મૃત્યુ એ જીવનનો એક અટલ અને નિશ્ચિત ભાગ છે. આ જગતમાં જો કંઈપણ નિશ્ચિત હોય, તો તે મૃત્યુ છે અને આપણે સૌએ એક ને એક દિવસ તેનો સામનો કરવો જ પડશે. જોકે, મૃત્યુ ક્યારે અને કેવી રીતે આવશે તે અજ્ઞાત હોવાથી આપણે સૌ તેનાથી ભયભીત રહીએ છીએ. ભગવાન શિવ(Shiv)નો સૌથી શક્તિશાળી મંત્ર - મહામૃત્યુંજય મંત્ર - આપણને મૃત્યુના આ ભયમાંથી મુક્ત થવામાં મદદ કરે છે. આ મંત્રને 'રુદ્ર મંત્ર' અથવા 'ત્ર્યમ્બકમ મંત્ર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેનો ઉલ્લેખ સૌથી પ્રાચીન વેદો - ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને અથર્વવેદમાં પણ જોવા મળે છે.
Mahamrityunjay Mantra : મહાસંજીવની મહામૃત્યુંજય મંત્ર
ॐ हौं जूं सः ॐ भूर्भुवः स्वः ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात्। ॐ स्वः भुवः भूः ॐ सः जूं हौं ॐ॥
વ્યાહૃતિ (ॐ हौं जूं सः ॐ भूर्भुवः स्वः) નું મહત્વ અને સંજીવની મંત્રની શક્તિ
જ્યારે મૂળ મહામૃત્યુંજય મંત્રની આગળ અને પાછળ બીજ મંત્રો અને વ્યાહૃતિઓ (સંપુટ) જોડવામાં આવે છે, ત્યારે તે અત્યંત શક્તિશાળી 'મહાસંજીવની મંત્ર' બની જાય છે. આ મંત્રની શક્તિ અને તેમાં રહેલા બીજ મંત્રોનો અર્થ નીચે મુજબ છે:
ॐ (ઓમ): આ બ્રહ્માંડનો પ્રથમ અને પવિત્ર ધ્વનિ છે, જે પરમાત્માનું પ્રતીક છે.
हौं (હૌં): આ ભગવાન શિવનો બીજ મંત્ર છે, જે રોગો, નકારાત્મકતા અને કષ્ટોનો નાશ કરે છે.
जूं (જૂં): આ રક્ષણનો બીજ મંત્ર છે. ભગવાન શિવ આપણી રક્ષા કરે તે માટે આ મંત્ર શક્તિ પ્રદાન કરે છે.
सः (સઃ): આ પરમાત્મા અને આપણી આંતરિક ચેતના (આત્મા) નું પ્રતીક છે.
भूर्भुवः स्वः (ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ): આ વ્યાહૃતિઓ ત્રણ લોકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે - ભૂઃ (પૃથ્વી લોક), ભુવઃ (અંતરિક્ષ લોક) અને સ્વઃ (સ્વર્ગ લોક).
સંજીવની મંત્રની અમોઘ શક્તિ
આ બીજ મંત્રો અને વ્યાહૃતિઓ મંત્ર જાપ કરનારની આસપાસ એક અદ્રશ્ય અને અભેદ્ય 'સુરક્ષા કવચ' બનાવે છે. પૌરાણિક કથા-Mythology ઓ અનુસાર, અસુરોના ગુરુ શુક્રાચાર્ય પાસે આ જ 'સંજીવની વિદ્યા' હતી, જેના વડે તેઓ યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામેલા અસુરોને ફરીથી જીવિત કરી શકતા હતા. આ સંપુટ મંત્રની ઉર્જાને અનેકગણી વધારી દે છે અને અકાળ મૃત્યુ, ગંભીર રોગો તથા જીવનની મોટી આપત્તિઓમાંથી ઉગારવાની અદભુત ક્ષમતા ધરાવે છે.
મંત્રનો શબ્દશઃ અર્થ
ત્ર્યમ્બકમ્ - ત્રણ નેત્રો વાળા (ભગવાન શિવ)
યજામહે - અમે પૂજા/આરાધના કરીએ છીએ
સુગન્ધિમ્ - સુગંધિત (દિવ્ય સુગંધ વાળા)
પુષ્ટિવર્ધનમ્ - જે આપણી શક્તિ અને પોષણ વધારે છે
ઉર્વારુકમિવ - કાકડી કે કોળાની જેમ
બન્ધનાન્ - ડાળીના બંધનમાંથી
મૃત્યોર્મુક્ષીય - મૃત્યુથી મુક્તિ આપો
मामृतात् - અમરત્વથી (મોક્ષથી) મુક્ત ન કરો.
ભાવાર્થ: અમે તે ત્રિનેત્રધારી, દિવ્ય સુગંધવાળા અને સર્વનું પોષણ કરનાર ભગવાન શિવની આરાધના કરીએ છીએ. જેમ કોળું (કે કાકડી) પાકી જાય ત્યારે સહજતાથી પોતાની વેલ કે ડાળીથી છૂટું પડી જાય છે, તેવી જ રીતે અમે પણ સંસારના બંધનોમાંથી સહજતાથી મુક્ત થઈને અમરત્વ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કરીએ.
મૃત્યુંજય એટલે મૃત્યુ પર વિજય. આપણે એવા ભગવાન શિવની પ્રાર્થના કરીએ છીએ જેઓ ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યના જ્ઞાતા છે. જ્યારે આપણે શિવ તત્વ અથવા ચેતના સાથે જોડાઈએ છીએ, ત્યારે આપણા મનમાંથી દુઃખ, ઉદાસી અને શરીરમાંથી રોગ દૂર થાય છે. જેમ વેલ પર પાકેલું કોળું જાતે જ ડાળી પરથી છૂટું પડી જાય છે, તેવી જ રીતે આપણે શિવને પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે તેઓ આપણને સાંસારિક સુખો (ધન, સંપત્તિ, સંતાન અને મનના તમામ મોહ) ના બંધનમાંથી સહજતાથી મુક્ત કરે. મુક્તિ માટે આપણે કોઈ સંઘર્ષ કરવો ન પડે. જ્યારે અંતિમ સમય આવે, ત્યારે મૃત્યુ કોઈપણ કષ્ટ વિના આવે અને આપણે શિવમાં વિલીન થઈને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરીએ.
મહામૃત્યુંજય મંત્રના લાભ
કોઈપણ મંત્રના જાપથી ઉદ્ભવતી સકારાત્મક ઉર્જા સાંભળનાર અને જાપ કરનાર બંને માટે કલ્યાણકારી હોય છે.
1.આ મંત્ર અકાળ મૃત્યુના ભયને દૂર કરે છે.
2.વ્યક્તિને દીર્ઘાયુ અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પ્રદાન કરે છે.અસાધ્ય રોગો કે જેની સામે તબીબો ય હારી ગયા હોય એવા દર્દીઓ માટે આ મંત્ર મૃત સંજીવનીનું કામ કરે છે.
3.જીવનમાં આવનારી નકારાત્મક ઊર્જા અને વિપત્તિઓનો નાશ કરે છે.
મહામૃત્યુંજય મંત્ર સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક કથાઓ
માર્કંડેય ઋષિની કથા: શિવભક્ત દંપતીને ભગવાન શિવના આશીર્વાદથી પુત્રરત્ન પ્રાપ્ત થયો, પરંતુ તેની આયુષ્ય માત્ર 16 વર્ષની હતી. જ્યારે ઋષિ માર્કંડેય 16 વર્ષના થયા અને યમરાજ તેમના પ્રાણ લેવા આવ્યા, ત્યારે તેઓ શિવલિંગને ભેટી પડ્યા અને ભગવાન શિવની આરાધના કરી. ભક્તની શ્રદ્ધા જોઈને મહાદેવે યમરાજને પાછા મોકલ્યા અને માર્કંડેયને અમરત્વ પ્રદાન કર્યું.
ચંદ્રદેવની કથા: રાજા દક્ષે ચંદ્રદેવને શ્રાપ આપ્યો હતો કે તેમની ચમક ધીમે ધીમે ક્ષીણ થઈ જશે. ત્યારે ઋષિ માર્કંડેયની સલાહથી ચંદ્રદેવે આ મંત્રનો જાપ કર્યો. ભગવાન શિવે તેમને શ્રાપમાંથી મુક્ત કરી તેમના પ્રાણ બચાવ્યા. ત્યારથી જ ચંદ્ર દરરોજ ઘટે છે અને વધે છે.
શુક્રાચાર્ય અને સંજીવની વિદ્યા: અસુરોના ગુરુ શુક્રાચાર્યને ભગવાન શિવે ખુશ થઈને આ મંત્ર 'સંજીવની વિદ્યા' (જે ઉપર જણાવેલ સંપૂર્ણ સંપુટ મંત્ર છે) સ્વરૂપે આપ્યો હતો, જેથી તેઓ મૃત્યુ પામેલા અસુરોને જીવિત કરી શકતા હતા.
ઋષિ વશિષ્ઠ: અન્ય એક માન્યતા અનુસાર, સપ્તર્ષિઓમાંના એક ઋષિ વશિષ્ઠે આ મંત્રની રચના કરી હતી અને તે ઋગ્વેદનો એક ભાગ છે.
