યુરોપમાં ગરમીનો હાહાકાર
હાલના દિવસોમાં સમગ્ર યુરોપ (Europe) માં પડી રહેલી અસહ્ય ગરમી હેડલાઇન્સમાં છે. જોકે ત્યાં તાપમાનનો પારો 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી જ પહોંચ્યો છે, તેમ છતાં તે ત્યાંના લોકો માટે જીવલેણ સાબિત થઈ રહ્યો છે. બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જર્મની જેવા દેશો સામાન્ય રીતે ઠંડા પ્રદેશો (Cold Countries) માનવામાં આવે છે, તેથી ત્યાંના લોકો માટે આટલું તાપમાન પણ અસહ્ય બની જાય છે. ગરમીના કારણે ત્યાંનું જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે અને સરકારોએ રેડ એલર્ટ (Red Alert) જાહેર કરવું પડ્યું છે.
પૃથ્વી પર ગરમીનો સર્વોચ્ચ રેકોર્ડ
આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ થાય કે પૃથ્વી પર અત્યાર સુધીનું મહત્તમ તાપમાન (Maximum Temperature) કેટલું નોંધાયું છે? આ સવાલનો જવાબ મેળવવા માટે આપણે 113 વર્ષ જૂની એક ઘટના પર નજર કરવી પડશે. વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (WMO - World Meteorological Organization), જે વૈશ્વિક સ્તરે હવામાનના સત્તાવાર રેકોર્ડ રાખે છે, તેના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકાના કેલિફોર્નિયામાં આવેલી 'ડેથ વેલી' (Death Valley) માં પૃથ્વી પરનું સૌથી વધુ તાપમાન નોંધાયું છે.
10 જુલાઈ 1913ના રોજ ડેથ વેલીના ફર્નેસ ક્રીક (Furnace Creek) ખાતે 56.7 ડિગ્રી સેલ્સિયસ (134.1 ફેરનહીટ) તાપમાન નોંધાયું હતું. આ આજે પણ પૃથ્વી પર નોંધાયેલું સૌથી ઉચ્ચ સત્તાવાર તાપમાન (Official Temperature) માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક લોકોના દાવા મુજબ, તે સમયે એટલી ભયંકર ગરમી હતી કે પક્ષીઓ આકાશમાં ઉડતા ઉડતા જ મૃત્યુ પામતા હતા.
લિબિયાના દાવા પર વિવાદ અને WMO નો નિર્ણય
જોકે, આ રેકોર્ડને લઈને કેટલાક દાયકાઓ સુધી વિવાદ (Controversy) પણ ચાલ્યો હતો. કેટલાક નિષ્ણાતોનું માનવું હતું કે 13 સપ્ટેમ્બર 1922ના રોજ લિબિયાના 'અલ અઝીઝિયા' માં 58 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નોંધાયું હતું. પરંતુ હવામાન ઇતિહાસકાર ક્રિસ્ટોફર બર્ટ (Christopher Burt) ના જણાવ્યા મુજબ, લિબિયાનો આ દાવો ભ્રામક હતો કારણ કે તે આસપાસના સ્ટેશનોના તાપમાન સાથે મેળ ખાતો ન હતો અને તે સમયે થર્મોમીટર (Thermometer) ની બનાવટ એવી હતી જેમાં ભૂલ થવાની શક્યતા વધુ હતી.
ક્રિસ્ટોફર બર્ટ અને તેમના સાથીઓના પ્રયાસો બાદ, વર્ષ 2012માં WMO દ્વારા લિબિયાના એ રેકોર્ડને ફગાવી દેવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર ઘટનાને વેધર અંડરગ્રાઉન્ડની ફિલ્મ 'ડેડ હીટ' (Dead Heat) માં પણ દર્શાવવામાં આવી છે. બર્ટ અને હેરેરાએ 1910 અને 1930ના દાયકા દરમિયાન ડેથ વેલી અને કેબિલીમાં લેવાયેલા તાપમાનના માપનમાં પણ આવી જ ખામીઓ ઉજાગર કરી છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગની ચિંતા
ડેથ વેલી પહેલેથી જ એક અત્યંત દુર્ગમ વિસ્તાર (Inaccessible Area) છે, જ્યાં ભયંકર ગરમી અને દુષ્કાળ પડે છે. ત્યાં કોઈપણ માણસ માટે 2-3 દિવસથી વધુ સમય વિતાવવો અશક્ય છે. જોકે, ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે સતત ગરમ થઈ રહેલી આપણી પૃથ્વી પર, ભવિષ્યમાં આપણા જીવનકાળ દરમિયાન ડેથ વેલી જેવી વધુ જગ્યાઓ બને તેવી સંભાવના નહિવત છે.
આ પણ વાંચો : Why UK roads melt in heat: 40 ડિગ્રીમાં યુકેના રસ્તાઓ પીગળી રહ્યા, ભારતની સડકો 45 ડિગ્રીમાં પણ કેમ અડીખમ?
