આ પ્રસ્તાવિત યોજનાનો સૌથી મોટો ફાયદો એવા કરોડો નાગરિકોને મળશે જેઓ હાલમાં પ્રવર્તમાન કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) ના દાયરામાં આવતા નથી. આ નવીન પહેલ હેઠળ ગિગ વર્કર્સ (Gig Workers), પ્લેટફોર્મ વર્કર્સ (Platform Workers), અસંગઠિત ક્ષેત્રના શ્રમિકો (Unorganized Sector Workers) અને ઊંચો પગાર મેળવતા મધ્યમ તેમજ ઉચ્ચ વર્ગના કર્મચારીઓને આવરી લેવામાં આવશે.

EPFO 3.0 હેઠળ ડિજિટલ ક્રાંતિ અને સેવાઓનું આધુનિકીકરણ

સરકારી વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, આ નવી પેન્શન યોજના EPFO ના આગામી તબક્કાના મોટા માળખાકીય સુધારાઓનો (Structural Reforms) એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે. આ અંતર્ગત માત્ર નવી યોજનાઓ જ નહીં, પરંતુ EPFO ના સમગ્ર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ (Digital Platform) ને પણ અત્યંત આધુનિક અને યુઝર-ફ્રેન્ડલી બનાવવામાં આવશે. આ નવીન તકનીકી પ્લેટફોર્મને બેંકિંગ ક્ષેત્રની જેમ જ કોર બેંકિંગ સોલ્યુશન (CBS) સાથે સીધું સાંકળી લેવામાં આવશે. આ જોડાણને કારણે ભવિષ્ય નિધિના કરોડો સભ્યોને પહેલા કરતાં વધુ ઝડપી, પારદર્શક અને સીમલેસ સેવાઓ મળી શકશે, જેનાથી ક્લેમ સેટલમેન્ટ અને ટ્રાન્સફરની પ્રક્રિયા મિનિટોમાં પૂર્ણ થઈ જશે.

નવી પેન્શન યોજના કેવી રીતે કામ કરશે?

નવી પ્રસ્તાવિત પેન્શન યોજના હેઠળ દરેક સભ્ય માટે EPFOના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર અલગ પેન્શન એકાઉન્ટ બનાવવામાં આવશે, જેમાં માત્ર કર્મચારી જ નહીં પરંતુ નોકરીદાતા (Employer), સરકાર તેમજ અન્ય મંજૂર સ્ત્રોતો તરફથી મળતું યોગદાન પણ સીધું જમા થશે. આ એકત્રિત થયેલી રકમને સરકાર દ્વારા માન્ય અને લાંબા ગાળાના સુરક્ષિત રોકાણ વિકલ્પોમાં રોકવામાં આવશે, જેથી સમય જતાં તેના પર મળતા ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજના લાભથી મોટું નિવૃત્તિ ભંડોળ તૈયાર થઈ શકે.

કર્મચારી 60 વર્ષની ઉંમરે પહોંચ્યા બાદ તેના ખાતામાં જમા થયેલી કુલ મૂડીને ટાર્ગેટ રિટાયરમેન્ટ સમ (TRS) તરીકે ગણવામાં આવશે અને તે સમયના બજારના વ્યાજ દર તેમજ એન્યુટી દર (Annuity Rate)ને આધારે આ રકમને માસિક પેન્શનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે. આ રીતે યોજના નિવૃત્તિ બાદ નિયમિત આવકની સાથે લાંબા ગાળાની આર્થિક સુરક્ષા પૂરી પાડવાનો પ્રયાસ કરે છે.

55 વર્ષની ઉંમરે નિર્ણય લેવાની આઝાદી અને ફ્લેક્સિબિલિટી

કેન્દ્ર સરકાર આ નવી પેન્શન પ્રણાલીને જૂની કાયદાકીય યોજનાઓ કરતાં વધુ લવચીક એટલે કે ફ્લેક્સિબલ (Flexible) બનાવવા માંગે છે. નવા પ્રસ્તાવ મુજબ, જ્યારે કોઈ સભ્ય 55 વર્ષની ઉંમરે પહોંચશે, ત્યારે તેને પોતાની નિવૃત્તિ બચતનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરવો તે નક્કી કરવાની સંપૂર્ણ સ્વાયત્તતા અને આઝાદી આપવામાં આવશે. ત્યાં સુધી આ યોજના સામાન્ય પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) ની જેમ જ કામ કરતી રહેશે અને ખાતામાં સતત નાણાં જમા થતા રહેશે. નિવૃત્તિના સમયે સભ્યો પાસે 2 ઉત્તમ વિકલ્પો હશે; કાં તો તેઓ આખી રકમને એન્યુટીમાં ફેરવી શકે છે અથવા તો સિસ્ટમેટિક વિથડ્રોઅલ પ્લાન (SWP) નો આશરો લઈને દર મહિને પોતાની જીવનશૈલીની જરૂરિયાત મુજબ નક્કી કરેલી રકમ ખાતામાંથી ઉપાડી શકે છે.

ઇન્ટરેક્ટિવ સ્માર્ટ ડિજિટલ ડેશબોર્ડની સુવિધા

EPFO 3.0 હેઠળ સભ્યોને આધુનિક અને ઇન્ટરેક્ટિવ સ્માર્ટ ડિજિટલ ડેશબોર્ડની સુવિધા આપવામાં આવશે, જેના દ્વારા તેઓ પોતાના પેન્શન સંબંધિત તમામ મહત્વપૂર્ણ વિગતો રિયલ-ટાઇમમાં સરળતાથી જોઈ શકશે. આ ડેશબોર્ડમાં કર્મચારી અને નોકરીદાતા તરફથી અત્યાર સુધી કેટલું કુલ યોગદાન જમા થયું છે, વ્યાજ સહિત વર્તમાન ફંડની કુલ કિંમત કેટલી છે તેમજ નિર્ધારિત ટાર્ગેટ રિટાયરમેન્ટ સમ (TRS) સુધી પહોંચવા માટે ભવિષ્યમાં કેટલા વધારાના રોકાણની જરૂર રહેશે તેની માહિતી ઉપલબ્ધ રહેશે. એટલું જ નહીં, નિવૃત્તિ બાદ અંદાજે કેટલી માસિક પેન્શન મળી શકે તેનો અંદાજ પણ સભ્યોને મળશે.

આ સિસ્ટમની ખાસિયત એ છે કે જો કોઈ સભ્ય પોતાની આર્થિક જરૂરિયાત અથવા ભવિષ્યની યોજના અનુસાર TRSમાં ફેરફાર કરવા માંગે, તો તે ડેશબોર્ડ મારફતે સરળતાથી કરી શકશે અને સિસ્ટમ તરત જ નવા લક્ષ્ય મુજબ જરૂરી માસિક અથવા વાર્ષિક યોગદાનની ગણતરી કરીને અપડેટ માહિતી દર્શાવશે. આ સુવિધા નિવૃત્તિનું આયોજન વધુ પારદર્શક, સરળ અને વ્યવસ્થિત બનાવવામાં મદદરૂપ બનશે.

નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) કરતાં આ યોજના કઈ રીતે અલગ છે?

સરકારી વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ નવી યોજના પ્રચલિત નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) ની તુલનામાં ગ્રાહકોને વધુ આર્થિક સ્વતંત્રતા આપશે. NPS મુખ્યત્વે સંપૂર્ણપણે એન્યુટી આધારિત મોડલ પર કામ કરે છે, જ્યારે આ નવી યોજનામાં સભ્યોને નાણાં ઉપાડવાની વધુ સુગમતા મળશે. ઉદાહરણ તરીકે: જો નિવૃત્તિના સમયે કોઈ કર્મચારી પાસે 1 કરોડ રૂપિયાનું મોટું ભંડોળ એકઠું થયું હોય અને તે સમયના રોકાણ પર 8% વ્યાજ (8% Interest) મળતું હોય, તો તે કર્મચારી ધારે તો દર મહિને માત્ર વ્યાજની રકમ જ પેન્શન સ્વરૂપે મેળવી શકે છે.

આનાથી ફાયદો એ થશે કે તેની 1 કરોડ રૂપિયાની મૂળ મુદ્દલ રકમ (Principal Amount) હંમેશા માટે સુરક્ષિત રહેશે. વળી, જો કોઈ વ્યક્તિને શરૂઆતના વર્ષોમાં વધુ નાણાંની જરૂર હોય, તો તે મૂળ રકમમાંથી પણ ઉપાડ કરી શકશે અને પાછળથી ઉપાડ ઓછો કરીને વ્યાજને ફરી મુદ્દલમાં ઉમેરીને ભવિષ્યનું પેન્શન વધારી પણ શકશે.

પરિવાર માટે પણ સુરક્ષા કવચ

આ પ્રસ્તાવિત યોજનામાં માત્ર નોકરી કરનાર વ્યક્તિ જ નહીં, પરંતુ તેના આખા પરિવારની સામાજિક અને આર્થિક સુરક્ષાનું પૂરતું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે. આ માટે સરકાર એક વિશેષ ફેમિલી બેનિફિટ ફંડ (Family Benefit Fund) બનાવવાની યોજના પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહી છે. આ ફંડના માધ્યમથી જો કમનસીબે સભ્ય કર્મચારીનું અવસાન થાય, તો તેના જીવનસાથી (પતિ કે પત્ની), તેના નિર્ભર બાળકો અને અનાથ બાળકોને પણ નિયમિત પેન્શનનો લાભ મળતો રહેશે જેથી પરિવાર આર્થિક કટોકટીમાં ન મુકાય.

ગિગ વર્કર્સ અને અસંગઠિત ક્ષેત્રના કરોડો શ્રમિકો પર વિશેષ ફોકસ

ભારત સરકારનો અંતિમ લક્ષ્ય દેશના દરેક નાના-મોટા શ્રમિકને સામાજિક સુરક્ષા કવચ હેઠળ લાવવાનો છે. આ નવી યોજનાની ખાસિયત એ છે કે તેમાં કર્મચારી, રોજગારદાતા, સરકાર ઉપરાંત ગિગ અને પ્લેટફોર્મ કંપનીઓ (એગ્રીગેટર્સ) તેમજ કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) ફંડ જેવા બહુવિધ સ્રોતોમાંથી પણ આર્થિક યોગદાન મેળવી શકાશે. સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020 (Social Security Code, 2020) હેઠળ ગિગ ઇકોનોમી સાથે જોડાયેલા કામદારોને કાયદાકીય સુરક્ષા તો મળી ગઈ છે, પરંતુ આ નવી યોજના તેમના ઘડપણમાં નિયમિત આવકનો સબળ સ્ત્રોત સાબિત થશે.

કરોડો ભારતીય કર્મચારીઓને મળશે મોટો આર્થિક સપોર્ટ

એક અંદાજ મુજબ, ભારતમાં હાલમાં આશરે 55 કરોડ લોકોનો એક વિશાળ વર્કફોર્સ (Workforce) છે. આ ભવ્ય કાર્યબળમાંથી લગભગ 41.8 કરોડ જેટલા કર્મચારીઓ તદ્દન અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં મજૂરી કે નાણાકીય કામ કરે છે, જેમના માટે અત્યાર સુધી કોઈ કાયમી કે સત્તાવાર પેન્શન વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ નથી. વળી, સંગઠિત ક્ષેત્રમાં પણ જે કર્મચારીઓનો માસિક પગાર 15,000 રૂપિયાથી વધુ છે, તેઓ પ્રવર્તમાન નિયમોના કારણે EPS નો લાભ લઈ શકતા નથી.

આવી પરિસ્થિતિમાં, EPFO 3.0 હેઠળ આવી રહેલી આ ક્રાંતિકારી યોજના દેશના કરોડો પરિવારો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. જોકે, હાલના તબક્કે આ સમગ્ર યોજના માત્ર એક પ્રસ્તાવ સ્વરૂપે વિચારણા હેઠળ છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ટૂંક સમયમાં જ આ અંગેની સત્તાવાર જાહેરાત અને તેના અમલીકરણની તારીખ જાહેર કરવામાં આવે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે.

આ પણ વાંચો : EPFO Latest News : હવે 5 લાખ સુધીનો PF એડવાન્સ ક્લેમ ઓટોમેટીક પાસ થશે, જાણો બદલાયેલા નિયમો