ફિલ્મો અને વેબ સિરીઝમાં આપણે જોતા હોઈએ છીએ કે ગુનો બનતાની સાથે જ એક હાઈટેક લેબોરેટરી વાન ઘટનાસ્થળે પહોંચી જાય છે અને ગણતરીની મિનિટોમાં ગુનેગારના સગડ મેળવી લે છે. હવે આ દ્રશ્યો ગુજરાતમાં હકીકત બની ચૂક્યા છે. ગુજરાતમાં કાર્યરત 47 મોબાઈલ ફોરેન્સિક વેન (MFVs) ગુનેગારોને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલવા માટે પોલીસનું સૌથી આધુનિક હથિયાર સાબિત થઈ રહી છે.
છેલ્લા બે વર્ષમાં આ હરતી-ફરતી લેબોરેટરીઓએ 37,000 થી વધુ ક્રાઇમ સીન પર પહોંચીને તપાસની આખી દિશા બદલી નાખી છે.
Gujarat Police Forensic Van : બે વર્ષનો ટ્રેક રેકોર્ડ: કયા ગુનામાં કેટલી સ્પોટ વિઝિટ?
નવા ફોજદારી કાયદા હેઠળ 7 વર્ષથી વધુ સજાપાત્ર ગુનાઓમાં ફોરેન્સિક તપાસ ફરજિયાત બનતા આ વેનની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વની બની છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયના દિશાનિર્દેશો અનુસાર અપગ્રેડ થયેલી આ વેન્સે છેલ્લા બે વર્ષમાં કુલ 37,269 સ્થળોની મુલાકાત લીધી છે, જેનો આંકડો નીચે મુજબ છે:
| ગુનાનો પ્રકાર | કુલ સ્પોટ વિઝિટ |
| મર્ડર (હત્યા) | 1,529 |
| બળાત્કાર / પૉક્સો / બાળ અત્યાચાર | 3,746 |
| હત્યાનો પ્રયાસ | 1,583 |
| લૂંટ | 728 |
| ઘરફોડ ચોરી / ચોરી | 2,758 |
| આગના બનાવો | 2,893 |
| નાર્કોટિક્સ (ડ્રગ્સ) | 1,968 |
| ફાયરિંગ અને વિસ્ફોટ | 197 |
| જીવલેણ અકસ્માતો (Fatal Cases) | 9,022 |
| અન્ય (કસ્ટોડિયલ ડેથ, શંકાસ્પદ ઘટનાઓ) | 10,457 |
વ્હીલ્સ પર મિની લેબોરેટરી: શું છે આ વેનની ખાસિયત?
કોઈપણ ગુનાની તપાસમાં સૌથી મોટો પડકાર પુરાવા નાશ પામવાનો કે દૂષિત (Contaminate) થવાનો હોય છે. આ વેન ઘટનાસ્થળે જઈને પુરાવાઓનું ઓન-ધ-સ્પોટ પ્રાથમિક સ્ક્રિનિંગ કરે છે. આ હાઈટેક વેનમાં 12 વિશેષ વૈજ્ઞાનિક કિટ્સ અને આધુનિક ગેજેટ્સ ઉપલબ્ધ છે:
1.સ્પેશિયલ કિટ્સ: ડીએનએ અને સેક્સ્યુઅલ અસોલ્ટ એવિડન્સ કિટ, નાર્કોટિક્સ સ્ક્રીનિંગ કિટ, ગન શૉટ રેસિડ્યુ કિટ, એક્સપ્લોઝિવ સ્ક્રીનિંગ કિટ, અને ફૂટપ્રિન્ટ-ટાયર પ્રિન્ટ કાસ્ટિંગ કિટ.
2.આધુનિક સાધનો: સ્ટિરિયો માઇક્રોસ્કોપ, હાઈ ઇન્ટેન્સિટી ફોરેન્સિક લાઇટ સોર્સ, DSLR કેમેરા અને GPS બોડી-વોર્ન કેમેરા સિસ્ટમ.
3.ડિજિટલ સપોર્ટ: લેપટોપ, પ્રિન્ટર, ઇન-બિલ્ટ જનરેટર સેટ અને નમૂના સાચવવા માટે મિની રેફ્રિજરેટર.
શું શું તપાસી શકાય છે ઘટનાસ્થળે જ?
લોહીના ડાઘ, જૈવિક નમૂના, ફિંગરપ્રિન્ટ્સ, બળેલી સામગ્રી, વાળ, ફાઇબર, માટીના નમૂના અને કાચના ટુકડા જેવા સૂક્ષ્મ પુરાવાઓનું લાઈવ એનાલિસિસ આ વેનની મદદથી શક્ય બન્યું છે.
વિઝનથી રિયાલિટી સુધીની સફર
ગુજરાતમાં ફોરેન્સિક સાયન્સનો પાયો તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી અને હાલના વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ‘ગુજરાત ફોરેન્સિક સાયન્સિઝ યુનિવર્સિટી (GFSU)’ ની સ્થાપના કરીને નાખ્યો હતો, જેને આજે કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીનો દરજ્જો મળ્યો છે. વડાપ્રધાનશ્રીના આ જ વિઝનને રાજ્યના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ સફળતાપૂર્વક આગળ ધપાવી રહ્યા છે.
કેમ આ વેન ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ રહી છે?
ખાસ કરીને બળાત્કાર અને પૉક્સો (POCSO) જેવા સંવેદનશીલ કેસોમાં જૈવિક પુરાવા સમયસર એકત્ર કરવા અનિવાર્ય હોય છે. આ વેનમાં રહેલા સીસીટીવી અને ડિજિટલ દસ્તાવેજીકરણના કારણે ક્રાઇમ સીનનું પુનઃનિર્માણ (Reconstruction) સરળ બન્યું છે.
હવે એ દિવસો ગયા જ્યારે પુરાવાના અભાવે ગુનેગારો છૂટી જતા હતા. ગુજરાત પોલીસની આ મોબાઈલ ફોરેન્સિક વેન ફર્સ્ટ રિસ્પોન્સથી લઈને અદાલતના અંતિમ ચુકાદા સુધી કેસને મજબૂત બનાવવાનું કામ કરી રહી છે. ગુનેગારો માટે હવે બચવું અશક્ય છે!
આ પણ વાંચો : Gandhinagar News: "મોબાઈલ મૂકો અને દર્દીની સેવા કરો", CM ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલની આરોગ્ય કર્મીઓને ટકોર
