નવીનતમ E20 પેટ્રોલ સપ્લાયના પ્રસ્તાવને ભૂતાને હાલ પૂરતો નકારી દીધો
દક્ષિણ એશિયાના ભૌગોલિક અને આર્થિક સમીકરણોમાં ભારત અને ભૂતાન વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા મજબૂત રહ્યા છે (Bhutan Rejects E20 Petrol). જોકે, ઉર્જા ક્ષેત્રે લેવાયેલા એક તાજેતરના નિર્ણયે ઉદ્યોગ જગતમાં ભારે ચર્ચા જગાવી છે. ભારતીય ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ ભૂતાનને ઇકો-ફ્રેન્ડલી E20 ઇંધણ સપ્લાય કરવાની સત્તાવાર દરખાસ્ત મોકલી હતી. પરંતુ ભૂતાન સરકારે આ પ્રસ્તાવને નકારી કાઢતા જણાવ્યું છે કે તેમનું વર્તમાન માળખું અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ આ પ્રકારના અદ્યતન ઇંધણ માટે સક્ષમ નથી.
ભૂતાન વહીવટીતંત્રે ભારત સરકારને સત્તાવાર વિનંતી કરી છે કે જ્યાં સુધી તેમના દેશમાં જરૂરી ટેકનિકલ સંસાધનો અને આધુનિક સુવિધાઓનો વિકાસ ન થાય, ત્યાં સુધી ભારતે જૂની વ્યવસ્થા મુજબ જ નોર્મલ પેટ્રોલની સપ્લાય ચાલુ રાખવી જોઈએ (Normal Petrol Export India). યોગ્ય તૈયારી વિના આ ઇંધણ અપનાવવાથી વાહનો અને ફ્યુઅલ ક્વોલિટી બંને પર મોટું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
શું છે E20 ફ્યુઅલ અને ભારત માટે તેનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ?
E20 પેટ્રોલ એ એક એવું આધુનિક ઇંધણ છે જેમાં ૮૦ ટકા સામાન્ય પેટ્રોલની સાથે ૨૦ ટકા પર્યાવરણને અનુકૂળ એથેનોલ મિશ્રિત કરવામાં આવે છે (Green Biofuel Fuel Infrastructure). ભારત પોતાના ક્લીન એનર્જી મિશન અને પેરિસ ક્લાઇમેટ એગ્રીમેન્ટના લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવા માટે આ નીતિ દેશભરમાં ખૂબ જ ઝડપથી લાગુ કરી રહ્યું છે (India Ethanol Blending Program). ભારત સરકારનો મુખ્ય હેતુ વિદેશોમાંથી થતી મોંઘા ક્રૂડ ઓઇલની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને સ્થાનિક સ્તરે ખેડૂતોને આર્થિક ફાયદો પહોંચાડવાનો છે.
ભારતમાં આ યોજના ખૂબ જ સફળતાપૂર્વક ચાલી રહી છે અને તેનાથી પ્રદૂષણના સ્તરમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ જ ગ્રીન ફોર્મ્યુલા ભારત પોતાના મિત્ર દેશો સાથે પણ શેર કરવા માંગે છે, જેના ભાગરૂપે ભૂતાનને આ સપ્લાય ઓફર કરવામાં આવી હતી.
ભૂતાનની મુખ્ય ચિંતા: જૂનું સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પહાડી પ્રદેશના પડકારો
ભૂતાન સરકારે ગ્રીન ફ્યુઅલનો વિરોધ નથી કર્યો, પરંતુ પોતાની ટેકનિકલ મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરી છે. ભૂતાનની સૌથી મોટી ચિંતા તેનું અત્યંત જૂનું ફ્યુઅલ સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે. દેશના મોટાભાગના ઇંધણ સંગ્રહ ટેન્કો જમીનની અંદર (Underground) આવેલા છે, જ્યાં ટેકનિકલ ખામીને કારણે ભેજ અથવા પાણીનું લીકેજ થવાની સંભાવના સતત બનેલી રહે છે (Underground Fuel Storage Risks). એથેનોલની વૈજ્ઞાનિક ખાસિયત એ છે કે તે વાતાવરણમાંથી ભેજને ખૂબ જ ઝડપથી સોષી લે છે. જો E20 પેટ્રોલમાં સહેજ પણ પાણી ભળી જાય, તો ઇંધણની ગુણવત્તા બગડે છે અને વાહનના એન્જિનને કાયમી નુકસાન થાય છે.
બીજું મોટું કારણ ભૂતાનનું પહાડી ભૌગોલિક લોકેશન છે. હિમાલયની પર્વતમાળાઓમાં આવેલા આ દેશના રસ્તાઓ અત્યંત કપરા છે, જ્યાં વાહનોને ચઢાણ માટે વધુ પાવર અને ભરોસાપાત્ર પ્રદર્શનની જરૂર પડે છે. એથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણથી પહાડી વિસ્તારોમાં એન્જિનની કાર્યક્ષમતા ઘટવાનો ભય ત્યાંના નિષ્ણાતોએ વ્યક્ત કર્યો છે.
ભારત-ભૂતાન ઉર્જા સંબંધોનું ભવિષ્ય અને ગ્રીન એનર્જીનો સહયોગ
આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર વિશ્લેષકોના મતે, ભૂતાનના આ ત્વરિત નિર્ણયથી ભારતની સ્થાનિક એથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પોલિસી પર કોઈ નકારાત્મક અસર નહીં પડે. કારણ કે ભારતનો આ બાયોફ્યુઅલ પ્રોગ્રામ મુખ્યત્વે પોતાની વિશાળ સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે (Oil Marketing Companies Supply).
ભૂતાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભવિષ્યમાં જો ભારત એથેનોલનું પ્રમાણ વધારે અથવા સંપૂર્ણ બાયોફ્યુઅલ તરફ આગળ વધશે, તો ભૂતાન અત્યારથી જ તેના માટે નવું સ્ટોરેજ નેટવર્ક તૈયાર કરવા માટે ભારતનો તકનીકી સહયોગ લેશે. આ નિર્ણય માત્ર એક અસ્થાયી વિરામ છે, જે ભવિષ્યમાં બંને દેશો વચ્ચે વધુ સુરક્ષિત અને આધુનિક ઉર્જા ભાગીદારીનો માર્ગ મોકળો કરશે.
આ પણ વાંચો : Mumbai Ahmedabad Bullet Train : ભારતમાં ક્યારે દોડશે પહેલી બુલેટ ટ્રેન? રેલ મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે કરી મોટી જાહેરાત
