Power of Prayer : બીમારી કે નિષ્ફળતામાં પ્રાર્થના કેવી રીતે કામ કરે છે? પ્રાર્થના એ શ્રદ્ધા, આશાવાદ અને વિજ્ઞાનનો અદભુત સમન્વય છે.

માનવજીવન અનિશ્ચિતતાઓથી ભરેલું છે. સુખ અને દુઃખ, સફળતા અને નિષ્ફળતા, સ્વાસ્થ્ય અને બીમારી - આ દ્વંદ્વો વચ્ચે માણસ સદીઓથી એક અદ્રશ્ય શક્તિનો સહારો લેતો આવ્યો છે, જેને આપણે 'પ્રાર્થના' કહીએ છીએ.

આજના આધુનિક અને દોડધામભર્યા યુગમાં વિજ્ઞાને ભલે ગમે તેટલી પ્રગતિ કરી હોય, પરંતુ જ્યારે કોઈ અસાધ્ય રોગ કે મોટી નિષ્ફળતા સામે આવીને ઊભી રહે છે, ત્યારે મેડિકલ સાયન્સની સાથે સાથે 'શ્રદ્ધા'નું મૂલ્ય સમજાય છે. પરંતુ, અહી એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે, માણસની હજારો અપેક્ષાઓમાંથી ઈશ્વર કઈ પ્રાર્થના સાંભળે છે? શું માત્ર ઈશ્વરનું નામ લેવાથી ચમત્કાર થાય છે? 

Power of Prayer : શ્રદ્ધા(Faith), પ્રાર્થના(Prayer) અને પરિણામ: ઈશ્વર કઈ અપેક્ષા પૂરી કરે?

પ્રાર્થનાથી આધિ, વ્યાધિ અને ઉપાધિ ટળે? જરૂર ટળે, જો પ્રાર્થનાની શક્તિમાં અતૂટ શ્રદ્ધા અને આંતરિક સાત્ત્વિકતા હોય. પરંતુ મોટો પ્રશ્ન એ છે કે મનુષ્યની હજાર અપેક્ષાઓમાંથી ઈશ્વર કઈ પ્રાર્થના સાંભળે?

પ્રાર્થના: જાદુઈ લાકડી કે સહનશક્તિનું સાધન?: ક્રિકેટ મેચ ચાલતી હોય ત્યારે બે અલગ-અલગ ટીમના માલિકો પોતાની જીત માટે પ્રાર્થના કરે, ત્યારે શું ઈશ્વર કોઈ એકનો પક્ષ લેશે? મહર્ષિ ચરક અને મહાત્મા ગાંધીજીએ 'રામનામ' ને રામબાણ ઔષધ ગણાવ્યું છે, પણ તેની એક શરત છે.

• સાચી પ્રાર્થનાનો મંત્ર: "હે ભગવાન! મને મારા કામમાં સફળતા કે બીમારીમાં સ્વાસ્થ્ય આપજે, પણ જો તેમ ન થાય, તો એ નિષ્ફળતા કે રોગને સ્પોર્ટ્સમેન સ્પિરિટથી સહેવાની તાકાત આપજે!"

• માત્ર જીત માટે નહીં, પણ પરિણામ પચાવવાની તાકાત માટે પણ 'ન ઇદમ મમ્' (આ મારું નથી, ઈશ્વર તારું છે) ની ભાવના હોવી જરૂરી છે.

Power of Prayer : વિજ્ઞાન અને શ્રદ્ધાનો સંગમ

• કોષો પર હતાશાની અસર: અમેરિકાના કેન્સર સ્પેશિયાલિસ્ટ ડો. ઓ. કાર્લ સિમોનટોન(Dr. O. Carl Simonton) અને ભૌતિક વિજ્ઞાની ડો. ફ્રિજ્યોફ કાપ્રા સ્પષ્ટ માને છે કે, "When you are depressed the whole body is depressed." જ્યારે તમે હતાશ હો છો, ત્યારે એ નિરાશા તમારા શરીરના કોષેકોષમાં પ્રસરી જાય છે.

• આશાવાદની દવા: બીમારીમાં વૈકલ્પિક ચિકિત્સા ત્યારે જ ઝડપથી કામ કરે છે જ્યારે દર્દી આશાવંત અને પ્રસન્ન રહે. ડો. સિમોનટોનના પુસ્તક 'ગેટિંગ વેલ અગેન'('Getting Well Again') નો સીધો સંદેશ છે: અનિશ્ચિતતામાં પ્રાર્થના કરવાથી અને આશા રાખવાથી તમે કંઈ જ ગુમાવતા નથી.

આધુનિક દોડધામ અને સીમિત અપેક્ષાઓ

એલ્વિન ટોફલરે 'ફ્યુચર શોક' માં આગાહી કરી હતી તેમ, આજના 'ઇન્ફોર્મેશન ઓવરલોડેડ'('Information overload')યુગમાં આપણી વાસના અને કારકિર્દીની દોડને કોઈ સીમા નથી. સંબંધો, ધંધો, શેરબજાર - બધી જ જગ્યાએ આપણે શોર્ટ-કટથી જીતવું છે. તમે મશીન કે કર્મચારીની ઝડપ વધારી શકો, પણ ઈશ્વરને તમારી દરેક ઈચ્છા પૂરી કરવા માટે કનડી ન શકો. હજાર અપેક્ષાઓ રાખવા કરતાં, માત્ર એકાદ શુદ્ધ અબળખા લઈને જીવો તો માનસિક રોગ પણ નહીં થાય.

"Surrender to the moment" (ક્ષણને શરણે થાવ) ડો. કાપ્રા કહે છે કે જીવનમાં ટર્નિંગ પોઈન્ટ(Turning Point) આવે ત્યારે ધીરજ રાખો. વર્તમાન ક્ષણને ઈશ્વરની આજ્ઞા માનીને તેને તાબે થતા શીખો.

• મનને ભયમુક્ત (Panic-free) રાખશો, તો પ્રાર્થનાનું બળ અનેકગણું વધી જશે.

• બુદ્ધિને થોડો આરામ આપો. વેદના શ્લોકો, સંગીત (જેમ કે બીથોવન સિમ્ફની-Beethoven Symphony) અને ધ્યાનની મદદથી અદ્રશ્ય હીલિંગ પાવરને શરીરમાં પ્રવેશવા દો.

 શ્રદ્ધાનો અવાજ: એરિસ્ટોટલથી લઈને આજના યુગ સુધી

• આરદા (આર્તનાદ): દુષ્કાળ વખતે ગામડાઓમાં નદી કાંઠે થતી રામધૂન કે આર.કે. નારાયણની 'ગાઇડ' ફિલ્મનો એ પ્રસંગ યાદ કરો જ્યાં સામૂહિક શ્રદ્ધા અને ઉપવાસથી વરસાદ પડે છે. શ્રદ્ધા જ્યારે સામૂહિક બને છે ત્યારે તેનું બળ અદભુત હોય છે.

• એરિસ્ટોટલ(Aristotle)નો પ્રયોગ: ડો. જેમ્સ લે ફાનુ નોંધે છે કે, કાનમાં સતત અવાજ (Tinnitus) આવવાની બીમારીમાં મહાન ગ્રીક ફિલસૂફ એરિસ્ટોટલે એક લોજિક આપ્યું હતું: "જ્યારે એક મોટો અવાજ (શ્રદ્ધા) પ્રવેશે છે, ત્યારે તે નાના અવાજ (પીડા/સણકા) ને દૂર કરે છે." જૂના જમાનામાં એક સંત દર્દીના કાન પાસે ચર્ચનો મોટો ઘંટ વગાડીને ધ્યાન ભટકાવતા. આ દર્શાવે છે કે આંતરિક ઘોંઘાટ શાંત કરવા માટે શ્રદ્ધાનો રણકાર જરૂરી છે.

શ્રદ્ધા ગુમાવવી એ આપણા સૌ માટે સૌથી મોટું જોખમ છે

પ્રાર્થના એ કોઈ એવી જાદુઈ લાકડી નથી જે આપણી દરેક ભૌતિક ઈચ્છાઓ પૂરી કરી દે કે રાતોરાત બધી મુશ્કેલીઓ ગાયબ કરી દે. સાચી પ્રાર્થના એ આત્મબળ અને સહનશક્તિ કેળવવાનું શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે. ઈશ્વર પાસે પરિસ્થિતિ બદલવાની માંગણી કરવા કરતાં, એ પરિસ્થિતિનો હિંમતભેર સામનો કરવાની શક્તિ માંગવી એ જ સાચો માર્ગ છે.

જ્યારે આધુનિક વિજ્ઞાનની દવાઓ અને હૃદયની અતૂટ શ્રદ્ધા બંને ભેગા થાય છે, ત્યારે જ સાચું 'હીલિંગ'(Healing) શક્ય બને છે. ઈશ્વરની મરજીનો સ્વીકાર કરીને, વર્તમાનમાં જીવતા શીખી જઈશું, તો જીવનની કોઈપણ શારીરિક કે માનસિક બીમારી આપોઆપ હળવી બની જશે.

આ પણ વાંચો : Spirituality vs rituals : આપણે પરમાત્માને પામવા નીકળ્યા છીએ કે ગણિતના દાખલા ગણવા?