જ્યારે લગ્નજીવનમાંથી આત્મીયતા મરી પરવારે છે, ત્યારે એક સ્ત્રી માટે પોતાનું જ ઘર કોઈ અનાથાશ્રમ કે ધર્મશાળાથી કમ નથી રહેતું.
Bitter reality of married life : "તને શું દુઃખ છે?" - ભૌતિકતાના ત્રાજવે તોલાતી લાગણી
સમાજ અને પરિવારનો એક જ ઘસાયેલો સંવાદ હોય છે: "તને ખાવા-પીવા મળે છે, સારા કપડાં અને રહેવા માટે આટલું મોટું ઘર છે, તારે ક્યાં કમાવા જવું પડે છે? તો પછી તને શું દુઃખ છે?"
આ પ્રશ્ન જ સ્ત્રીની અડધી આકાંક્ષાઓનું ગળું ઘોંટી દે છે. સમાજ માને છે કે જો સ્ત્રીની આર્થિક અને શારીરિક જરૂરિયાતો પૂરી થતી હોય, તો તેના જીવનમાં કોઈ કમી નથી. પરંતુ, એક પરિણીત સ્ત્રી માટે માત્ર રોટી, કપડાં અને મકાન એ જ સર્વસ્વ હોતું નથી. તેના અસ્તિત્વનું કેન્દ્ર તેનો પતિ અને તેની સાથેનો ભાવાત્મક સંબંધ હોય છે. જ્યારે આ સંબંધ જ શૂન્યાવકાશ બની જાય, ત્યારે સ્ત્રી ભલે પતિના ઘરની છત નીચે રહેતી હોય, પણ હકીકતમાં તે પત્ની નહીં, પરંતુ માત્ર એક ‘આશ્રિત’ (Dependent) બનીને રહી જાય છે.
Bitter reality of married life : અદ્રશ્ય દીવાલો: એક જ છત નીચે કરોડો માઇલનું અંતર
ઘણા કિસ્સાઓમાં પતિ-પત્ની વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર કાગળ પર જ જીવંત હોય છે. આ પાછળ અનેક સામાજિક અને કૌટુંબિક કારણો જવાબદાર હોય છે:
સામાજિક પ્રતિષ્ઠાનો ડર: 'લોકો શું કહેશે?' એ ડરથી પતિ-પત્ની કાયદાકીય રીતે છૂટાં નથી પડતાં.
બાળકોનું ભવિષ્ય: સંતાનોના ઉછેર માટે સ્ત્રી પોતાના સન્માનની આહુતિ આપીને પણ એ જ ઘરમાં પડી રહે છે.
વિકલ્પનો અભાવ: આર્થિક રીતે સ્વાવલંબી ન હોવાને કારણે પિયર જવાનો કે અલગ રહેવાનો કોઈ રસ્તો હોતો નથી.
આવા સંજોગોમાં, પતિ દ્વારા પત્નીને જે કંઈ પણ મળે છે, તે પ્રેમ કે અધિકારથી નહીં, પરંતુ દયા (Pity) અથવા સામાજિક દબાણ (Social Obligation) હેઠળ મળે છે. એક જ ડાઇનિંગ ટેબલ પર જમતાં કે એક જ છત નીચે શ્વાસ લેતાં બે પાત્રો વચ્ચે કરોડો માઇલનું માનસિક અંતર પડી ગયું હોય છે.
મૃગજળ સમાન આશા અને શ્વાસ રૂંધતો શૂન્યાવકાશ
આશ્રિત બની ગયેલી સ્ત્રી ઘણીવાર એક ભ્રમમાં જીવતી હોય છે. તે એવી આશા સાથે સંબંધની લાશને ખેંચ્યા કરે છે કે, કદાચ સમય જતાં આ સુકાયેલા વૃક્ષ પર નવી કૂંપળો ફૂટશે! પણ વાસ્તવિકતા અત્યંત ક્રૂર હોય છે. જો પતિના જીવનમાં કોઈ અન્ય સ્ત્રીનું આગમન થઈ ચૂક્યું હોય અથવા તો તે સંપૂર્ણપણે સંવેદનહીન થઈ ગયો હોય, તો આ રાહ જોવી એ ધીમા ઝેર સમાન બની જાય છે.
આવી સ્થિતિમાં સ્ત્રીની મનોદશા "ત્રિશંકુ" જેવી થઈ જાય છે. તે ન તો એ સંબંધને પૂરી રીતે તોડી શકે છે, ન તો તેમાં જોડાઈ શકે છે. યોગ્ય વિકલ્પ અને સમાજના ડરને લીધે તે પોતાના જીવનને નવેસરથી શરૂ કરવાની હિંમત પણ નથી કરી શકતી. પરિણામે, તે ત્યક્તા કે વિધવા કરતાં પણ વધુ કષ્ટદાયક જીવન જીવે છે, કારણ કે તેની પીડાને કોઈ નામ નથી મળતું.
સમર્પણ વિરુદ્ધ પ્રત્યાર્પણનો સિદ્ધાંત (Principle of Reciprocation)
લગ્ન એ બે વ્યક્તિઓ વચ્ચેનું સંતુલન છે. સ્ત્રી ગમે તેટલી સમર્પિત હોય, પરંતુ જો સામેથી યોગ્ય પ્રત્યાર્પણ (Reciprocation) ન મળે, તો તે સમર્પણ એકતરફી બનીને ગૂંગળામણ બની જાય છે.
લગ્નજીવનમાં કજોડું માત્ર શારીરિક દેખાવનું જ નથી હોતું, માનસિક કજોડું સૌથી વધુ ઘાતક હોય છે:
અયોગ્ય પાત્રની પસંદગી: જો પતિ વહેમી, સ્વાર્થી, અવિશ્વાસુ, ક્રૂર કે સંવેદનહીન હોય, તો સ્ત્રીનું સમર્પણ કોઈ જ અર્થ નથી રાખતું.
સહનશક્તિની મર્યાદા: બે અયોગ્ય પાત્રો કદાચ ઝઘડીને પણ જીવન કાઢી નાખે, પરંતુ એક યોગ્ય (સમજદાર) અને બીજું અયોગ્ય પાત્ર ભેગાં થાય, ત્યારે યોગ્ય પાત્રે ડગલે ને પગલે વિડંબનાઓનો જ સામનો કરવો પડે છે.
નિષ્કર્ષ: લગ્નસંસ્થાનું અંતિમ લક્ષ્ય માત્ર બે વ્યક્તિઓને એક છત નીચે આશરો આપવાનું નથી, પરંતુ બે આત્માઓની દિવ્યતા અને સન્માનનું જતન કરવાનું છે. જ્યાં સન્માન અને પ્રેમ નથી, ત્યાં રહેતી સ્ત્રી ભલે 'ઘરની રાણી' કહેવાતી હોય, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં તે પોતાના જ અસ્તિત્વની ભીખ માંગતી એક 'આશ્રિત' જ છે. આ વિડંબના એ આધુનિક લગ્નસંસ્થાની સૌથી મોટી અને કડવી 'ઉધાર બાજુ' છે, જેને સમાજે હવે ખૂલી આંખે જોવાની અને સમજવાની જરૂર છે.
આ પણ વાંચો : Health Tips : શું તમને પણ રહે છે સતત થાક? શરીર આપી રહ્યું છે આ ગંભીર સંકેત
