IT સેક્ટરમાં લાંબા ગાળાનું મોટું નુકસાન

ભલે ગુરુવારના ટ્રેડિંગ સેશનમાં આઈટી શેરોમાં રોનક પાછી ફરી હોય, પરંતુ પાછલા લાંબા સમયથી રોકાણકારોને થયેલા મોટા આર્થિક નુકસાન (Loss) ની ભરપાઈ કરવા માટે આ એક દિવસની તેજી તદ્દન અપૂરતી છે. જો છેલ્લા 5 વર્ષના ટ્રેક રેકોર્ડ પર નજર કરીએ તો, આ દિગ્ગજ IT કંપનીઓએ રોકાણકારોને શૂન્ય અથવા નેગેટિવ રિટર્ન (Negative Return) આપ્યું છે. ભારતીય IT ક્ષેત્રની આ બદહાલીનો અંદાજ એ વાત પરથી સરળતાથી લગાવી શકાય છે કે દેશની સૌથી મોટી આઈટી બ્રાન્ડ અને ટાટા ગ્રુપની અગ્રણી કંપની ટીસીએસ (TCS) નું માર્કેટ કેપિટલ (Market Capitalization) માત્ર એક વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં 16 લાખ કરોડ રૂપિયાના સ્તરથી ગગડીને આશરે 7 લાખ કરોડ રૂપિયાની આસપાસ આવી ગયું છે.

અમેરિકન માર્કેટ સાથે જોડાયેલું છે બદહાલીનું કનેક્શન

ભારતીય આઈટી કંપનીઓમાં પાછલા કેટલાક સમયમાં જોવા મળેલી આ ભયાનક મંદી અને નુકસાનનું સીધું કનેક્શન (Connection) અમેરિકાના બજાર સાથે જોડાયેલું છે. અમેરિકન આઈટી સેક્ટરમાં મોટા પાયે થયેલી વેચવાલી (Sell-off) અને ભારતીય આઈટી કંપનીઓની ભવિષ્યની આવક (Income) ને લઈને વધતી ચિંતાઓએ રોકાણકારોને મૂંઝવણમાં મૂક્યા છે. ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence - AI) ના ઝડપી આગમન અને વિકાસ પછી પરંપરાગત આઈટી કંપનીઓના બિઝનેસ મોડલ પર ભારે દબાણ (Pressure) ઊભું થયું છે.

તાજેતરમાં, પ્રખ્યાત વૈશ્વિક આઈટી કંપની એક્સેન્ચર (Accenture) એ તેના જૂન ક્વાર્ટર (June Quarter) ના નાણાકીય પરિણામો જાહેર કર્યા બાદ નબળા ગ્રોથ (Growth) અને રેવન્યુ (Revenue) નો અંદાજ વ્યક્ત કર્યો હતો. કંપનીએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમના મોટા વૈશ્વિક ક્લાયન્ટ્સ (Clients) હવે આઈટી પાછળ થનારા ખર્ચ (IT Spending) ને લઈને ખૂબ જ સાવધ અને સતર્ક છે.

એક્સેન્ચરના આ નકારાત્મક આઉટલુક પછી આઈટી સર્વિસ (IT Services) પૂરી પાડતી ભારતીય કંપનીઓના શેરોમાં ભારે કડાકો મચી ગયો હતો. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારતીય આઈટી ઉદ્યોગનો સિંહફાળો અમેરિકા અને યુરોપ (Europe) ના બજારો પર નિર્ભર છે. જો અમેરિકન કંપનીઓ ટેકનોલોજી પાછળનો તેમનો ખર્ચ ઘટાડે, તો તેની સીધી નકારાત્મક અસર ભારતીય આઈટી કંપનીઓના ઓર્ડર અને નફા (Profit) પર પડે છે.

વિપ્રો અને ઇન્ફોસિસની સ્થિતિ સૌથી વધુ ચિંતાજનક

અમેરિકન કંપનીઓના આ સાવચેતીભર્યા વલણને કારણે ભારતીય આઈટી કંપનીઓ વિપ્રો અને ઇન્ફોસિસના એડીઆર (American Depositary Receipts - ADR) માં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. બુધવારના કારોબારી દિવસે વિપ્રોનો એડીઆર (Wipro ADR) 14 ટકા કરતા પણ વધુ તૂટ્યો હતો. ઉલ્લેખનીય છે કે વિપ્રોની કુલ આવકનો અંદાજે 55 થી 60 ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો માત્ર અમેરિકન માર્કેટમાંથી જ આવે છે. અમેરિકામાં આઈટી ખર્ચ ઘટવાની ચિંતાની સીધી અસર ઇન્ફોસિસ પર પણ થઈ હતી, જેના કારણે ઇન્ફોસિસનો એડીઆર (Infosys ADR) 7 થી 8 ટકા જેટલો ગગડ્યો હતો. ઇન્ફોસિસનો મુખ્ય કારોબાર ઉત્તર અમેરિકા (North America) માં ફેલાયેલો છે અને તેની કુલ રેવન્યુનો 60 ટકા હિસ્સો અમેરિકા સાથે સીધો જોડાયેલો છે.

જો સ્થાનિક શેરબજારમાં શેરોના ભાવની વાત કરીએ તો ગુરુવારે વિપ્રો (Wipro)નો શેર 2.27 ટકાના ઉછાળા સાથે 174 રૂપિયા પર બંધ થયો હતો, પરંતુ આ તેજી પહેલાં છેલ્લા એક મહિનામાં આ શેરમાં 17 ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જ્યારે ઇન્ફોસિસનો શેર ગુરુવારે 5.82 ટકાની તેજી સાથે 1,042 રૂપિયા પર બંધ થયો હતો, જ્યારે છેલ્લા એક મહિનામાં આ શેર પણ 18 ટકા જેટલો નીચે બેસી ગયો હતો.

TCS ના શેરો પર પણ જોવા મળી ગંભીર અસર

આ વૈશ્વિક મંદીની અસરમાંથી દેશની સૌથી મોટી ટેકનોલોજી કંપની ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસીસ (TCS) પણ બચી શકી નથી. ગુરુવારે ટીસીએસનો શેર (TCS Share) 4.45 ટકા વધીને બંધ થયો હતો, પરંતુ પાછલા એક મહિનાના ગાળામાં આ શેર પણ 16 ટકા જેટલો તૂટ્યો હતો. TCSની સ્થિતિ લાંબા સમયથી નાજુક રહી છે. ઓગસ્ટ 2024 માં કંપનીનું માર્કેટ કેપ (Market Cap) 16.47 લાખ કરોડ રૂપિયાના ઓલ-ટાઇમ હાઇ સ્તર પર હતું, જે હવે આઈટી કટોકટીના કારણે ઘટીને માત્ર 7.48 લાખ કરોડ રૂપિયા પર આવી ગયું છે. જો કે, ટીસીએસના એડીઆર અમેરિકાના શેરબજારમાં લિસ્ટ (List) નથી, તેમ છતાં વૈશ્વિક સ્તરે આઈટી સેક્ટરમાં ચાલી રહેલી મંદી (Slowdown) અને ધીમા ગ્રોથને કારણે આ દિગ્ગજ કંપની સતત પ્રભાવિત થઈ રહી છે.

ADR શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?

અમેરિકન ડિપોઝિટરી રિસીટ (ADR) એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સાધન (Financial Instrument) છે. જેના દ્વારા અમેરિકન રોકાણકારો (American Investors) કોઈપણ વિદેશી કંપનીના શેર ખરીદવા માટે તે દેશના સ્થાનિક શેરબજારમાં સીધા ગયા વિના, પોતાના દેશના શેરબજાર દ્વારા જ સરળતાથી રોકાણ (Investment) કરી શકે છે. વાસ્તવમાં, યુએસ સ્ટોક માર્કેટમાં વિદેશી કંપનીઓના શેરોની ખરીદી અને વેચાણની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે અમેરિકન બેંકો (American Banks) દ્વારા આ ADR જારી કરવામાં આવે છે. આ ADRનું લિસ્ટિંગ અને ટ્રેડિંગ ન્યૂયોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જ (NYSE) અથવા નાસ્ડેક (Nasdaq) એક્સચેન્જ પર સંપૂર્ણપણે યુએસ ડોલર (US Dollar) માં થાય છે, જેના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે રોકાણ કરવું ખૂબ જ સરળ બને છે.

આ પણ વાંચો : Coca Cola IPO India : રોકાણકારો થઈ જાવ તૈયાર! ભારતીય શેરબજારમાં કોકા-કોલાની થશે એન્ટ્રી, જાણો સંપૂર્ણ વિગતો