ભારતના સ્થાનિક ઉદ્યોગો અને અર્થતંત્રને મજબૂત કરવાના હેતુથી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અહેવાલ (Report) જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. C-DEP રિસર્ચ અને વાણિજ્ય મંત્રાલયના સેન્ટર ફોર WTO સ્ટડીઝ દ્વારા સંયુક્ત રીતે "ઇમ્પેક્ટ ઓફ એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીઝ ઇન ઇન્ડિયા" (Impact of Anti-Dumping Duties in India) શીર્ષક હેઠળ આ અહેવાલ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. આ વિસ્તૃત અહેવાલમાં એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીની ડાઉનસ્ટ્રીમ ખર્ચ (Downstream Cost), ફુગાવો (Inflation), MSME ક્ષેત્ર, સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા અને રોકાણ (Investment) પર થતી અસરોનું બારીકાઈથી મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે.

આર્થિક ફાયદો અને સ્થાનિક રોકાણને વેગ

અહેવાલના તારણો અનુસાર, ભારત સરકાર દ્વારા હાલમાં જે વિદેશી ઉત્પાદનોનું મૂલ્યાંકન (Evaluation) કરવામાં આવી રહ્યું છે, તેના પર જો એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી લાદવામાં આવે તો દેશને મોટો આર્થિક ફાયદો થઈ શકે છે. આનાથી વાર્ષિક અંદાજે 28,540 કરોડ રૂપિયા ($3 Billion US Dollars) ના વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange) ની બચત થશે. આ ઉપરાંત, આ પગલાથી દેશની અંદર આશરે 70,000 કરોડ રૂપિયાના સ્થાનિક રોકાણને મોટો વેગ મળશે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના સેન્ટર ફોર WTO સ્ટડીઝના વડા પ્રીતમ બેનર્જી દ્વારા આ અહેવાલ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતના મુખ્ય સ્થાનિક ઉદ્યોગોના અગ્રણીઓ સાથે યોજાયેલી એક ખાસ ગોળમેજી બેઠક (Roundtable Meeting) માં આ રિપોર્ટ રજૂ કરાયો હતો. આ બેઠકમાં કેમિકલ્સ, પોલિમર્સ, ટેક્સટાઈલ અને અન્ય મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રોના ઉદ્યોગપતિઓ હાજર રહ્યા હતા. ચીન અને અન્ય દેશો દ્વારા કરવામાં આવતા આક્રમક ડમ્પિંગ (Dumping) ના કારણે આ સ્થાનિક ઉદ્યોગોને ભારે નુકસાન વેઠવું પડી રહ્યું છે. નોંધનીય છે કે આ અસરગ્રસ્ત સ્થાનિક ઉત્પાદકો દેશમાં 2 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુનું ટર્નઓવર (Turnover) ધરાવે છે.

ભવિષ્યનું આર્થિક જોખમ અને રોજગારી પર સંકટ

અહેવાલમાં 33 મહત્વના ઉત્પાદનોનો ઊંડો અભ્યાસ (Study) કરવામાં આવ્યો છે. આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે હાલના સમયગાળામાં વિદેશથી ડમ્પ કરાયેલી આયાતને કારણે દેશને આશરે 1.54 લાખ કરોડ રૂપિયાનું આર્થિક નુકસાન થઈ રહ્યું છે. જો યોગ્ય પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો વર્ષ 2030 સુધીમાં આ નુકસાન વધીને 2.68 લાખ કરોડથી 2.70 લાખ કરોડ રૂપિયાની વચ્ચે પહોંચવાની આશંકા છે. આ આર્થિક નુકસાનની સીધી અસર રોજગારી પર પણ પડશે. હાલમાં જોખમમાં મુકાયેલી નોકરીઓની સંખ્યા આશરે 24,000 છે, જે ભવિષ્યમાં વધીને 38,000 થી 42,000 સુધી પહોંચી શકે છે. આ આંકડા આયાત-પ્રેરિત બજારની વિસંગતતાઓને કારણે લાંબા ગાળે અર્થતંત્ર અને રોજગાર (Employment) પર થનારી ગંભીર અસરો દર્શાવે છે.

ફુગાવા અને ગ્રાહક કિંમતો પર નહિવત અસર

સામાન્ય રીતે એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવતી હોય છે કે એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી લાદવાથી મોંઘવારી વધે છે, પરંતુ આ અહેવાલે આ માન્યતાને ખોટી સાબિત કરી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આ ડ્યુટીની ફુગાવા પરની અસર અતિશય અલ્પ છે. DGTR (ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ટ્રેડ રેમેડીઝ) દ્વારા ભલામણ કરાયેલા 56 એવા કિસ્સાઓનું વિશ્લેષણ (Analysis) કરવામાં આવ્યું જ્યાં ડ્યુટી લાગુ કરવામાં આવી ન હતી. આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે જો ત્યાં ડ્યુટી લગાવાઈ હોત તો પણ અંતિમ ગ્રાહક કિંમતો પર તેની મધ્યમ અસર માત્ર 0.023 ટકા જ હોત. આમાંના 91 ટકાથી વધુ કિસ્સાઓમાં આ અસર 0.10 ટકાથી પણ ઓછી જોવા મળી હતી. જો એવી ધારણા રાખવામાં આવે કે કંપનીઓ ડ્યુટીનો 50 ટકા બોજો ગ્રાહક પર નાંખશે, તો પણ પેન્ડિંગ રહેલા 21 ઉત્પાદનોનો ફુગાવામાં હિસ્સો 0.01 ટકાથી ઓછો છે. આ સાબિત કરે છે કે આ પ્રકારની ડ્યુટીથી સામાન્ય ગ્રાહકો (Consumers) માટે કિંમતોમાં કોઈ મોટો વધારો થતો નથી, પરંતુ તે સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે બજારમાં વાજબી સ્પર્ધા (Fair Competition) પુનઃસ્થાપિત કરવામાં ચોક્કસ મદદ કરે છે.

MSMEs પર વિનાશક અસર અને સમયસર હસ્તક્ષેપની જરૂરિયાત

અહેવાલમાં એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી લાગુ ન કરવાના કારણે સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો એટલે કે MSMEs પર પડતી અપ્રમાણસર અસરો પર વિશેષ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સતત થતી સસ્તી આયાતને કારણે સબ્લિમેશન-ટ્રાન્સફર પેપર, ફોન બેક કવર અને નાયલોન ફિલામેન્ટ યાર્ન જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક પ્લાન્ટ્સ (Plants) બંધ કરવાની નોબત આવી છે. ડ્યુટીના અભાવે MSMEs સહિતના સ્થાનિક ઉદ્યોગો પર વિનાશક અસર (Devastating Impact) પડી રહી છે, જેનાથી વિદેશી આયાત પરની નિર્ભરતા વધી છે અને આપણી આંતરિક ઉત્પાદન ક્ષમતાનો નાશ થઈ રહ્યો છે. બીજી તરફ, કેબલ ટાઈઝ, સિરામિક વેર અને વેક્યૂમ ફ્લાસ્ક જેવા ક્ષેત્રોમાં સરકારના સમયસરના હસ્તક્ષેપ (Intervention) અને એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીના કારણે સ્થાનિક MSMEs ને મોટી રાહત મળી છે. તેઓ પોતાની કામગીરી ચાલુ રાખી શક્યા છે, ઉત્પાદન વધારી શક્યા છે અને નવું મૂડીરોકાણ આકર્ષવામાં સફળ રહ્યા છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અને વૈશ્વિક સરખામણી

અહેવાલના આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત આ ડ્યુટીનો કોઈ દુરુપયોગ (Misuse) કરી રહ્યું નથી. વાસ્તવમાં, અમેરિકા (USA) અને અન્ય વિકસિત દેશો ભારત કરતાં ઘણી મોટી માત્રામાં અને કડક રીતે એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીનો ઉપયોગ કરે છે. ભારતમાં એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીનો સરેરાશ સમયગાળો 6.97 વર્ષ છે, જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ (Global Average) 11.19 વર્ષની છે. અમેરિકા અને ચીન જેવા દેશો તો કેટલીક વસ્તુઓ પર 6.32% જેટલી ઊંચી ડ્યુટી લાદે છે, જેની સરખામણીમાં ભારતમાં ડ્યુટીના દરો સામાન્ય રીતે ઘણા નીચા રહે છે. ભારતની આ નીતિઓ સંપૂર્ણપણે આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો (International Standards) ને અનુરૂપ છે, કારણ કે ભારતની DGTR દ્વારા કરાયેલી ભલામણો હંમેશા WTO (વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન) ના વિવાદોમાં પણ યોગ્ય અને કાયદેસર ઠરી છે.

'વિકસિત ભારત' ના વિઝનને મળશે બળ

અહેવાલના અંતમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે દેશમાંથી બહાર જતા વિદેશી નાણાંના પ્રવાહને રોકવા અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોને બચાવવા માટે DGTR દ્વારા ભલામણ કરાયેલ એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીનો તાત્કાલિક અમલ (Immediate Implementation) કરવો જરૂરી છે. જે ક્ષેત્રોમાં ભારત પાસે પૂરતી ઉત્પાદન ક્ષમતા પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે, ત્યાં વિદેશી ડમ્પ આયાતને મંજૂરી આપવી તે ભારતીય અર્થતંત્ર (Indian Economy) અને ભારતીય રૂપિયા માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો : વૈશ્વિક સંકટ વચ્ચે પણ ભારતનું અર્થતંત્ર મજબૂત : નાણામંત્રી Nirmala Sitharaman