RBI New Rules: બેંકો હવે ગ્રાહકોને છેતરી નહીં શકે,RBIએ જાહેર કર્યા નવા નિયમો!
- મિસ-સેલિંગ રોકવા RBI એ બહાર પાડ્યો નવો ડ્રાફ્ટ (RBI New Rules)
- લોન સાથે અન્ય પ્રોડક્ટ્સનું 'ફરજિયાત બંડલિંગ' પ્રતિબંધિત
- ગ્રાહકની સ્પષ્ટ અને અલગ સંમતિ વિના વેચાણ ગેરકાયદે
- ખોટી રીતે વેચાણ થયું હશે તો બેંકે આપવું પડશે વળતર
- 1 જુલાઈથી તમામ બેંકો અને NBFCs માટે લાગુ થશે નિયમ
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (Reserve Bank of India - RBI) દ્વારા નાણાકીય ક્ષેત્રમાં ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે એક ક્રાંતિકારી ડ્રાફ્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. હવે કોઈપણ બેંક કે ફાઇનાન્સ કંપની લોન (Loan) આપતી વખતે ગ્રાહકને તેની મરજી વિરુદ્ધ વીમો (Insurance) કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ (Mutual Fund) જેવી પ્રોડક્ટ્સ ખરીદવા માટે દબાણ કરી શકશે નહીં. RBI એ 'મિસ-સેલિંગ' અને 'ફોર્સ્ડ બંડલિંગ' (Forced Bundling) અટકાવવા માટે કડક જોગવાઈઓ રજૂ કરી છે.
RBI New Rules: તમામ નાણાકીય સંસ્થાઓ પર લાગુ થશે નિયમ
આ નવા નિયમો માત્ર જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પૂરતા મર્યાદિત નથી. તેમાં સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક્સ (Small Finance Banks), પેમેન્ટ્સ બેંક્સ (Payments Banks), પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંક્સ (RRBs), સહકારી બેંકો, NBFCs અને હાઉસિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ (Housing Finance Companies) નો પણ સમાવેશ થાય છે. RBI એ આ ડ્રાફ્ટ પર 4 માર્ચ સુધી સૂચનો માંગ્યા છે અને નવા નિયમો 1 જુલાઈ થી અમલી બનવાની શક્યતા છે.
आरबीआई ने ‘विनियमित संस्थाओं द्वारा वित्तीय उत्पादों एवं सेवाओं के विज्ञापन, विपणन और विक्रय' संबंधी संशोधन निदेश का मसौदा जारी किया
RBI Issues Draft Amendment Directions for ‘Advertising, Marketing and Sales of Financial Products and Services by Regulated Entities’…
— ReserveBankOfIndia (@RBI) February 11, 2026
નવા નિયમોમાં શું છે ખાસ?
ફરજિયાત બંડલિંગ પર રોક (Ban on Forced Bundling): ઘણીવાર બેંકો લોન મંજૂર કરવા માટે વીમો લેવાની શરત રાખતી હોય છે. હવે આ પ્રકારનું 'બંડલિંગ' ગેરકાયદેસર ગણાશે.
દરેક પ્રોડક્ટ માટે અલગ સંમતિ (Separate Consent): જો ગ્રાહક એકથી વધુ સેવાઓ લેવા માંગતા હોય, તો દરેક માટે અલગથી સંમતિ (Explicit Consent) લેવી પડશે. એક જ ફોર્મ કે સહીથી બધી સેવાઓ થોપી શકાશે નહીં.
ડાર્ક પેટર્ન પર પ્રતિબંધ (Restriction on Dark Patterns): ડિજિટલ એપ કે વેબસાઇટ પર પહેલાથી જ ટિક કરેલા બોક્સ (Pre-ticked boxes) કે ગેરમાર્ગે દોરતી ડિઝાઇનનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં.
કોલિંગ માટે સમય મર્યાદા (Fixed Calling Hours): બેંક પ્રતિનિધિઓ કે એજન્ટો ગ્રાહકને માત્ર સવારે 9 થી સાંજે 6 વાગ્યા ની વચ્ચે જ કોલ કરી શકશે.
30 દિવસનો ફીડબેક (Mandatory Feedback): કોઈપણ પ્રોડક્ટ વેચ્યાના 30 દિવસમાં ગ્રાહકનો પ્રતિસાદ લેવો ફરજિયાત રહેશે.
ખોટી રીતે વેચાણ થશે તો રિફંડ મળશે
જો કોઈ નાણાકીય સંસ્થા ગ્રાહકને ગેરમાર્ગે દોરીને અથવા પૂરતી માહિતી આપ્યા વિના કોઈ પ્રોડક્ટ વેચશે, તો તેણે ગ્રાહકને પૂરેપૂરી રકમ પરત (Refund) કરવી પડશે અને વળતર (Compensation) પણ ચૂકવવું પડશે. ગ્રાહકોની વધતી જતી ફરિયાદોને ધ્યાનમાં રાખીને ગવર્નર શક્તિકાંત દાસ (Shaktikanta Das) ના નેતૃત્વ હેઠળ RBI એ આ પારદર્શક માળખું તૈયાર કર્યું છે.
આ પણ વાંચો: IT Sector Crash India : દેશની દિગ્ગજ IT કંપનીનું ધોવાણ, માર્કેટ કેપ 10 લાખ કરોડની નીચે