Ram Sharan Sampraday : પુજારીઓ ઘૂમટો તાણીને કરે છે ભગવાન રામની સેવા!

Ram Sharan Sampraday : અયોધ્યા(Ayodhya)ની સદીઓ જૂની એ અનોખી પરંપરા વિશે જ્યાં પુજારીઓ ઘૂમટો તાણીને સખી સ્વરૂપે ભગવાન રામની સેવા કરે છે. 'શરણ' સંપ્રદાયના સંતો શા માટે પ્રભુ રામને જમાઈ માનીને પૂજે છે? ભક્તિના આ અદભૂત અને મધુર સ્વરૂપ વિષે જાણવું એ રસપ્રદ છે. 

અયોધ્યાની પવિત્ર ધરતી પર ભક્તિના અનેક રંગો જોવા મળે છે, પરંતુ ત્યાંની 'સખી સંપ્રદાય' Sakhi Sampraday ની પરંપરા ખરેખર અદભૂત અને હૃદયસ્પર્શી છે. આ અનોખી પરંપરા પર આધારિત રસપ્રદ લેખ નીચે મુજબ છે:

રામનગરી અયોધ્યા માત્ર પ્રભુ શ્રીરામની જન્મભૂમિ જ નથી, પરંતુ તે અનોખી સંત પરંપરાઓ અને ગહન ભક્તિનું જીવંત કેન્દ્ર પણ છે. અહીં એક એવી સદીઓ જૂની પરંપરા છે જ્યાં ભક્ત અને ભગવાન વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર પૂજારી અને દેવનો નથી, પરંતુ 'સાળી અને બનેવી' જેવો અત્યંત મધુર અને સ્નેહભર્યો છે.

Ram Sharan Sampraday : 'દાસ' અને 'શરણ' વચ્ચેનો તફાવત

અયોધ્યામાં મુખ્યત્વે બે પ્રકારની ભક્તિ પરંપરાઓ પ્રચલિત છે. ભગવાન રામ અને હનુમાનજીના ભક્તો પોતાના નામની આગળ "દાસ" લગાવે છે, જે સ્વામી-સેવક ભાવ દર્શાવે છે. જ્યારે માતા જાનકીના ઉપાસકો પોતાના નામની આગળ "શરણ" શબ્દનો પ્રયોગ કરે છે. આ 'શરણ' સંપ્રદાયના સંતો પોતાની જાતને માતા સીતાની 'સખી' માને છે.

Ram Sharan Sampraday : જમાઈ જેવો સત્કાર: ભગવાન રામ અહીં 'દુલ્હા સરકાર' છે

આ પરંપરાની સૌથી અનોખી વિશેષતા એ છે કે માતા જાનકીના ઉપાસકો પ્રભુ રામને માત્ર ભગવાન નહીં, પણ પોતાના 'બનેવી' (બહેન સીતાના પતિ) માને છે. તેઓ માતા સીતાને પોતાની બહેન કે પુત્રી માનીને ભગવાન રામની સેવા એવી રીતે કરે છે, જાણે કોઈ સાસરીમાં જમાઈનો સત્કાર કરવામાં આવતો હોય!

રામાયણમાં ભક્તિના આ અનન્ય પ્રેમ માટે સુંદર ચોપાઈ છે:

રામહિ કેવલ પ્રેમુ પિઆરા | જાનિ લેહુ જો જાનનિહારા ||

(અર્થાત: ભગવાન રામને માત્ર પ્રેમ જ પ્રિય છે, જે જાણકાર છે તે આ વાત જાણી લે.)

ઘૂમટો તાણીને આરતી અને સેવા

આ ભક્તિમાં લાગણીઓ એટલી ઊંડી છે કે પુજારીઓ સ્ત્રી વેશ ધારણ કરીને, માથે ઘૂમટો તાણીને સખી સ્વરૂપે ભગવાનની સેવા કરે છે.

• સેવા વિધિ: ભગવાનનું સ્નાન, શૃંગાર, ભોગ અને આરતી બધું જ અત્યંત સ્નેહપૂર્વક કરવામાં આવે છે.

• શૃંગાર: પ્રભુને અત્તરથી સ્નાન કરાવવામાં આવે છે અને ૫૬ ભોગ ધરાવવામાં આવે છે.

• કોમળતાનું ધ્યાન: ઉનાળાના દિવસોમાં ભગવાનની આરતી ફૂલોથી કરવામાં આવે છે, જેથી તેમની કોમળતાને કોઈ તકલીફ ના પડે!

પ્રાચીન પરંપરાનું વહન

રામ કચેરી ચારેય ધામ મંદિરના મહંત શશિકાંત દાસ જણાવે છે કે ઠાકોરજીને રીઝવવા માટે સંતોના પોતાના અલગ-અલગ ભાવ હોય છે. અયોધ્યાના 'રંગ મહેલ' મંદિર અને 'ઝુંકી ઘાટ' જેવા અનેક મઠ-મંદિરોમાં આજે પણ આ પરંપરા જીવંત છે. સવારના 4 વાગ્યાની મંગલા આરતીમાં પુજારીઓ સખી બનીને મધુર ભક્તિ ગીતો ગાય છે અને પ્રભુને જગાડે છે.

ભક્તિના આ માર્ગમાં લિંગ કે ભેદભાવ ઓગળી જાય છે. જ્યારે એક પુજારી ઘૂમટો તાણીને રામની આરતી કરે છે, ત્યારે તે સાબિત કરે છે કે ઈશ્વર માટે શુષ્ક વિધિ-વિધાન કરતા 'ભાવ' વધુ મહત્વનો છે. અયોધ્યાની આ 'સખી પરંપરા' Sakhi Sampraday ભારતીય સંસ્કૃતિની વિવિધતા અને પ્રેમલક્ષણા ભક્તિનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.

આ પણ વાંચો : Bhagawan Parshuram : ન્યાયના આદિદેવ અને બ્રહ્મ-ક્ષત્રિય તેજનો સંગમ