વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)ના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં લગભગ 15 કરોડ લોકો ગંભીર ગરમીની અસર હેઠળ છે. વૈજ્ઞાનિકોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે આ સ્થિતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો અને જળવાયુ પરિવર્તન છે. એક સમય હતો જ્યારે આવી ગરમીને "સદીમાં એક વખત આવતી ઘટના" માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે તે લગભગ દર વર્ષે જોવા મળી રહી છે.

યુરોપમાં ગરમીનું સંકટ કેટલું ગંભીર છે?

20 જૂનથી શરૂ થયેલી ગરમીની લહેરે યુરોપના અનેક દેશોમાં રોજિંદું જીવન ખોરવી નાખ્યું છે. દિવસ દરમિયાન અસહ્ય ગરમી અને રાત્રે પણ ઊંચું તાપમાન લોકોને આરામ કરવાની તક આપતું નથી. સામાન્ય રીતે રાત્રે તાપમાન ઘટે ત્યારે શરીરને ઠંડુ થવાની અને આરામ મેળવવાની તક મળે છે, પરંતુ આ વખતે રાત્રિ પણ અસામાન્ય રીતે ગરમ હોવાથી શરીર સતત તણાવ હેઠળ રહે છે. આ પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને વૃદ્ધો, બાળકો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને પહેલાથી હૃદય, ફેફસાં અથવા અન્ય ગંભીર બીમારીઓથી પીડાતા લોકો માટે જીવલેણ સાબિત થઈ રહી છે.

ફ્રાન્સમાં વધતા મૃત્યુઆંકે ચિંતા વધારી

ફ્રાન્સની જાહેર આરોગ્ય એજન્સી અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં 1,000થી વધુ લોકોના મોત ગરમી સાથે સીધા કે આડકતરી રીતે જોડાયેલા હોવાનું સામે આવ્યું છે. જોકે અધિકારીઓનું કહેવું છે કે નર્સિંગ હોમ્સ અને ખાનગી ઘરોમાં થયેલા તમામ મૃત્યુના આંકડા હજુ સુધી ઉપલબ્ધ નથી, તેથી વાસ્તવિક સંખ્યા વધુ હોઈ શકે છે. મોટાભાગના મૃતકો વૃદ્ધ હતા. જેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોય છે અથવા જેમને પહેલેથી જ ગંભીર બીમારીઓ હોય છે, તેઓ ઊંચા તાપમાનને સહન કરવામાં અસમર્થ રહે છે.

કેમ ગરમી સૌથી વધુ વૃદ્ધોને અસર કરે છે?

વૃદ્ધ લોકોના શરીરમાં તાપમાન નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા યુવાનોની સરખામણીએ ઓછી હોય છે. ઘણા વૃદ્ધો એકલા રહેતા હોય છે અથવા નિયમિત રીતે પાણી પીતા નથી. ઉપરાંત તેઓ હૃદયરોગ, ડાયાબિટીસ અથવા બ્લડ પ્રેશર જેવી બીમારીઓની દવાઓ લેતા હોવાથી ગરમીની અસર વધુ ગંભીર બની શકે છે. જો લાંબા સમય સુધી શરીરનું તાપમાન ખૂબ વધી જાય તો હીટ સ્ટ્રોક, ડિહાઇડ્રેશન, કિડનીની સમસ્યા અને હૃદય પર ભારે દબાણ સર્જાઈ શકે છે.

WHOની ગંભીર ચેતવણી

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના મહાનિર્દેશકે ચેતવણી આપી છે કે યુરોપમાં હાલની ગરમી માત્ર એક ઋતુગત ઘટના નથી પરંતુ બદલાતી જળવાયુ પરિસ્થિતિનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ છે. તેમણે જણાવ્યું કે કરોડો લોકો ગંભીર ગરમીમાં જીવન જીવી રહ્યા છે. અનેક સ્થળોએ શાળાઓ બંધ કરવામાં આવી છે, વીજળીના ગ્રીડ પર ભારે દબાણ આવી રહ્યું છે અને આરોગ્ય સેવાઓ પર સતત ભાર વધી રહ્યો છે.

યુરોપની ઇમારતો કેમ બની રહી છે મુશ્કેલીનું કારણ?

યુરોપના ઘણા દેશોમાં ઘરો, શાળાઓ અને ઓફિસો એવા સમયમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા જ્યારે અત્યંત ગરમી સામાન્ય બાબત નહોતી. તેથી મોટાભાગની ઇમારતોમાં એર કન્ડિશનિંગની વ્યવસ્થા નથી. જૂની પથ્થરની અને કોંક્રીટની ઇમારતો દિવસ દરમિયાન ગરમી શોષી લે છે અને રાત્રે ધીમે ધીમે બહાર છોડે છે. પરિણામે અંદરનું તાપમાન લાંબા સમય સુધી ઊંચું રહે છે અને લોકો પૂરતો આરામ મેળવી શકતા નથી.

અનેક દેશોમાં તૂટ્યા તાપમાનના રેકોર્ડ

આ ગરમી દરમિયાન જર્મની, ઓસ્ટ્રિયા, પોલેન્ડ અને ચેક ગણરાજ્યમાં વર્ષો જૂના તાપમાનના રેકોર્ડ તૂટી ગયા. અનેક શહેરોમાં પારો 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર પહોંચી ગયો. જર્મનીમાં રેલવે સેવાઓ પર અસર પડી, કેટલાક રૂટ પર ટ્રેનોની સંખ્યા ઘટાડવામાં આવી અને લાઇપઝિગ શહેરમાં ટ્રામ સેવાઓ પણ અસ્થાયી રીતે બંધ કરવી પડી. ગરમીના કારણે રસ્તા, રેલવે ટ્રેક અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓ પર પણ અસર જોવા મળી રહી છે.

ગરમી માત્ર લોકો માટે નહીં, સમગ્ર વ્યવસ્થા માટે ખતરો

આ ગરમીનો પ્રભાવ માત્ર આરોગ્ય પૂરતો મર્યાદિત નથી. સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થા અને જાહેર સેવાઓ પર તેની ગંભીર અસર પડી રહી છે. નદીઓનું પાણી ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે અને પાણીનું તાપમાન વધી રહ્યું છે. પરિણામે હાઇડ્રો પાવર અને ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ્સના સંચાલનમાં મુશ્કેલીઓ ઉભી થઈ રહી છે. હંગેરીના પાક્સ ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટને ડેન્યુબ નદીનું પાણી વધુ ગરમ થઈ જવાથી પોતાની ઉત્પાદન ક્ષમતા ઘટાડવી પડી.

ઇટાલીમાં પાણીનું ગંભીર સંકટ

ઇટાલીની સૌથી મોટી પો નદીમાં પાણીનું સ્તર એટલું નીચે ઉતરી ગયું છે કે સમુદ્રનું ખારું પાણી અંદાજે 18 કિલોમીટર અંદર સુધી ઘૂસી આવ્યું છે. આ સ્થિતિ કૃષિ માટે ગંભીર ખતરો બની રહી છે. ખારું પાણી જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટાડે છે અને ખેતીને લાંબા ગાળે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. વેટલેન્ડ્સ અને કુદરતી પર્યાવરણ પર પણ તેની નકારાત્મક અસર પડી રહી છે. ગરમીથી બચવા માટે ઘણા લોકો નદીઓ અને તળાવોમાં ઉતર્યા હતા, જેમાં કેટલાક લોકોના ડૂબી જવાના બનાવો પણ નોંધાયા છે.

પરિવહન અને વીજળી વ્યવસ્થા પર ભારે દબાણ

ગરમી વધતાં લોકો એર કન્ડિશનર અને કૂલિંગ ઉપકરણોનો વધુ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે વીજળીની માંગમાં અચાનક વધારો થયો છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં વીજળી પુરવઠા પર ભારે દબાણ સર્જાયું છે અને સ્થાનિક સ્તરે વીજ પુરવઠો ખોરવાયો છે. ફ્રાન્સમાં ગરમી બાદ આવેલા તોફાનના કારણે હજારો ઘરોમાં વીજળી બંધ થઈ ગઈ હતી. રેલવે, જાહેર પરિવહન અને અન્ય સેવાઓ પણ અસામાન્ય તાપમાનના કારણે પ્રભાવિત થઈ રહી છે.

કૃષિ અને પશુપાલન સામે નવા પડકાર

ગરમી અને પાણીની અછતના કારણે પાકને પૂરતું પાણી મળતું નથી. જમીનમાં ભેજ ઘટી રહ્યો છે, જેના કારણે ઉત્પાદન પર સીધી અસર પડી શકે છે. પશુઓ માટે પીવાનું પાણી અને ચારો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં પણ મુશ્કેલીઓ ઉભી થઈ રહી છે. જો આવી પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો ખાદ્ય ઉત્પાદન અને કિંમતો બંને પર અસર જોવા મળી શકે છે.

જળવાયુ પરિવર્તન પાછળ કેટલું જવાબદાર?

વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે માનવ પ્રવૃત્તિઓથી ઉત્પન્ન થતી ગ્રીનહાઉસ ગેસોએ પૃથ્વીનું સરેરાશ તાપમાન સતત વધાર્યું છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે આજની જેવી ગંભીર ગરમીની લહેર જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે લગભગ 100 ગણી વધુ સંભવિત બની ગઈ છે. જો વૈશ્વિક તાપમાનમાં આ રીતે વધારો ચાલુ રહેશે તો ભવિષ્યમાં આવી ગરમી વધુ વાર અને વધુ તીવ્ર સ્વરૂપે જોવા મળશે. શહેરોમાં કોંક્રીટ, ડામર અને કાચની ઇમારતો ગરમીને વધુ સમય સુધી જાળવી રાખે છે. હરિયાળીની અછત પણ શહેરી વિસ્તારોને વધુ ગરમ બનાવે છે.

યુરોપ હવે શું શીખી રહ્યું છે?

લાંબા સમય સુધી યુરોપના ઘણા દેશોએ માન્યું હતું કે, અત્યંત ગરમી તેમની સૌથી મોટી સમસ્યા નથી. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સતત વધતી ગરમી પછી હવે નીતિઓમાં ફેરફાર કરવાની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ બની છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ભવિષ્યમાં શાળાઓ, હોસ્પિટલો, વૃદ્ધાશ્રમો અને રહેણાંક વિસ્તારોમાં અસરકારક કૂલિંગ સિસ્ટમ વિકસાવવી પડશે. શહેરોમાં વધુ વૃક્ષારોપણ, ગ્રીન સ્પેસ, વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ અને ગરમી ઘટાડતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભાર મૂકવો જરૂરી બનશે.

રાહત ક્યારે મળશે?

હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ પશ્ચિમ યુરોપના કેટલાક વિસ્તારોમાં આ અઠવાડિયામાં ઠંડી હવાઓ અને ગાજવીજ સાથે વરસાદની શક્યતા છે, જેના કારણે તાપમાનમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે. જોકે આરોગ્ય નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે ગરમીનો પ્રભાવ તાપમાન ઘટ્યા પછી પણ ઘણા દિવસો સુધી રહે છે. ગરમી દરમિયાન શરીરને થયેલું નુકસાન તરત જ દેખાતું નથી, તેથી હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓની સંખ્યા થોડા સમય સુધી વધતી રહી શકે છે.

લોકોએ કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ?

આરોગ્ય નિષ્ણાતો લોકો માટે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ સલાહ આપે છે. બપોરના સમયે બહાર જવાનું ટાળવું, પૂરતું પાણી પીવું, હળવા રંગના અને ઢીલા કપડાં પહેરવા, વૃદ્ધો અને બાળકોની ખાસ કાળજી રાખવી તથા શરીરમાં ગરમી વધે તેવા લક્ષણો દેખાય તો તરત તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી છે.

આ પણ વાંચો : El Nino Impact : Europe-US ગરમીના ભયંકર મોજાની ઝપેટમાં, ગરમ રાતો બની સૌથી મોટો ખતરો