વેનેઝુએલા પર અમેરિકાના હુમલાનું અસલી કારણ 1974ની એક ડીલ! જાણો કઈ હતી એ ડીલ?

નવી દિલ્હી: વેનેઝુએલા પર અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહી અને તેના રાષ્ટ્રપ્રમુખ નિકોલસ માદુરોની તેમની પત્ની સાથે ધરપકડ કરીને અમેરિકા લઈ જવાના ઘટનાક્રમ પાછળ ન તો ડ્રગ્સ છે, ન તો આતંકવાદ છે અને ન તો લોકશાહીને બચાવાનો કોઈ જંગ છે. આ માત્રને માત્ર પેટ્રો ડોલર સિસ્ટમ બચાવવા માટે અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલું કૃત્ય હોવાનું ઘણાં વિશ્લેષકો માની રહ્યા છે.

ગત 50 વર્ષથી દુનિયાની ઈકોનોમી પર અમેરિકાના ડોલર રાજ કરી રહ્યા છે. વેનેઝુએલાએ આ પેટ્રો ડોલરની સિસ્ટમને પડકારી હતી. હવે અમેરિકા આવી કોશિશોને દબાવવાનું કામ કરી રહ્યું છે અને તેમાં વેનેઝુએલાનો નંબર પહેલો આવી ગયો.

શું છે પેટ્રો ડોલર અને અમેરિકા માટે કેમ છે તે જરૂરી?

1974માં અમેરિકાના તત્કાલિન વિદેશ મંત્રી હેનરી કિસિંજરે સાઉદી અરેબિયા સાથે એક ગુપ્ત ડીલ કરી હતી. આ ડીલ પ્રમાણે, દુનિયામાં જેટલું પણ ખનીજતેલ વેચાશે, તે અમેરિકન ડોલરમાં જ વેચાશે. તેના બદલામાં અમેરિકા સાઉદી અરેબિયાને સૈન્ય સુરક્ષા આપશે.

આ ડીલથી શું થયું?

દરેક દેશને ખનીજતેલની ખરીદી માટે અમેરિકન ડોલરની જરૂર પડી. તેનાથી ડોલરની માંગ હંમેશા બનેલી રહી. અમેરિકા જેટલા ચાહે ડોલર છાપી શકે છે, કારણ કે આખી દુનિયા ડોલરમાં જ ખનીજતેલ ખરીદે છે. આનાથી અમેરિકાની સેના, કલ્યાણ યોજનાઓ અને ખાદ્યનો ખર્ચ ચલાવે છે. પેટ્રોડોલર અમેરિકાની આર્થિક શક્તિનો પાયો છે- તેનાથી વધારે મહત્વપૂર્ણ કોઈ હથિયાર કે જહાજ નથી.

વેનેઝુએલા પર અમેરિકા કેમ થયું ગુસ્સે?

વનેઝુએલા પાસે દુનિયાનો સૌથી મોટો ખનીજતેલનો ભંડાર છે. તેની પાસે 303 અબજ બેરલ ખનીજતેલ છે, જે અત્યારના બજાર ભાવ પ્રમાણે 17 ટ્રિલિયન ડોલર જેટલું થાય છે. આ ખનીજતેલનો ભંડાર સાઉદી અરેબિયા કરતા પણ વધારે છે. દુનિયાના કુલ ખનીજતેલના 20 ટકા જેટલું ખનીજતેલ ધરાવતા વેનેઝુએલાએ 2018માં ઘોષણા કરી કે તે ડોલરથી સ્વતંત્ર થઈ જશે. તેણે પોતાના ખનીજતેલને ચીની યુઆન, યૂરો, રુબલ અથવા કોઈપણ કરન્સીમાં વેચવાનું શરૂ કર્યું- પણ ડોલરમાં તે ન વેચ્યું.

તે બ્રિક્સ દેશો (બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન અને સાઉથ આફ્રિકા)ની સાથે જ આ વૈશ્વિક સંગઠનમાં સામેલ થવાની કોશિશમાં હતું. ચીન સાથે સીધી પેમેન્ટ ચેનલ બનાવી રહ્યું હતું, જે SWIFT (ડોલર આધારીત બેન્કિંગ સિસ્ટમ)ને બાઈપાસ કરે છે. આટલા ખનીજતેલથી વેનેઝુએલા દશકાઓ સુધી ડોલર વિરોધી અભિયાન ચલાવી શકે તેમ હતું.

આ અમેરિકા માટે જોખમી હતું, કારણ કે જો વેનેઝુએલા સફળ થાય, તો અન્ય દેશ પણ ડોલર છોડી દેત.

આ પણ વાંચો: વેનેઝુએલા પર એક્શન બાદ ટ્રમ્પે વધુ 2 દેશને આપી ધમકી, કહ્યુ- આવા જ હાલ થશે!

જ્યારે પેટ્રોડોલરને પડકારાયા છે...

અમેરિકાએ પહેલા પણ પેટ્રોડોલરને પડકારનારા નેતાઓને સજા આપી છે.

2000માં ઈરાકના સદ્દામ હુસૈને કહ્યુ હતુ કે ખનીજતેલ યુરોમાં વેચશે, ડોલરમાં નહીં.

2003માં અમેરિકાએ ઈરાક પર હુમલો કર્યો અને સદ્દામ હુસૈનને બાદમાં ફાંસી અપાઈ. ખનીજતેલ ફરીથી ડોલરમાં વેચાવા લાગ્યું. ઈરાકમાં સામુહિક જનસંહારના શસ્ત્રો ક્યારેય મળ્યા નહીં, કારણ કે તેનું અસ્તિત્વ જ ન હતું.

2009માં લીબિયાના તાનાશાહ મુઅમ્મર ગદ્દાફીએ ગોલ્ડ દીનાર નામની આફ્રિકન કરન્સી બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, તે કરન્સી સોના પર આધારીત હોત અને ખનીજતેલના વેપારમાં તેને વાપરવામાં આવત. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી રહેલા હિલેરી ક્લિન્ટનના લીક ઈમેલથી ઉજાગર થયું કે આ હુમલાનું મુખ્ય કારણ હતું. ઈમેલમાં લખ્યું હતું કે આ સોનું લીબિયન ગોલ્ડ દીનાર પર આધારીત પેન આફ્રિકન કરન્સી બનાવવા માટે હતું.

2011માં નાટોએ લીબિયા પર હુમલો કર્યો, ગદ્દાફીને મારી નાખ્યા. ક્લિન્ટને કેમેરા પર હસતાં-હસતાં કહ્યું કે અમે આવ્યા, અમે જોયું, તે મરી ગયા. હવે લીબિયામાં ગુલામી બજાર છે.

હવે માદુરોનો વારો હતો. તેમની પાસે સદ્દામ અને ગદ્દાફી કરતા 5 ગણું વધારે ખનીજતેલ છે. તે યુઆનમાં ખનીજતેલ વેચી રહ્યા હતા, બ્રિક્સમાં પણ સામેલ થવાના હતા. ચીન-રશિયા-ઈરાન સાથે જોડાયેલા હતા. આ ત્રણેય દેશ પણ ડોલરને પડકારી રહ્યા છે.

આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પની વેનેઝુએલા સામેની કાર્યવાહીમાં ઈરાન માટે સંદેશ, પણ ચીન-રશિયા આની નકલ કરશે તો?

અમેરિકાએ શું કહ્યું?

અમેરિકાના સલાહકાર સ્ટીફન મિલરે ખુલીને કહ્યુ કે વેનેઝુએલાનો ખનીજતેલનો ઉદ્યોગ અમેરિકાના પરિશ્રમથી બન્યો. તે કહે છે કે 100 વર્ષ પહેલા અમેરિકાની કંપનીઓએ ત્યાં ખનીજતેલ વિકસિત કર્યું, માટે આ ખનીજતેલ અમરિકાનું છે.

. પેટ્રોડોલર પહેલેથી જ મરી રહ્યો છે

. રશિયા યુક્રેન યુદ્ધ બાદ રૂબલ અને યુઆનમાં ખનીજતેલ વેચી રહ્યું છે

. સાઉદી અરેબિયા યુઆનમાં સેટલમેન્ટ પર વિચારી રહ્યું છે

. ઈરાન વર્ષોથી બિન-ડોલર કરન્સીમાં વેપાર કરી રહ્યું છે

. ચીને CIPS સિસ્ટમ બનાવી છે, જે 185 દેશની 4800 બેંકો સાથે જોડાયેલી છે

. બ્રિક્સ સ્થાનિક કરન્સીમાં ટ્રેડ માટે સિસ્ટમ બનાવી રહ્યું છે

. mBridge પ્રોજેક્ટથી સેન્ટ્રલ બેંક તાત્કાલિક સ્થાનિક કરન્સીમાં સેટલમેન્ટ કરી શકે છે

જો વેનેઝુએલા બ્રિક્સમાં સામેલ થાત, તો આ પ્રક્રિયા ઝડપી બની જાત-બ્રિક્સ દુનિયાની 40 ટકા જીડીપી નિયંત્રિત કરે છે

આ ડ્રગ્સ કે આતંકવાદ કેમ નથી?

વેનેઝુએલાથી અમેરિકામાં માત્ર 1 ટકા કોકેન આવે છે. માદુરો પર આતંકી સંગઠન સાથે જોડાણના કોઈ પુરાવા નથી. અમેરિકા સાઉદી અરેબિયાનું સાથી છે કે જ્યાં કોઈ પણ ચૂંટણી થતી નથી એટલે કે લોકશાહીને બચાવવા જેવી વિચારધારાત્મક વાત પણ આમા સામેલ નથી.

આગળ શું થશે?

રશિયા, ચીન, ઈરાને આને સશસ્ત્ર હુમલો ગણાવ્યો છે. ચીન વેનેઝુએલાનું સૌથી મોટું ખનીજતેલનું ખરીદદાર છે- તેને નુકશાન થશે. વેનેઝુએલાનું 80 ટકા ખનીજતેલ ચીન ખરીદતું હતું. બ્રિક્સ દેશ જોઈ રહ્યા છે કે ડોલર છોવા પર શું થાય છે, અમેરિકાની ઓઈલ કંપનીઓ વેનેઝુએલા પાછા ફરવા તૈયાર છે. વિપક્ષી સરકાર બનશે, ઓઈલ ફરીથી ડોલરમાં વેચાશે.

મોટો સવાલ

જો બોમ્બમારાથી ડોલર બચાવવો પડી રહ્યો છે, તો શું ડોલર પહેલેથી જ મરી રહ્યો નથી? ગ્લોબલ સાઉથના દેશ હવે ઝડપથી ડોલરને તિલાંજલિ આપે તેવી શક્યતાઓ આકાર લે તો નવાઈ પામવા જેવું નથી. આવું થશે, તો આ અમેરિકાની સત્તાનો અંતનો ઘટનાક્રમ બની શકે છે.આ ઘટના 1990ના પનામા હુમલા સાથે મળતી છે- બંને ઘટના 3 જાન્યુઆરીએ થઈ, બંનેમાં ડ્ર્ગ્સનું બહાનું હતું. આમ વેનેઝુએલાની જંગ ડોલરની જિંદગીનો જંગ છે.

આ પણ વાંચો:  વેનેઝુએલાને ટ્રમ્પે આખરે શા માટે બનાવ્યું નિશાન? અમેરિકાની માદુરોના ક્યા ખજાના પર છે નજર?