મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધતો તણાવ અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની કડક ચેતવણી
મિડલ ઈસ્ટમાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેનો લશ્કરી અને રાજકીય સંઘર્ષ વધુ જટિલ બન્યો છે. અગાઉ બંને દેશો વચ્ચે વિવિધ સ્તરની વાટાઘાટો બાદ સ્થિતિ થોડી થાળે પડી હતી, પરંતુ તાજેતરમાં જ સીઝફાયર રદ થતાં પરિસ્થિતિ ફરી એકવાર યુદ્ધના આરે પહોંચી ગઈ છે. આ કટોકટી વચ્ચે અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આકરા વલણ સાથે જાહેરાત કરી છે કે તેઓ ઈરાન સાથે નવા સ્તરેથી વાતચીત શરૂ કરવા માંગે છે.
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ધમકી આપતાં જણાવ્યું છે કે જો તેહરાન સરકાર આ શાંતિ વાટાઘાટોનો અસ્વીકાર કરશે, તો આવનારા દિવસો ઈરાન માટે અત્યંત ભયાનક અને નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. આ નિવેદને સમગ્ર મધ્ય પૂર્વ ક્ષેત્રમાં ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતા વધારી દીધી છે.
મધ્યસ્થતાની ભૂમિકામાંથી પાકિસ્તાન ગાયબ થતાં ઉદ્ભવેલા મોટા સવાલો
સંઘર્ષના પ્રથમ દિવસથી જ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે મધ્યસ્થતા કરાવવાનો દાવો કરતું પાકિસ્તાન હવે આ પ્રક્રિયામાંથી બહાર ફેંકાઈ ગયું હોય તેવા સંકેતો મળી રહ્યા છે. કૂટનીતિક વિશ્લેષણ મુજબ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોમવારે આપેલા નિવેદનમાં ઈરાન સાથેની બેકચેનલ વાતચીતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, પરંતુ આ સંવાદમાં પાકિસ્તાન કે શેહબાઝ શરીફ સરકારનો ક્યાંય કોઈ ઉલ્લેખ નહોતો.
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય ગલીયારામાં એવો પ્રશ્ન ઉભો થયો છે કે શું પાકિસ્તાને મધ્ય પૂર્વ કટોકટીમાંથી પોતાનો હાથ ખેંચી લીધો છે? જોકે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પાકિસ્તાને સ્વેચ્છાએ હાથ ખેંચ્યા છે કે પછી અમેરિકા અને અખાતી દેશોએ તેને આ પ્રક્રિયાથી દૂર રાખ્યું છે, તે અંગે હજુ સુધી સત્તાવાર સ્પષ્ટતા સામે આવી નથી.
અખાતી દેશો સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને કતારનું રાજદ્વારી સમર્થન તથા હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીની વાટાઘાટો
અમેરિકી પ્રમુખે ખુલાસો કર્યો છે કે ઈરાન સાથે શરૂ થયેલી નવી ચર્ચાઓમાં અખાતી દેશોની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહી છે. સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત અરબ અમીરાત (UAE) અને કતારના સતત પ્રોત્સાહન અને રાજદ્વારી પ્રયાસોને કારણે જ અમેરિકા ફરી ઈરાન સાથે ટેબલ ટોક માટે તૈયાર થયું છે. (Saudi Arabia UAE Qatar Diplomacy) એ આ પ્રદેશમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી છે.
હાલમાં આ વાટાઘાટો સંપૂર્ણ રાજકીય કરાર માટે નથી, પરંતુ તે મુખ્યત્વે હોર્મુઝ સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી પસાર થતાં તેલ ટેન્કરો અને કોમર્શિયલ જહાજોની સુરક્ષા સંબંધિત છે. (Strait of Hormuz Maritime Negotiations) દ્વારા વૈશ્વિક વેપાર માર્ગોને સુરક્ષિત રાખવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
"જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મુક્ત દરિયાઈ માર્ગો અંગે સહમતિ નહીં સધાય, તો તે માત્ર મધ્ય પૂર્વ જ નહીં પણ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મોટો ફટકો હશે." - આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિક વિશ્લેષક
વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર વાટાઘાટોની અસરો તેમજ ભવિષ્યના રાજકીય પરિણામો
આગામી દિવસોમાં જો ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની આ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે, તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે. (Pakistan Middle East Mediation Role) ની ગેરહાજરી એ દર્શાવે છે કે હવે માત્ર ઈસ્લામિક દેશો જ નહીં પરંતુ પ્રાદેશિક આર્થિક મહાસત્તાઓ જ મધ્યસ્થતામાં સફળ થઈ શકે છે.
ભવિષ્યની અસરોની વાત કરીએ તો, જો હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીમાં સુરક્ષા સ્થપાશે તો વૈશ્વિક તેલનો પુરવઠો સુચારુ રહેશે. પરંતુ જો ઈરાન ટ્રમ્પની ચેતવણીને નકારી કાઢશે તો મધ્ય પૂર્વમાં એક મોટું સૈન્ય સંઘર્ષ છેડાઈ શકે છે, જેની સીધી અસર દક્ષિણ એશિયા સહિત સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડશે.
આ પણ વાંચો : Donald Trump Iran Warning: 'સોદા માટે આ છેલ્લી તક છે, જો નહીં તો...' ટ્રમ્પે ઈરાન માટે બીજી મોટી ધમકી આપી
