Nation First : રાષ્ટ્ર પ્રથમ, ભારત સર્વોપરી: વિઝન 2047 નું સાચું નેતૃત્વ
ઉત્તમ નેતા કેવા હોય? 'ચતુર્ધા પુરુષા લોકે' શ્લોક, ચાણક્ય નીતિ અને પિતૃભૂમિ-પુણ્યભૂમિના સંદર્ભ સાથે જાણો નરેન્દ્ર મોદીના રાષ્ટ્રનિર્માણ અને નેતૃત્વના અનોખા ગુણો.
Share
Next »
Advertisement
Nation First : ઉત્તમ નેતા કેવા હોય? 'ચતુર્ધા પુરુષા લોકે' શ્લોક, ચાણક્ય નીતિ અને પિતૃભૂમિ-પુણ્યભૂમિના સંદર્ભ સાથે જાણો નરેન્દ્ર મોદીના રાષ્ટ્રનિર્માણ અને નેતૃત્વના અનોખા ગુણો.
Nation First : ભારતીય ચિંતન પરંપરામાં સંગઠન અને નેતૃત્વને માત્ર વ્યવસ્થાકીય કે વહીવટી તંત્ર તરીકે જોવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ તેને એક પવિત્ર યજ્ઞ અને રાષ્ટ્રસેવાની તપસ્યા તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યા છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે કોઈપણ સમાજ કે રાષ્ટ્ર સંસાધનોના ઢગલા માત્રથી મહાન બનતું નથી, પરંતુ તે એવા સમર્થ નેતૃત્વથી મહાન બને છે જે પ્રત્યેક નાગરિકમાં રાષ્ટ્રભાવના જગાડી શકે અને દરેક વ્યક્તિની અંતર્ગત શક્તિનો સર્વોત્તમ વિનિયોગ કરી શકે.
Nation First : નેતૃત્વ પરિપ્રેક્ષ્યમાં શાસ્ત્રોક્ત અને ઐતિહાસિક સંદર્ભો
જ્યારે કોઈ સંગઠન કે રાષ્ટ્ર પરમ વૈભવના પંથે આગળ વધે છે, ત્યારે સિદ્ધાંતોનું ઊંડું જ્ઞાન, વ્યાવહારિક કુશળતા, ગુણગ્રાહી દ્રષ્ટિ અને ઉત્તમ પ્રબંધન—આ ચાર ગુણો અનિવાર્ય બને છે. પ્રસ્તુત લેખમાં પ્રાચીન સંસ્કૃત સુભાષિતમાં વર્ણવેલા ચાર આધારસ્તંભો—मर्मज्ञ, युक्तकर्मज्ञ, सद्गुणज्ञ અને सुयोजक—તથા पितृभूमि અને पुण्यभूमि ની મૂળ સંકલ્પનાને ભારતના વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ પરિપ્રેક્ષ્યમાં શાસ્ત્રોક્ત અને ઐતિહાસિક સંદર્ભો સાથે મૂલવવામાં આવ્યા છે.
चतुर्धा पुरुषा लोके संघकार्योपकारकाः ।
Advertisement
मर्मज्ञा युक्तकर्मज्ञाः सद्गुणज्ञाः सुयोजकाः ॥
Advertisement
ભાવાર્થ: સંસારમાં संघ (સંગઠન કે રાષ્ટ્ર) ના કાર્યને પ્રગતિ અને સફળતાના શિખરે પહોંચાડવા માટે ચાર પ્રકારના લોકો અત્યંત ઉપકારક અને અનિવાર્ય હોય છે:
- मर्मज्ञ (મર્મજ્ઞ): સંગઠનના મૂળ ઉદ્દેશ્યો, ગૂઢ સિદ્ધાંતો, વિચારધારા અને સૂક્ષ્મ પાસાંઓને ઊંડાણપૂર્વક જાણનારા તત્વચિંતકો.
- युक्तकर्मज्ञ (યુક્તકર્મજ્ઞ):સમય, પરિસ્થિતિ અને સંજોગો અનુસાર યોગ્ય અને વ્યાવહારિક કર્મ કરનારા કર્મઠ અને કુશળ કાર્યકર્તાઓ.
- सद्गुणज्ञ (સદ્ગુણજ્ઞ): અન્યોની ત્રુટિઓ શોધવાને બદલે તેમના આંતરિક ગુણો, શક્તિઓ અને ક્ષમતાઓને પારખનારા ગુણગ્રાહી લોકો.
- सुयोजक (સુયોજક):યોગ્ય વ્યક્તિને યોગ્ય સ્થાને અને યોગ્ય કાર્યમાં જોડીને શ્રેષ્ઠ પરિણામ આપનારા પ્રબંધકો અને નેતાઓ.
Nation First : રાષ્ટ્રભાવનાનો પાયો: पितृभूमि અને पुण्यभूमि ની સંકલ્પના
"જે લોકો જે રાષ્ટ્રને તમામ પ્રકારે पितृभूमि તથા पुण्यभूमि માને છે, તે રાષ્ટ્ર તેમનું સર્વસ્વ બની જાય છે."
ભારતીય દર્શનમાં ભૂમિ એ માત્ર જમીનનો ટુકડો નથી, પરંતુ તે સાક્ષાત્ 'માતૃભૂમિ' અને જીવંત ચેતના છે.
- पितृभूमि: જે ભૂમિ પર આપણા પૂર્વજો જન્મ્યા, ઉછર્યા અને જેમનો ઐતિહાસિક વારસો આપણને પ્રાપ્ત થયો છે.
- पुण्यभूमि: જે ભૂમિ આપણી આસ્થા, સંસ્કૃતિ, સંસ્કારો, ધર્મ અને આધ્યાત્મિક સાધનાનું કેન્દ્ર છે.
જ્યારે કોઈ નાગરિક પોતાના દેશને पितृभूमि ની સાથે-સાથે पुण्यभूमि તરીકે અંતઃકરણથી સ્વીકારે છે, ત્યારે તેના માટે વ્યક્તિગત સ્વાર્થ ગૌણ બની જાય છે અને "રાષ્ટ્ર પ્રથમ" (Nation First) નો ભાવ સર્વોપરી બને છે. આ જ ભાવના સંગઠન અને રાષ્ટ્રને એકતાના અતૂટ તાંતણે બાંધે છે.
નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં શ્લોકના ચાર સ્તંભોનું પ્રતિબિંબ
રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના પાયાના પ્રચારકથી લઈને ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી અને ભારતના વડાપ્રધાન પદ સુધીની દીર્ઘ યાત્રામાં નરેન્દ્ર મોદીનું નેતૃત્વ દર્શન આ ચારેય ગુણોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે:
मर्मज्ञ (તત્વ અને દીર્ઘદ્રષ્ટિના જ્ઞાતા)
- વૈચારિક સ્પષ્ટતા: સંઘ વિચારધારાના પાયાના મર્મ — "રાષ્ટ્ર સર્વોપરી" અને "એકાત્મ માનવદર્શન" ને શાસન નીતિના કેન્દ્રમાં સ્થાપિત કર્યા.
- સાંસ્કૃતિક પુનરુત્થાન: ભારતની મૂળ સાંસ્કૃતિક ચેતનાને ઓળખીને અયોધ્યામાં ભવ્ય શ્રી રામ જન્મભૂમિ મંદિર, કાશી વિશ્વનાથ ધામ, ઉજ્જૈન મહાકાલ લોક અને કેદારનાથ ધામ જેવા તીર્થક્ષેત્રોના પુનરોદ્ધાર દ્વારા સાંસ્કૃતિક ગૌરવની પુનઃપ્રતિષ્ઠા કરી.
- દીર્ઘકાલીન સંકલ્પ: 'અમૃત કાળ' અને 'વિકસિત ભારત 2047૨૦૪૭' જેવા સ્પષ્ટ લક્ષ્યાંકો નિર્ધારિત કરવા એ તેમના मर्मज्ञ હોવાનું દ્યોતક છે.
युक्तकर्मज्ञ (સમયાનુકૂળ કર્મદક્ષતા)
- વ્યાવહારિક અને સાહસિક નિર્ણયો: સમય અને સંજોગોની માંગ અનુસાર ત્વરિત અને કઠોર નિર્ણયો લેવા; જેમ કે જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કલમ ૩૭૦ ની નાબૂદી અને એક દેશ-એક કર (GST) નો અમલ.
- કટોકટીમાં આત્મનિર્ભરતા: કોરોના મહામારી જેવી વૈશ્વિક આપત્તિ સમયે દેશી રસીનું ઉત્પાદન, વિતરણ અને વિશ્વનું સૌથી મોટું ડિજિટલ રસીકરણ અભિયાન ચલાવી પરિસ્થિતિને અનુકૂળ કર્મનું ઉત્તમ પ્રદર્શન કર્યું.
- ટેકનોલોજીનો વ્યાપ: શાસનમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે JAM (જનધન-આધાર-મોબાઈલ) અને UPI દ્વારા ડિજિટલ ક્રાંતિ લાવી શાસનને છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચાડ્યું.
सद्गुणज्ञ (ગુણગ્રાહી દ્રષ્ટિ અને જનવિશ્વાસ)
- જનભાગીદારી:સામાન્ય નાગરિકોના સદ્ગુણો અને રાષ્ટ્રભાવના પર અતૂટ વિશ્વાસ. 'સ્વચ્છ ભારત અભિયાન' હોય, 'બેટી બચાવો બેટી પઢાવો' હોય કે 'વોકલ ફોર લોકલ'—સરકારી યોજનાઓને લોકોના સ્વયંભૂ આંદોલનમાં રૂપાંતરિત કરી.
- પીપલ્સ પદ્મ (People's Padma): લુપ્ત થતી કળાઓના સંરક્ષકો, પર્યાવરણ માટે સમર્પિત વનવાસીઓ અને નિઃસ્વાર્થ સમાજસેવકોના સદ્ગુણોને પારખીને તેમને રાષ્ટ્રીય મંચ પર પદ્મ પુરસ્કારોથી સન્માનિત કરવાની નવી પ્રણાલી સ્થાપી.
सुयोजक (શ્રેષ્ઠ સંયોજક અને પ્રબંધક)
- કાર્યક્ષમ ટીમ નિર્માણ:રાજકીય સીમાઓથી આગળ વધીને વિષય નિષ્ણાતો અને ટેકનોક્રેટ્સને યોગ્ય જવાબદારી સોંપવી (દા.ત., પૂર્વ રાજદ્વારી ડૉ. એસ. જયશંકર(Dr. S. Jaishankar)ને વિદેશ મંત્રાલય અને ટેકનોક્રેટ અશ્વિની વૈષ્ણવ(Ashwini Vaishnav)ને રેલવે અને IT ક્ષેત્ર સોંપવું).
- પીએમ ગતિશક્તિ (PM Gati Shakti): દેશના વિવિધ મંત્રાલયો વચ્ચેના અંતરને દૂર કરી સંકલિત આયોજન અને ઝડપી અમલીકરણની વ્યવસ્થા ગોઠવવી, જે ઉત્તમ सुयोजन નું ઉદાહરણ છે.
વિગતવાર શાસ્ત્રોક્ત અને ઐતિહાસિક સંદર્ભો
આ વિચારધારા ભારતીય ગ્રંથો, ઇતિહાસ અને દર્શનશાસ્ત્રના ગહન અધ્યયનમાંથી પ્રગટે છે:
चाणक्य नीति અને सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
સંગઠનમાં सुयोजक ના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતાં આચાર્ય ચાણક્ય કહે છે:
अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम् ।
अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः ॥
અર્થાત્: કોઈપણ અક્ષર મંત્ર વગરનો નથી, કોઈપણ વનસ્પતિ ઔષધીય ગુણ વગરની નથી, અને કોઈપણ મનુષ્ય સાવ અયોગ્ય કે નકામો નથી; ઉણપ માત્ર એટલી હોય છે કે તેને ઓળખીને યોગ્ય સ્થાને નિયોજિત કરનાર 'યોજક' (નેતા/સંયોજક) અત્યંત દુર્લભ હોય છે.
સ્વાતંત્ર્યવીર સાવરકરનું રાષ્ટ્ર દર્શન
વીર સાવરકરે રાષ્ટ્રભાવનાને વ્યાખ્યાયિત કરતાં 'હિન્દુત્વ' (Hindutva)ગ્રંથમાં લખ્યું:
आसिन्धुसिन्धुपर्यन्તા यस्य भारतभूमिका ।
पितृभूः पुण्यभूश्चैव स वै हिन्दुरितीस्मृतः ॥
અર્થાત્: સિંધુ નદીથી લઈને હિંદ મહાસાગર સુધી વિસ્તરેલી ભારતભૂમિ જેને પૂર્વજોની ભૂમિ (पितृभू) અને પોતાની આધ્યાત્મિક આસ્થાની ભૂમિ (पुण्यभू) તરીકે વહાલી છે, તે જ વ્યક્તિ રાષ્ટ્ર માટે સર્વસ્વ સમર્પિત કરવાની ભાવના ધરાવે છે.
श्रीमद्भगवद्गीता — 'कौशलम्' અને 'युक्तकर्म'
ગીતાજીમાં કર્મયોગનું નિરૂપણ કરતાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ કહે છે:
- योगः कर्मसु कौशलम् ॥(અધ્યાય ૨, શ્લોક ૫૦)કર્મમાં રહેલી દક્ષતા અને કુશળતા જ યોગ છે; આ જ युक्तकर्मज्ञ હોવાનો વાસ્તવિક સાર છે.
- युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥(અધ્યાય ૬, શ્લોક ૧૭)જેનું આચરણ, વિચાર અને કર્મો સંતુલિત અને પરિસ્થિતિને અનુકૂળ (युक्त) છે, તે જ તમામ અવરોધોને પાર કરી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.
यजुर्वेद ની રાષ્ટ્રચેતના
યજુર્વેદ (૨૨/૨૨) નો આ પ્રસિદ્ધ મંત્ર રાષ્ટ્ર પ્રત્યે જાગૃત નેતૃત્વનું આહ્વાન કરે છે:
वयँ राष्ट्रे जागृयाम पुरोहिताः ॥
અર્થાત્: અમે રાષ્ટ્રના હિતચિંતકો અને સાધકો બનીને અહર્નિશ રાષ્ટ્રની ચેતના અને રક્ષા કાજે જાગૃત રહીએ.
પ્રાચીન ભારતીય વિદ્વત્તા દ્વારા આપવામાં આવેલો આ શ્લોક માત્ર એક કાવ્યાત્મક સુભાષિત નથી, પરંતુ તે શાશ્વત નેતૃત્વ અને પ્રબંધન વિજ્ઞાનનો મજબૂત આધારસ્તંભ છે. કોઈપણ સંગઠન કે રાષ્ટ્ર ત્યારે જ વૈશ્વિક ફલક પર સર્વોચ્ચ સ્થાન પ્રાપ્ત કરી શકે છે જ્યારે તેનું નેતૃત્વ વિચારધારાના मर्म ને જાણતું હોય, સમયાનુકૂળ युक्तकर्म કરવાની સાહસિકતા ધરાવતું હોય, સામાન્ય જનમાનસના सद्गुण ની કદર કરતું હોય અને દરેક શક્તિને યોગ્ય સ્થાને જોડનાર સમર્થ सुयोजक હોય.
નરેન્દ્ર મોદી(PM Narendra Modi)ના નેતૃત્વમાં આ ચારેય ગુણોનો એક વિશિષ્ટ અને પ્રેરણાદાયી સમન્વય જોવા મળે છે. આજે જ્યારે ભારત પોતાની સ્વતંત્રતાના શતાબ્દી વર્ષ (2047) તરફ ડગ માંડી રહ્યું છે અને 'અમૃત કાળ' માંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, ત્યારે पितृभूमि અને पुण्यभूमि પ્રત્યેની અડગ આસ્થા અને આ ચતુર્વિધ નેતૃત્વ ગુણો ભારતને પુનઃ વિશ્વગુરુના સ્થાને બિરાજમાન કરવા માટે સૌથી પ્રબળ પ્રેરકબળ બની રહેશે.
આ પણ વાંચો : Shri Krishna : કૃષ્ણનીતિ: જીવન જીવવાની સાચી કળા