સર્વોચ્ચ નેતાના અંતિમ સંસ્કારમાં ખાડી દેશોની ગેરહાજરીથી મોટો વિવાદ
ઈરાનના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક નેતા અલી ખામેનેઈના જનાજામાં વિશ્વભરમાંથી મોટા પ્રતિનિધિ મંડળો તેહરાન પહોંચ્યા હતા (Iran Leader Funeral Controversy). આ વૈશ્વિક ભીડ વચ્ચે યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (UAE), બહેરીન અને કુવૈતની ગેરહાજરી સૌથી મોટો ચર્ચાનો વિષય બની છે (UAE Bahrain Kuwait Diplomatic Stand). આ ત્રણેય રાષ્ટ્રો મુસ્લિમ બહુલ હોવાની સાથે ખાડી ક્ષેત્રની રાજનીતિ અને અર્થતંત્રના મુખ્ય સ્તંભો છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય બાયકોટ પાછળ ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) ની આંતરિક લડાઈ અને ઈરાન સાથેનો જૂનો સંઘર્ષ જવાબદાર માનવામાં આવી રહ્યો છે (GCC Geopolitics Middle East).
તાજેતરમાં થયેલા ઈરાન-અમેરિકા-ઇઝરાયેલ યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાને પોતાના શાહેદ ડ્રોન વડે ખાડીના દેશોમાં ભારે તબાહી મચાવી હતી. આ હુમલાઓમાં યુએઈ, કતાર અને બહેરીનમાં આવેલા વ્યૂહાત્મક સ્થાનોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ સૈન્ય આક્રમણના કારણે સર્જાયેલી નારાજગી અને સુરક્ષા ચિંતાઓને કારણે જ આ ત્રણેય દેશોએ ખામેનેઈને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનું યોગ્ય ન માન્યું.
જીસીસી (GCC) ની સ્થાપના પાછળનો વૈચારિક અને ભૌગોલિક ઇતિહાસ
ખાડી દેશોના આ કડક વલણને સમજવા માટે 25મે 1981રોજ થયેલી ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) ની સ્થાપના પર નજર નાખવી જરૂરી છે. આ કાઉન્સિલમાં સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કુવૈત, કતાર, બહેરીન અને ઓમાન સામેલ છે. જીસીસીની સ્થાપનાનો મુખ્ય હેતુ જ સમગ્ર આરબ વિશ્વમાં શિયા બહુલ ઈરાનની ક્રાંતિકારી વિચારધારા અને તેના વધતા પ્રભાવને અટકાવવાનો હતો. બહેરીનને બાદ કરતાં જીસીસીના અન્ય તમામ 5 સભ્યો સુન્ની બહુલ છે, જેના કારણે ઈરાન સાથે તેમનો વૈચારિક ટકરાવ લાંબો છે (Shia Sunni Political Conflict).
બહેરીનની સ્થિતિ વધુ જટિલ છે; આ દેશમાં શિયા વસ્તી બહુમતીમાં છે પરંતુ શાસન સુન્ની અલ ખલીફા પરિવારના હાથમાં છે. બહેરીન સરકાર લાંબા સમયથી ઈરાન પર તેમના આંતરિક મામલામાં દખલગીરી કરવાનો આક્ષેપ લગાવતી આવી છે. બીજી તરફ યુએઈ અને ઈરાન વચ્ચે અબુ મૂસા અને ટુંબ ટાપુઓને લઈને જૂનો પ્રાદેશિક સરહદ વિવાદ પણ ચાલી રહ્યો છે.
યુએઈ, બહેરીન અને કુવૈત તેહરાન જવાથી કેમ અળગા રહ્યા?
અલી ખામેનેઈના જનાજામાં યુએઈ, બહેરીન અને કુવૈતની ગેરહાજરી માત્ર એક પ્રોટોકોલનો વિષય નથી પરંતુ તેમની વિદેશ નીતિનો એક મજબૂત સંકેત છે (Gulf Countries Iran Boycott). જો ઈરાની ડ્રોન હુમલાનો ભોગ બન્યા પછી પણ યુએઈ પોતાના પ્રતિનિધિઓને તેહરાન મોકલત, તો તેની સ્થાનિક રાજનીતિમાં એવો સંદેશ જાત કે યુએઈ ઈરાનની સૈન્ય શક્તિ સામે ઝૂકી ગયું છે. યુએઈની વર્તમાન વિદેશ નીતિ હવે "સુરક્ષા પહેલા" ના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે, અને તે પોતાની સુરક્ષા માટે અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ સાથે સૈન્ય ગઠબંધન મજબૂત કરી રહ્યું છે.
આ ત્રણેય દેશોમાં અમેરિકાના મોટા સૈન્ય મથકો આવેલા છે, તેથી તેહરાનમાં ઉચ્ચ સ્તરીય હાજરીથી વોશિંગ્ટનને ખોટો રાજકીય સંદેશ જઈ શકે તેમ હતો. ઈરાનની સત્તાવાર ન્યૂઝ એજન્સી તસ્નીમે દાવો કર્યો છે કે અમેરિકી દબાણના કારણે આ દેશો જનાજાથી દૂર રહ્યા છે, જોકે આ દેશોએ આ મુદ્દે મૌન ધારણ કરી લીધું છે.
સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને ઓમાને પ્રતિનિધિ મંડળ મોકલીને આપ્યા નવા સંકેત
આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે આશ્ચર્યજનક બાબત એ રહી કે સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને ઓમાને પોતાના સત્તાવાર દૂતો તેહરાન મોકલ્યા હતા. સુન્ની જગતના નેતા ગણાતા સાઉદી અરેબિયાએ પોતાના નાયબ વિદેશ મંત્રી વલીદ અલ ખુરાઈજીના નેતૃત્વમાં પ્રતિનિધિ મંડળ મોકલીને ઈરાન સાથે તણાવ ઓછો કરવાનો મોટો સંકેત આપ્યો છે (Saudi Iran Relations Update). સાઉદી અરેબિયા પર પણ ઈરાને હુમલા કર્યા હતા, છતાં ભૂતકાળ ભૂલીને તેહરાન પહોંચવું એ રિયાધની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ દર્શાવે છે.
કતાર લાંબા સમયથી ઈરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે, જ્યારે ઓમાનને મિડલ ઈસ્ટનું શાંતિ દૂત માનવામાં આવે છે. આ ઘટનાએ જીસીસી (GCC) ના સભ્ય દેશો વચ્ચેની આંતરિક સ્પર્ધા અને તિરાડને પણ જગજાહેર કરી દીધી છે. હવે ખાડીની રાજનીતિ ધર્મના બદલે શુદ્ધ રાષ્ટ્રીય હિતો પર આધારિત બની ગઈ છે, જ્યાં જૂના ગઠબંધન અને નવી દુશ્મનીઓ ધાર્મિક એકતા પર હાવી થઈ રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો : Ayatollah Ali Khamenei Funeral : ખામેનેઈની અંતિમયાત્રામાં ત્રણ પુત્રો રડતા દેખાયા, પરંતુ નવા સર્વોચ્ચ નેતા ગાયબ રહેતા ચર્ચા તેજ
