Being Mode  : Doing Mode vs Being Mode વચ્ચે ક્યાં સુધી ત્રિશંકુ રહીશું ? સંતોષની શોધ ક્યાં પૂરી થશે? શું તમે ક્યારેય એવા પક્ષીને જોયું છે જેણે એટલે આત્મહત્યા કરી હોય કારણ કે તે બીજા પક્ષી કરતા ઓછું સુંદર છે? કે કોઈ પ્રાણીને જેણે નિરર્થકતા અનુભવીને જીવન ટૂંકાવ્યું હોય?

ના! કારણ કે અસ્તિત્વના ગણિતને માણસ સિવાયનો દરેક સજીવ વધુ સારી રીતે સમજી શક્યો છે. આપણે 'કશુંક બનવા'ની લાયમાં 'પોતે હોવા' Being Modeનો આનંદ ગુમાવી દીધો છે.

Being Mode : એક સર્જ્યનનો અણધાર્યો જવાબ

એક પ્રખ્યાત હૉસ્પિટલના વરિષ્ઠ સર્જ્યન, જેમણે હજારો સર્જરી કરી, અસંખ્ય એવોર્ડ્સ જીત્યા અને મેડિકલ જગતમાં મોટું નામ બનાવ્યું. જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું, "તમે જે મેળવ્યું છે એનાથી તમને સંતોષ છે?" ત્યારે બધાને અપેક્ષા હતી કે જવાબ 'હા' હશે. પણ આશ્ચર્ય વચ્ચે તેમનો જવાબ 'ના' હતો.

આ 'ના' પાછળ એક બહુ મોટું રહસ્ય છુપાયેલું છે. કશુંક બન્યા પછી કે ટોચ પર પહોંચ્યા પછી પણ જો અંદર ખાલીપો રહેતો હોય, તો સમજવું કે આપણે 'સેલ્ફ-વર્થ' (સ્વ-મૂલ્ય) ને આપણી 'નેટ-વર્થ' (સંપત્તિ) સાથે જોડી દીધી છે.

Being Mode: મનના બે તબક્કા

આપણી જિંદગી મનના બે સ્તરો વચ્ચે ઝોલા ખાય છે:

 The Doing Mode (કંઈક કરવાની સ્થિતિ): અહીં આપણે સતત પ્રવૃત્તિમાં હોઈએ છીએ. લક્ષ્યો પૂરા કરવા, રેટ-રેસમાં દોડવું અને સામાજિક અપેક્ષાઓ મુજબ પર્ફોર્મ કરવું. આ મોડમાં આપણે 'હ્યુમન ડૂઇંગ' બની જઈએ છીએ. ૨. The Being Mode (હોવાપણાની સ્થિતિ): અહીં કોઈ પ્રવૃત્તિ નથી, માત્ર 'હોવું' છે. વર્તમાન ક્ષણ માટે અવેલેબલ રહેવું. જ્યારે તમે ખીલેલા ફૂલને જોઈને કે સૂર્યોદયને નિહાળીને માત્ર અંદરથી સંતોષ અનુભવો, ત્યારે તમે 'બીઇંગ મોડ'માં હોવ છો.

અપ્રિય થવાની હિંમત (The Courage to be Disliked)

આપણું મોટા ભાગનું આયખું અન્યને ઇમ્પ્રેસ કરવામાં કે સામાજિક સ્વીકાર મેળવવામાં ખર્ચાઈ જાય છે. ખરી સ્વતંત્રતા એ ક્ષણે મળે છે જ્યારે આપણને અન્યના અભિપ્રાયોની પરવા નથી રહેતી. જેમનામાં 'અપ્રિય થવાની હિંમત' છે, તેઓ જ પોતાની શરતો પર જીવી શકે છે.

સાર્થકતા ઉપલબ્ધિઓમાં (Achievements) નથી, પણ ઉપયોગિતામાં (Utility) અને સંતૃપ્તિમાં છે.

અસ્તિત્વની ભવ્યતા

આપણે કઈ પોસ્ટ પરથી રિટાયર થયા કે કેટલા સર્ટિફિકેટ્સ મેળવ્યા, તેનાથી આપણું અસ્તિત્વ મહાન નથી બનતું. આપણી ખરી ભવ્યતા આપણા 'હોવા'માં જ છે.

• જો કોઈ સ્પેશિયલ એવોર્ડ વગર પણ તમે રોજ સવારે આ જગતની સુંદરતા જોઈને સ્માઈલ કરી શકો છો, તો તમે જીવન જીતી ગયા છો.

• એક જીવ તરીકેનું આપણું મૂલ્ય કોઈની માન્યતા પર અવલંબિત નથી.

આપણે આખી જિંદગી કશુંક 'બનવા' (Becoming) ની રેટ-રેસમાં દોડતા રહીએ છીએ, એ આશામાં કે કોઈ પદ, પ્રતિષ્ઠા કે એવોર્ડ આપણને સાર્થકતાનો અહેસાસ કરાવશે. પણ સત્ય એ છે કે, સફળતાના શિખરે પહોંચ્યા પછી પણ જો અંદર ખાલીપો હોય, તો સમજવું કે આપણે 'હ્યુમન ડૂઇંગ' તો બની ગયા, પણ 'હ્યુમન બીઇંગ' બનવાનું રહી ગયું.

ખરી સાર્થકતા એ નથી કે દુનિયા આપણને કેવી રીતે જુએ છે, પણ એ છે કે આપણે આપણી જાતને અને અસ્તિત્વને કેવી રીતે માણીએ છીએ. એક પક્ષી ક્યારેય આત્મહત્યા નથી કરતું, કારણ કે તેને 'ઇમ્પ્રેસ' કરવાની ચિંતા નથી; તે બસ પોતાના 'હોવાપણા' (Being) માં મસ્ત છે.

જ્યારે તમે બીજાને ખુશ કરવાના દબાણમાંથી મુક્ત થઈને, પોતાની ઉપયોગિતા અને વર્તમાન ક્ષણને પ્રેમ કરતા શીખી જાઓ છો, ત્યારે જ તમે ખરા અર્થમાં સ્વતંત્ર અને સંતુષ્ટ બનો છો. યાદ રાખો, જીવનની ભવ્યતા કશુંક કરી દેખાડવામાં નહીં, પરંતુ અસ્તિત્વના અંશ તરીકે નિર્દોષભાવે 'હોવા' માં જ રહેલી છે.

જ્યાં સુધી આપણે બહારની દુનિયામાં સાર્થકતા શોધીશું, ત્યાં સુધી નિરાશા જ મળશે. સાર્થકતા તો અંદરના એ મૌનમાં છે જે કહે છે - "હું જેવો છું, જેવો પણ છું, આ સૃષ્ટિનો એક અનિવાર્ય અને સુંદર અંશ છું."

આ પણ વાંચો : Science vs Superstition :પુરાવાની ગેરહાજરી એ શું અસ્તિત્વનો અંત છે?