નવા પ્રસ્તાવ મુજબ કોણ ગણાશે 'સેલિબ્રિટી'?

સેબીએ પોતાના નવા ડ્રાફ્ટમાં 'સેલિબ્રિટી' ની વ્યાખ્યાનો વ્યાપ ઘણો વધારી દીધો છે. માત્ર બોલિવૂડ સ્ટાર્સ જ નહીં, પરંતુ નીચે મુજબની લાયકાત ધરાવતા તમામ લોકો હવે સેલિબ્રિટીની કેટેગરીમાં આવશે.

• ડિજિટલ ક્રિએટર્સ : કોઈપણ એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ (જેમ કે યુટ્યુબ, ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક વગેરે) પર જેના 5 લાખથી વધુ ફોલોઅર્સ કે સબસ્ક્રાઇબર્સ હોય.
• રમતવીરો (Athletes): આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરનારા એથ્લેટ્સ તેમજ ક્રિકેટ અને કબડ્ડી જેવી લોકપ્રિય રમતોના ખેલાડીઓ જે ટીવી પર જોવા મળે છે.
• ટીવી અને ઓટીટીના ચહેરા : કોઈપણ ટીવી શો, ક્વિઝ, કુકિંગ શો, ન્યૂઝ ચેનલ, કોમેડી શો કે ડાન્સ-સિંગિંગ કોમ્પિટિશનના એન્કર અથવા હોસ્ટ (જેમણે ઓછામાં ઓછા 10 એપિસોડ કર્યા હોય). આ ઉપરાંત ટીવી કે OTT પર આવતા રિયાલિટી શોના વિનર (વિજેતા) અને રનર-અપ પણ આ યાદીમાં સામેલ થશે.

આધુનિક ટેકનોલોજી પર પણ લગામ

સેબીનો આ ડ્રાફ્ટ માત્ર જીવતા માણસો પૂરતો મર્યાદિત નથી. આજના સમયમાં કમ્પ્યુટર દ્વારા જનરેટ કરાયેલા વર્ચ્યુઅલ પાત્રો (AI Avatars) પણ સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ પ્રખ્યાત છે. પ્રસ્તાવ મુજબ, જો આવા કોઈ કાલ્પનિક AI અવતાર પાસે માણસ જેવી લાક્ષણિકતાઓ છે અને તે દર્શકોના નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, તો નાણાકીય જાહેરાતો કરવા માટે તેમને પણ માનવ સેલિબ્રિટીની જેમ જ સેબીના તમામ કડક નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.

આ નિયમો લાગુ થવાથી શું બદલાવ આવશે?

જો સેબીનો આ પ્રસ્તાવ મંજૂર થઈ જશે, તો નાણાકીય કંપનીઓ (જેમ કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કંપનીઓ કે શેર બ્રોકર્સ) અને ઇન્ફ્લુએન્સર્સ માટે જાહેરાતો કરવી હવે પહેલાં જેટલી સરળ નહીં રહે.

• ફક્ત બ્રાન્ડ પ્રમોશન : આ સેલિબ્રિટીઓ માત્ર જે તે નાણાકીય કંપનીની 'બ્રાન્ડ' નું પ્રમોશન કરી શકશે. તેઓ કોઈપણ ચોક્કસ સ્કીમ, શેર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ખરીદવાની સીધી સલાહ આપી શકશે નહીં.
• નફાની ગેરંટી પર રોક : તેઓ દર્શકોને 'ચોક્કસ વળતર' (Guaranteed Profit) ની ખાતરી આપી શકશે નહીં.
• સેબીની મંજૂરી ફરજિયાત : નાણાકીય પ્રોડક્ટ્સ માટે સેલિબ્રિટી સાથેની કોઈપણ જાહેરાત જનતા સમક્ષ મૂકતા પહેલા તેની યોગ્ય ચકાસણી થશે અને સેબી પાસેથી તેની મંજૂરી લેવી પડશે.
• પ્રલોભનો પર પ્રતિબંધ : જાહેરાતોમાં ગેરમાર્ગે દોરતી સરખામણીઓ કરવા પર અથવા વધુ ટ્રેડિંગ (શેરની લે-વેચ) કરવા બદલ કેશબેક કે વાઉચર જેવી લાલચ આપવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે.

સેબીને આ કડક પગલું કેમ ભરવું પડ્યું?

છેલ્લા કેટલાક સમયથી 'ફિન-ફ્લુએન્સર્સ' (ફાયનાન્સ + ઇન્ફ્લુએન્સર્સ) ની સંખ્યામાં ધરખમ વધારો થયો છે. સેબીનું માનવું છે કે આજની યુવા પેઢી રોકાણ સંબંધિત નિર્ણયો લેતી વખતે આ સોશિયલ મીડિયા સ્ટાર્સ પર આંખ બંધ કરીને ભરોસો કરે છે. ઘણીવાર અધૂરી કે ખોટી માહિતીના કારણે યુવાનો પોતાની મહેનતની કમાણી ગુમાવી બેસે છે. આથી, સામાન્ય રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને નાણાકીય બજારમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે આ નિયમો લાવવા અત્યંત જરૂરી બની ગયા હતા.

આ પણ વાંચો : AI Influencer Naina Avtr : ટેક્નોલોજીથી જન્મેલી સુંદરીનું ઇન્ટરનેટ પર રાજ !