લખનઉની દુર્ઘટનાએ ફરી ખોલ્યા જૂના ઘાવ

ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનઉમાં બનેલી તાજેતરની ઘટના માત્ર એક શહેર પૂરતી મર્યાદિત નથી. કોચિંગ સેન્ટરમાં લાગેલી આગે દેશને ફરી યાદ અપાવ્યું કે હજારો વિદ્યાર્થીઓ જ્યાં અભ્યાસ કરે છે તેવા સંસ્થાનોમાં સુરક્ષાના ધોરણો કેટલી હદે મહત્વના છે. અનેક વિદ્યાર્થીઓ આગ અને ધુમાડા વચ્ચે ફસાઈ ગયા હતા. કેટલાકે જીવ બચાવવા માટે ઈમારત પરથી કૂદકો મારવો પડ્યો હતો, જ્યારે ઘણા લોકોને બહાર નીકળવાનો માર્ગ જ મળ્યો નહોતો. આ ઘટનામાં સૌથી વધુ કરુણ દ્રશ્યો માતા-પિતાના હતા, જેમને પોતાના બાળકોના અંતિમ ફોન કોલ સાંભળવા મળ્યા. "પપ્પા, આગ લાગી છે, મને બચાવી લો" જેવા શબ્દો માત્ર એક પરિવારની નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજની પીડા વ્યક્ત કરે છે.

સુરક્ષાના ભોગે ધમધમતા કોચિંગ સેન્ટરો

દેશમાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના વધતા ક્રેઝને પગલે કોચિંગ ઈન્ડસ્ટ્રીનો વ્યાપ ભલે ઝડપથી વધ્યો હોય, પરંતુ મોટાભાગના સ્થળોએ વિદ્યાર્થીઓની સલામતી કરતાં આર્થિક નફાને વધુ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવી રહ્યું છે, જેના પરિણામે આ શિક્ષણ કેન્દ્રો જીવલેણ અકસ્માતોનું એપીસેન્ટર બની રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે આવા ક્લાસીસમાં અનેક ગંભીર બેદરકારીઓ જાહેર જોવા મળે છે; જેમ કે વિદ્યાર્થીઓની અવરજવર માટે માત્ર એક જ સાંકડો રસ્તો રાખવો, ઇમરજન્સી ફાયર એક્ઝિટનો સદંતર અભાવ, મંજૂરી વિના ગેરકાયદેસર રીતે બાંધવામાં આવેલા વધારાના માળ અને રૂમની ક્ષમતા કરતાં અનેકગણા વધુ વિદ્યાર્થીઓને ઘેટાં-બકરાંની જેમ બેસાડવા. તદુપરાંત, ઇન્ટિરિયર ડિઝાઇનમાં પ્લાયવુડ કે પ્લાસ્ટિક જેવી અત્યંત જ્વલનશીલ સામગ્રીનો બેફામ ઉપયોગ અને ફાયર સેફ્ટીના નિયમિત ઓડિટ પ્રત્યેની તંત્રની ઉદાસીનતા પરિસ્થિતિને વધુ જોખમી બનાવે છે.

આ તમામ ત્રુટિઓ અને બેદરકારીઓ એકઠી થતાં, જ્યારે પણ કોઈ અણધારી આગ ભડકે છે, ત્યારે બચવાનો કોઈ જ વિકલ્પ ન હોવાથી આ સામાન્ય વ્યાવસાયિક ઈમારતો ગણતરીની મિનિટોમાં જ માસૂમ વિદ્યાર્થીઓ માટે મોતના ખપ્પરમાં ફેરવાઈ જાય છે.

સુરત કોચિંગ સેન્ટર અગ્નિકાંડ (Gujarat)

ગુજરાતના સુરતમાં આવેલા એક કોમ્પ્લેક્સના ત્રીજા માળે ધમધમતા કોચિંગ સેન્ટરમાં શોર્ટ સર્કિટને કારણે લાગેલી આગે ભયાવહ સ્વરૂપ ધારણ કરતાં 2 નિર્દોષ જિંદગીઓ હોમાઈ ગઈ હતી. આ જીવલેણ દુર્ઘટના પાછળ માત્ર આગ જ નહીં, પરંતુ સંચાલકોની ઘોર બેદરકારી અને ખામીયુક્ત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મુખ્યત્વે જવાબદાર હોવાનું સામે આવ્યું છે. વિશાળ વર્ગખંડોને નાના ભાગોમાં વહેંચવા માટે પ્લાયવુડ અને પ્લાસ્ટિક જેવા જ્વલનશીલ પાર્ટીશનનો બેફામ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ પરિસ્થિતિ ત્યારે સૌથી વધુ વણસી જ્યારે શોર્ટ સર્કિટના કારણે બહાર ફેલાયેલા કાર્બન મોનોક્સાઇડ જેવા અત્યંત ઝેરી ધુમાડાને એસી (AC) ના કોમ્પ્રેસરે સીધા જ સંપૂર્ણપણે કાચથી પેક થયેલા વર્ગખંડોમાં ખેંચી લીધો, જેનાથી આખો રૂમ બહાર નીકળવાના કોઈ માર્ગ વિના એક ખતરનાક 'ગેસ ચેમ્બર'માં ફેરવાઈ ગયો હતો.

આ જીવલેણ ગૂંગળામણને કારણે 51 વર્ષીય મહિલા શિક્ષિકા અને 7 વર્ષના માસૂમ બાળકનું અત્યંત કરુણ મૃત્યુ નીપજ્યું હતું, જ્યારે અન્ય 2 બાળકો ગંભીર રીતે દાઝી ગયા હતા અને 5 થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને બારીઓના કાચ તોડીને મહામહેનતે બચાવી લેવાયા હતા. આ હ્રદયદ્રાવક ઘટના બાદ સફાળા જાગેલા વહીવટીતંત્ર તરફથી સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (SMC) ના તત્કાલીન કમિશનર એમ. થેન્નારાસને ક્લાસીસની કોમર્શિયલ મંજૂરી અંગે તાત્કાલિક તપાસના કડક આદેશ આપ્યા હતા, અને તેની સાથે જ સુરત ફાયર બ્રિગેડે શહેરમાં ચાલતા 230 થી વધુ કોચિંગ સેન્ટરોને કારણદર્શક નોટિસ ફટકારીને સઘન ફાયર સેફ્ટી ઓડિટની કામગીરી હાથ ધરી હતી.

સુરતનો ગોઝારો તક્ષશિલા અગ્નિકાંડ (Gujarat)

સુરતના તક્ષશિલા આર્કેડમાં સર્જાયેલો ભયાવહ અગ્નિકાંડ એ ખામીયુક્ત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વહીવટી ઉદાસીનતાનું અત્યંત કરુણ પરિણામ છે, જેમાં 15 થી 22 વર્ષની વયની 22 આશાસ્પદ વિદ્યાર્થીનીઓ અને વિદ્યાર્થીઓએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો. આ ગોઝારી ઘટનાની શરૂઆત ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર આવેલા હાઇ-વોલ્ટેજ વીજળી મીટર કે એસી કોમ્પ્રેસરમાં થયેલા શોર્ટ સર્કિટથી થઈ હતી, જેની આગ ઇલેક્ટ્રિકલ કેબલ મારફતે અત્યંત ઝડપથી ઈમારતના ચોથા માળે પહોંચી ગઈ હતી.

દુર્ઘટનાનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે છત પર પ્લાયવુડ, પ્લાસ્ટિક શીટ અને ફાઇબરગ્લાસ જેવી અત્યંત જ્વલનશીલ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને ગેરકાયદેસર રીતે કામચલાઉ ગુંબજ ઊભો કરવામાં આવ્યો હતો અને ત્યાં બેસવા માટે વપરાયેલા રબરના ટાયરો સળગતા આખો ક્લાસરૂમ ઝેરી અને ગૂંગળામણભર્યા કાળા ધુમાડાથી ભરાઈ ગયો હતો. બહાર નીકળવા માટેનો એકમાત્ર સાંકડો લાકડા અને લોખંડનો દાદર આગમાં સંપૂર્ણપણે ખાખ થઈ જતાં વિદ્યાર્થીઓ ચારેતરફથી ફસાઈ ગયા હતા, જેના પરિણામે કેટલાકનું ગૂંગળામણ કે દાઝી જવાથી તો કેટલાકનું મોતથી બચવા ચોથા માળેથી નીચે છલાંગ લગાવવાને કારણે કરુણ મૃત્યુ નીપજ્યું હતું, જ્યારે અન્ય 17 થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા.

આ હચમચાવી દેનારી ઘટના બાદ સફાળા જાગેલા તંત્રે કડક કાર્યવાહી કરતા ક્લાસના સંચાલક ભાર્ગવ ભુટાણી, બિલ્ડરો તેમજ જવાબદાર સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના (SMC) અધિકારીઓ સહિત 10થી વધુ લોકોની ધરપકડ કરી હતી અને ફરજમાં બેદરકારી દાખવનાર વરિષ્ઠ અધિકારીઓને સસ્પેન્ડ કર્યા હતા; એટલું જ નહીં, આ ઘટનાની ગંભીરતાને પગલે ગુજરાત સરકારે ફાયર NOC વિના ચાલતા તમામ કોચિંગ સેન્ટરોને તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA) દ્વારા સમગ્ર દેશ માટે નવી કડક ફાયર સેફ્ટી માર્ગદર્શિકાઓ પણ જાહેર કરવામાં આવી હતી.

મુખર્જી નગર અગ્નિકાંડ (Delhi)

દેશના સૌથી મોટા કોચિંગ હબ ગણાતા દિલ્હીના મુખર્જી નગર વિસ્તારમાં વર્ષ 2023માં સર્જાયેલી આગની ઘટનાએ સાંકડા ક્લાસીસમાં રહેલી સુરક્ષા વ્યવસ્થાની ગંભીર પોલ ખોલી નાખી હતી. આ ઈમારતના ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર અવરજવર માટેની એકમાત્ર સાંકડી સીડીની બરાબર બાજુમાં આવેલા મુખ્ય વીજળી મીટર બોક્સમાં શોર્ટ સર્કિટ સાથે વિસ્ફોટ થતાં ભયાનક આગ ભભૂકી ઉઠી હતી, જેનો અત્યંત ઝેરી ધુમાડો સીડીઓમાં ફેલાઈ જતાં જુદા-જુદા માળે અભ્યાસ કરી રહેલા 250 થી 300 જેટલા વિદ્યાર્થીઓનો નીચે ઉતરવાનો રસ્તો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો હતો. જીવલેણ ગૂંગળામણથી બચવા માટે અન્ય કોઈ વિકલ્પ ન હોવાથી, જીવ પર ખેલીને વિદ્યાર્થીઓએ બારીઓના કાચ તોડી નાખ્યા હતા અને એસી (AC) ના કેબલ તથા દોરડાં પર લટકીને નીચે કૂદકો મારવાની જોખમી ફરજ પડી હતી.

સદભાગ્યે આ ભયાવહ અકસ્માતમાં કોઈ જાનહાનિ નહોતી થઈ, પરંતુ ઈમારત પરથી ઉતાવળમાં નીચે ઉતરવાના આ પ્રયાસમાં 61 જેટલા વિદ્યાર્થીઓ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા, જેમાં ફ્રેક્ચરથી લઈને ICU માં દાખલ કરવા પડેલા દાઝી ગયેલા દર્દીઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો. આ કંપાવી દેનારી ઘટના બાદ દિલ્હી પોલીસે કોચિંગ સેન્ટરના સંચાલકો સામે લોકોનો જીવ જોખમમાં મૂકતી બેદરકારીનો ગુનો નોંધી તેમની અટકાયત કરી હતી, જ્યારે દિલ્હી હાઈકોર્ટે પણ આ બાબતની સ્વતઃ નોંધ (Suo Motu) લઈને દિલ્હી ફાયર સર્વિસ અને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD) નો ઉધડો લીધો હતો; જેના પરિણામે હાઈકોર્ટના કડક આદેશથી મુખર્જી નગર, કાલુ સરાય અને કરોલ બાગ જેવા વિસ્તારોમાં ફાયર NOC વિના ધમધમતા કોચિંગ સેન્ટરો અને ગેરકાયદેસર બેઝમેન્ટ ક્લાસીસને સીલ કરવા માટે અઠવાડિયાઓ સુધી મોટા પાયે ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી હતી.

માલવિયા નગર હોટેલ અગ્નિકાંડ (Delhi)

વર્ષ 2025 થી 2026 ના મધ્ય સુધીમાં ભારતમાં ગોવા નાઈટક્લબ અને દિલ્હીના માલવિયા નગર જેવી અનેક ગોઝારી આગની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જેમાં અનેક લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હોવા છતાં જમીની સ્તરે ફાયર સેફ્ટીના નક્કર પગલાંનો હજુ પણ સરેઆમ અભાવ જોવા મળે છે. તાજેતરમાં જ દિલ્હીના માલવિયા નગર વિસ્તારમાં આવેલી 'ફ્લોરિશ સ્ટે હોટેલ'ના ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર આવેલી રેસ્ટોરન્ટમાં લાગેલી ભયાનક આગે ગણતરીની મિનિટોમાં જ ઉપરના તમામ રૂમોને પોતાની લપેટમાં લઈ લીધા હતા.

આ ગોઝારી ઘટના બાદ થયેલી તપાસમાં સંચાલકોની અકલ્પનીય લાપરવાહી સામે આવી હતી; જેમાં જાણવા મળ્યું કે હોટેલ પાસે ફાયર વિભાગનું કોઈ જ NOC ન હતું અને નિયમોને નેવે મૂકીને માત્ર 6 રૂમની પરવાનગી હોવા છતાં ગેરકાયદેસર રીતે 25 જેટલા રૂમ બનાવીને ક્ષમતા કરતા 3 ગણું વધારે જોખમી બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ગંભીર બેદરકારી સામે દિલ્હી પોલીસે ત્વરિત કાર્યવાહી કરતા ગણતરીના કલાકોમાં જ હોટેલના માલિક લવેકેશ બજાજની ધરપકડ કરી તેની સામે સાદોષ મનુષ્યવધ (હત્યા નહીં તેવી ગુનાહિત કાર્યવાહી) સહિતની ગંભીર કલમો હેઠળ કેસ દાખલ કર્યો છે. આ દુર્ઘટનાના ઘેરા પ્રત્યાઘાતો વહીવટીતંત્રમાં પણ પડ્યા છે, જેને પગલે દિલ્હીના પ્રવાસન મંત્રીએ સરકારની 'બેડ એન્ડ બ્રેકફાસ્ટ' (B&B) નીતિને સંપૂર્ણપણે રદ કરવાની એક મોટી જાહેરાત કરી છે અને તેની સાથે જ દક્ષિણ દિલ્હીમાં ગેરકાયદેસર રીતે ધમધમતી તમામ કોમર્શિયલ ઈમારતોને સીલ કરવા માટે તંત્ર દ્વારા એક વ્યાપક ઝુંબેશનો પણ પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો.

ડીસા ફટાકડા ગોડાઉન વિસ્ફોટ (Gujarat)

ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લામાં ડીસા શહેર નજીક 'દીપક ફટાકડા'ના ગેરકાયદેસર ગોડાઉનમાં એલ્યુમિનિયમ પાવડરમાં થયેલી પ્રતિક્રિયાને કારણે સર્જાયેલો ભયાવહ વિસ્ફોટ તંત્ર અને સંચાલકોની ઘોર બેદરકારીનું જીવંત ઉદાહરણ છે. આ ગોઝારી ઘટનાની તપાસમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો હતો કે, આ ફેક્ટરીનું લાઇસન્સ એક વર્ષ અગાઉ જ પૂરું થઈ ગયું હોવા છતાં તે કોઈપણ જાતના કાયદાકીય ડર વિના ગેરકાયદેસર રીતે ધમધમી રહી હતી. માનવ જિંદગી સાથેના આ ગંભીર ચેડાં મુદ્દે ગુજરાત હાઈકોર્ટે અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું હતું, જેના પરિણામ સ્વરૂપ ફરજમાં લાપરવાહી દાખવનાર અનેક ઉચ્ચ મ્યુનિસિપલ તેમજ ફાયર વિભાગના અધિકારીઓને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દેવામાં આવ્યા છે.

આ દુર્ઘટનાના ઘેરા પ્રત્યાઘાતોને પગલે, સફાળી જાગેલી ગુજરાત સરકારે ભવિષ્યમાં આવી જીવલેણ ઘટનાઓ અટકાવવા માટે સમગ્ર રાજ્યમાં લાયસન્સ વિના અને જોખમી રીતે ચાલતા તમામ ગેરકાયદેસર ગોડાઉનોને કાયમી ધોરણે બંધ કરાવવા માટેની એક અત્યંત વ્યાપક અને ઐતિહાસિક ઝુંબેશનો આરંભ કર્યો હતો.

ગુલઝાર હૌઝ અગ્નિકાંડ (Telangana)

તેલંગાણામાં ચારમિનાર નજીક આવેલા ગુલઝાર હૌઝ વિસ્તારમાં બનેલી એક અત્યંત હ્રદયદ્રાવક દુર્ઘટનામાં એક જ પરિવારની 3 પેઢીઓના 17 સભ્યોએ (જેમાં 8 બાળકો અને 6 મહિલાઓ સામેલ છે) પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો. આ મિશ્ર ઉપયોગ ધરાવતી ઈમારતના ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર મોતીનો કોમર્શિયલ વેપાર ચાલતો હતો અને ઉપરના માળે પરિવાર વસવાટ કરતો હતો. દુર્ઘટનાની રાત્રે ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર આવેલા વીજળીના મીટર બોક્સમાં અચાનક શોર્ટ સર્કિટ થતાં આગ ભભૂકી ઉઠી હતી, પરંતુ ઈમારતના લાકડાના ઇન્ટિરિયર તેમજ વેન્ટિલેશન (હવાની અવરજવર) ના સંપૂર્ણ અભાવને કારણે એકમાત્ર સીડી જોતજોતામાં ઝેરી ધુમાડાથી ભરેલી 'ગેસ ચેમ્બર'માં ફેરવાઈ ગઈ હતી, જેના પરિણામે ઉપરના માળે ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા તમામ લોકોનું ગૂંગળામણથી કરુણ મૃત્યુ નીપજ્યું હતું.

આ ગોઝારી ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને તેલંગાણા સરકારે તાત્કાલિક 6 સભ્યોની એક ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ સમિતિની રચના કરી છે; જ્યારે બીજી તરફ પોલીસે સુરક્ષાના નિયમોની ઘોર અવગણના કરવા, ગેરકાયદેસર રીતે વ્યાપારી વીજભાર (કોમર્શિયલ લોડ) વધારવા અને બિલ્ડિંગમાં હવાની અવરજવરની યોગ્ય વ્યવસ્થા ન રાખવા બદલ મકાનમાલિક અને વ્યાપારી સંસ્થા સામે ગુનાહિત બેદરકારીનો ફોજદારી કેસ નોંધીને કડક કાનૂની કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી.

આર્પોરા નાઈટક્લબ અગ્નિકાંડ (Goa)

6 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ ગોવાના આર્પોરા વિસ્તારમાં આવેલા 'બિર્ચ બાય રોમિયો લેન' નાઈટક્લબમાં લાગેલી ભીષણ આગે સંચાલકોની ઘોર બેદરકારી અને સુરક્ષા નિયમોના ખુલ્લેઆમ ઉલ્લંઘનની પોલ ખોલી નાખી હતી. આ ગોઝારી ઘટના પાછળ ગેરકાયદેસર રીતે કરવામાં આવેલ ઈલેક્ટ્રિક વાયરિંગ અને તેના કારણે થયેલું શોર્ટ સર્કિટ મુખ્ય જવાબદાર હોવાનું સામે આવ્યું હતું, જેમાં ક્લબની અંદર રહેલા અત્યંત જ્વલનશીલ એકોસ્ટિક ફોમ અને લાકડાના સુશોભનને કારણે આગે ગણતરીની મિનિટોમાં જ અત્યંત વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું હતું. સૌથી મોટી બેદરકારી એ હતી કે ઈમારતમાં ઈમરજન્સી એક્ઝિટનો (બહાર નીકળવાનો) કોઈ જ વિકલ્પ ન હોવાથી અંદર ફસાયેલા લોકો બહાર નીકળી શક્યા ન હતા, જેના પરિણામે ત્યાં કામ કરતા અનેક નિર્દોષ પરપ્રાંતીય કામદારોએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો.

આ દુર્ઘટનાના ઘેરા પ્રત્યાઘાતો પડતાં ગોવા પોલીસે તાત્કાલિક પગલાં ભરીને ક્લબના મેનેજરની ધરપકડ કરી હતી અને સંચાલકો સૌરભ લુથરા તેમજ અજય ગુપ્તા સામે ગુનો નોંધ્યો હતો, જોકે બાદમાં તેમને કોર્ટ તરફથી વચગાળાની રાહત મળી ગઈ હતી. દુર્ઘટનાની ગંભીરતાને જોતાં મુખ્યમંત્રી પ્રમોદ સાવંતે જાતે સ્થળનું નિરીક્ષણ કરી ઉચ્ચસ્તરીય મેજિસ્ટ્રેટ તપાસના કડક આદેશ આપ્યા હતા; જેને પગલે સફાળા જાગેલા ઉત્તર ગોવા વહીવટીતંત્રે કાલંગુટ, બાગા અને અંજુના જેવા દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ધમધમતા તમામ પબ અને ક્લબના ફાયર સેફ્ટી તેમજ લાઇસન્સનું કડક ચેકિંગ શરૂ કર્યું છે, જેમાં અનેક ક્લબો જમીનમાલિકો સાથેના વિવાદ વચ્ચે ફાયર NOC વિના ગેરકાયદેસર ફેરફારો સાથે ચાલતી હોવાનું ખૂલતાં તંત્ર દ્વારા તેમને કારણદર્શક નોટિસ પણ ફટકારવામાં આવી હતી.

ઇન્દોરના રહેણાંક મકાનમાં આગ (Madhya Pradesh)

મધ્યપ્રદેશના ઇન્દોર સ્થિત તિલક નગરની બ્રજેશ્વરી એનેક્સ કોલોનીમાં એક અત્યંત કરુણ અને ચોંકાવનારી દુર્ઘટના સામે આવી છે, જેમાં 3 માળના મકાનની બહાર લગાવવામાં આવેલા ઇલેક્ટ્રિક કારના ચાર્જિંગ પોઇન્ટમાં અચાનક ભયાનક વિસ્ફોટ થતાં એક જ પરિવારના 4 સભ્યોએ જીવ ગુમાવ્યો છે. આ વિસ્ફોટ બાદ લાગેલી આગને કારણે ઘરનો મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર અને બહાર નીકળવાનો એકમાત્ર રસ્તો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો હતો, જેના પરિણામે અંદર ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા મકાનમાલિક, તેમની પુત્રવધૂ અને 2 માસૂમ બાળકોનું દાઝી જવાથી અને ગૂંગળામણને કારણે કમકમાટીભર્યું મોત નીપજ્યું હતું.

આ ગોઝારી ઘટના બાદ પોલીસ અને ફોરેન્સિક વિભાગની પ્રાથમિક તપાસમાં સુરક્ષાના નિયમોની ગંભીર બેદરકારી સામે આવી છે; જેમાં યોગ્ય MCB કે સ્ટેબિલાઇઝર જેવા સુરક્ષા ઉપકરણો વિના જ ખુલ્લામાં ઇવી (EV) ચાર્જિંગ સિસ્ટમ લગાવવા બદલ ખુદ ઘરમાલિક સામે બેદરકારીથી મૃત્યુ નીપજાવવાનો ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે. વધુમાં, મધ્યપ્રદેશ પશ્ચિમ ઝોન વીજ વિતરણ કંપની (MPWV) ની તપાસમાં એવો પણ ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે આ મકાનમાં મંજૂર થયેલા લોડ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ વીજ વપરાશ થઈ રહ્યો હતો, જેને ગંભીરતાથી લઈને હવે વીજ વિભાગ દ્વારા ઇન્દોરના તમામ પોશ વિસ્તારોમાં રહેણાંક મકાનોમાં ચાલતા ગેરકાયદેસર હાઇ-લોડ ચાર્જિંગ પોઇન્ટ્સનું સઘન અને ઓચિંતું ચેકિંગ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

વિવેક વિહારમાં ગોઝારો અગ્નિકાંડ (Delhi)

પૂર્વ દિલ્હીના વિવેક વિહાર વિસ્તારમાં મોડી રાત્રે એક રહેણાંક મકાનમાં સર્જાયેલી આગની ઘટનાએ ભારે અરેરાટી ફેલાવી દીધી હતી. આ ભયાનક દુર્ઘટના પાછળ એર કન્ડિશનર (AC) માં થયેલો બ્લાસ્ટ અને ત્યારબાદ સર્જાયેલું શોર્ટ સર્કિટ મુખ્ય જવાબદાર હોવાનું સામે આવ્યું છે. આગે એટલી ઝડપથી વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું હતું કે ઈમારતના બીજા અને ત્રીજા માળે ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા પરિવારોને પોતાનો જીવ બચાવીને બહાર નીકળવાની સહેજ પણ તક મળી શકી ન હતી.

આ હ્રદયદ્રાવક ઘટના કેટલી ભયાવહ હશે તેનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે જીવ બચાવવાની મથામણમાં કેટલાક લોકોના મૃતદેહો સીડીઓ પરથી અત્યંત ખરાબ રીતે દાઝેલી હાલતમાં મળી આવ્યા હતા, જ્યારે અમુક કમનસીબ લોકો તો પોતાના પલંગ પર જ ઊંઘતી અવસ્થામાં આગનો કોળિયો બની ગયા હતા.

હૌઝ ખાસમાં AC બ્લાસ્ટથી ભીષણ આગ (Delhi)

દિલ્હીના પોશ હૌઝ ખાસ વિસ્તારમાં 27મી મેની મોડી રાત્રે એક 3 માળની રહેણાંક ઈમારતમાં સર્જાયેલા એસી (AC) બ્લાસ્ટ અને શોર્ટ સર્કિટના કારણે લાગેલી ભીષણ આગમાં હરિયાણા કેડરના 1968 ની બેચના નિવૃત્ત અને સન્માનિત IAS અધિકારી ધનેન્દ્ર કુમાર (80 વર્ષ) નું કરુણ મોત નીપજ્યું હતું. પોલીસ તપાસ મુજબ, ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર જૂના એસીના ઇન્ડોર યુનિટમાં થયેલા બ્લાસ્ટ બાદ આગ ઘરમાં રહેલા મોંઘા લાકડાના ફર્નિચર અને પડદાઓને કારણે અત્યંત ઝડપથી વિકરાળ બની ગઈ હતી; આ અફરાતફરીમાં પુત્ર અને ઘરઘાટીઓએ વ્હીલચેરમાં રહેલા ધનેન્દ્ર કુમારના પત્નીનો તો આબાદ બચાવ કરી લીધો હતો, પરંતુ બેડરૂમની બાજુના બાથરૂમ પાસે ફસાઈ ગયેલા ધનેન્દ્ર કુમાર રૂમમાં ભરાયેલા કાળા અને ઝેરી ધુમાડાને લીધે બેભાન થઈ ગયા હતા, જ્યાંથી તેમને AIIMS ટ્રોમા સેન્ટરમાં ખસેડાતા ડોક્ટરોએ તેમને ગૂંગળામણને કારણે મૃત જાહેર કર્યા હતા.

હૌઝ ખાસ અને વિવેક વિહારમાં થયેલા જીવલેણ AC બ્લાસ્ટના આ કિસ્સાઓને અત્યંત ગંભીરતાથી લઈને, દિલ્હી ફાયર સર્વિસ અને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD) દ્વારા સંયુક્ત રીતે તમામ જૂની રહેણાંક સોસાયટીઓ માટે 'ઇલેક્ટ્રિકલ લોડ ઓડિટ' કરાવવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું હતું, તેમજ પોલીસે બેદરકારી દાખવનાર મકાનમાલિકો અને ગેરકાયદેસર રીતે કોમર્શિયલ વીજ વપરાશ કરનારાઓ સામે પણ ગુનો નોંધીને કડક કાનૂની કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી.

દેવાસ ફટાકડા ફેક્ટરીમાં પ્રચંડ વિસ્ફોટ (Madhya Pradesh)

મધ્યપ્રદેશના દેવાસ જિલ્લામાં આગ્રા-મુંબઈ નેશનલ હાઈવે પર ટોંક કલાન વિસ્તારમાં આવેલી એક લાયસન્સવાળી ફટાકડા ફેક્ટરીમાં સર્જાયેલા ભયાનક વિસ્ફોટે ભારે તબાહી મચાવી દીધી હતી. આ ગોઝારી દુર્ઘટના ત્યારે ઘટી જ્યારે ફેક્ટરીના એક રૂમમાં 28 થી 30 જેટલા મજૂરો ગનપાઉડર (દારૂખાનું) ભેળવવાનું જોખમી કામ કરી રહ્યા હતા અને સખત ગરમી તેમજ રાસાયણિક ઘર્ષણને કારણે અચાનક એક અત્યંત શક્તિશાળી બ્લાસ્ટ થયો; જે એટલો વિકરાળ હતો કે કામદારોના શરીરના અંગો છેક હાઈવેના રસ્તાઓ પર વિખેરાઈ ગયા હતા. આ હ્રદયદ્રાવક ઘટનામાં 3 મજૂરોના ઘટનાસ્થળે જ કમકમાટીભર્યા મોત નીપજ્યા હતા, જ્યારે ગંભીર રીતે દાઝી ગયેલા અન્ય કેટલાક લોકોએ પણ સારવાર દરમિયાન દમ તોડ્યો હતો અને 25થી વધુ લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા.

માનવ જિંદગી સાથે રમત રમતી આ ગંભીર બેદરકારીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના મુદ્દા સાથે જોડીને મધ્યપ્રદેશ સરકારે દાખલારૂપ પગલાં લેતાં ફેક્ટરીના માલિક અને ડિરેક્ટર અનિલ માલવિયાની તાત્કાલિક ધરપકડ કરી તેમની સામે અત્યંત કડક એવા 'રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાનૂન' (NSA) હેઠળ ગુનો દાખલ કર્યો હતો. આ ઉપરાંત, વહીવટીતંત્રે તાત્કાલિક અસરથી ફેક્ટરીનું લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરી દીધું અને આ સમગ્ર બ્લાસ્ટ પ્રકરણની ઝીણવટભરી તપાસ માટે કેન્દ્ર સરકારની પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોઝિવ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઈઝેશન (PESO), ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરી (FSL) અને મધ્યપ્રદેશ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડની એક વિશેષ સંયુક્ત ટીમની રચના કરી તપાસનો ધમધમાટ શરૂ કર્યો હતો.

મુઝફ્ફરપુર હોસ્પિટલ અગ્નિકાંડ (Bihar)

ઉત્તર બિહારના મુઝફ્ફરપુર જિલ્લાના બ્રહ્મપુરા વિસ્તારમાં આવેલી પ્રસાદ હોસ્પિટલના પાંચમા માળે આવેલા ICU વોર્ડમાં સર્જાયેલી આગની ભયાનક ઘટનામાં 5 ગંભીર દર્દીઓના અત્યંત કરુણ મોત નીપજ્યા હતા. પ્રાથમિક તપાસ મુજબ, આ ગોઝારી દુર્ઘટના ICU ના એર કન્ડિશનર (AC) અને અન્ય લાઈફ-સપોર્ટ મશીનોના હેવી વાયરિંગમાં થયેલા શોર્ટ સર્કિટને કારણે સર્જાઈ હતી, જેના પગલે આખો વોર્ડ ગાઢ અને ઝેરી કાળા ધુમાડાથી ભરાઈ ગયો હતો. હોસ્પિટલ પ્રશાસનની ઘોર બેદરકારીનો પર્દાફાશ કરતા અહેવાલોમાં સામે આવ્યું કે, દુર્ઘટના સમયે આંતરિક ફાયર એલાર્મ અને અગ્નિશામક સિસ્ટમ સદંતર નિષ્ફળ રહી હતી અને ઈમારતમાં ગંભીર દર્દીઓને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા માટે જરૂરી રેમ્પ કે બાહ્ય ઈમરજન્સી એક્ઝિટનો પણ સરેઆમ અભાવ હતો; જેને કારણે પથારીવશ લાચાર દર્દીઓ પોતાની જાતે બહાર ન નીકળી શકતા ગૂંગળામણથી મોતને ભેટ્યા હતા.

આ દર્દનાક ઘટનાને અત્યંત ગંભીરતાથી લેતા બિહાર સરકારે તાત્કાલિક મેજિસ્ટ્રેટ તપાસના આદેશ આપ્યા હતા અને મૃતકોના પરિજનોને રૂપિયા 4 લાખના વળતરની જાહેરાત કરી છે. વધુમાં, મૃતકોના સંબંધીઓના ભારે આક્રોશ વચ્ચે બ્રહ્મપુરા પોલીસ સ્ટેશનમાં હોસ્પિટલ મેનેજમેન્ટ સામે સુરક્ષાના નિયમો નેવે મૂકવા બદલ FIR નોંધવામાં આવી હતી અને જ્યાં સુધી તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી હોસ્પિટલની તમામ કામગીરી પર કામચલાઉ ધોરણે કડક પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો હતો.

આ પણ વાંચો : Lucknow Fire Tragedy : દીકરાનો છેલ્લો ફોન અને પિતાની લાચારી! 'પપ્પા, આગ લાગી છે, બચાવી લો...' સાંભળીને હૈયાફાટ રુદન