Fake Feminism : સ્ત્રી સશક્તિકરણ કે ભ્રામક સ્વતંત્રતા?

નવી સહસ્રાબ્દિ માત્ર તકનીકી પરિવર્તનો જ નહીં, પરંતુ સામાજિક મૂલ્યોના મોટા પતન અને વૈચારિક બદલાવની પણ સાક્ષી રહી છે. ૨૧મી સદીના પ્રારંભે મનોરંજન જગત દ્વારા 'નારીવાદ' (Feminism)ના નામે જે બીજ રોપવામાં આવ્યાં હતાં, તે આજે 'Fake Feminism ' (ખોટા નારીવાદ) નામના એક એવા વટવૃક્ષમાં ફેરવાઈ ગયાં છે, જેણે સમાજની પારિવારિક અને સામાજિક વ્યવસ્થાને અંદરથી ખોખલી કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે.

Fake Feminism :  મનોરંજન જગતનો પક્ષપાતી કાચ: પુરુષો વિલન અને સ્ત્રીઓ પીડિત?

ટીવી સિરિયલો અને ફિલ્મોએ એક ચોક્કસ નેરેટિવ સેટ કર્યો છે. 'ક્યોંકિ સાસ ભી કભી બહુ થી' થી શરૂ થયેલો આ ટ્રેન્ડ આજે ડઝનબંધ ચેનલો પર અવિરત ચાલી રહ્યો છે.

1.સંયુક્ત પરિવારની નકારાત્મક છબી: આજે મોટાભાગની સિરિયલોમાં (જેમ કે 'વસુધા') સંયુક્ત પરિવારને એક એવા કુરુક્ષેત્ર તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે, જ્યાં ફઈ, નણંદ, દેરાણી કે જેઠાણી સતત કાવાદાવા જ કરતાં હોય.

2.કઠપૂતળી સમાન પુરુષો: આ પારિવારિક રાજકારણમાં પુરુષોને માત્ર મૂક પ્રેક્ષક કે અત્યાચારી તરીકે જ ચિતરવામાં આવે છે.

3.કુકર્મોનું મહિમામંડન: તાજેતરની કેટલીક ફિલ્મો અને વેબ સિરીઝ (જેમાં જાણીતી અભિનેત્રીઓના કથાનકોનો સમાવેશ થાય છે) એ હદ સુધી પહોંચી ગઈ છે કે જેમાં સ્ત્રી પાત્રો દ્વારા આચરવામાં આવતી ગંભીર અનૈતિકતા, છેતરપિંડી, વ્યભિચાર કે પૉર્નોગ્રાફીને પ્રોત્સાહન આપવા જેવાં કાર્યોને 'પીડિત' હોવાના કાર્ડ હેઠળ છાવરવામાં આવે છે. પતિની હત્યા થાય કે દીકરીઓ મર્યાદાઓ વટાવે, છતાં અંતે દોષનો ટોપલો સમાજ કે પુરુષ પર જ ઢોળી દેવામાં આવે છે.

વિજ્ઞાપન અને સોશિયલ મીડિયાની 'સ્વતંત્રતા'નું બ્રેઇન હૅમરિંગ

આધુનિકતાના નામે ચાલતા આ એજન્ડામાં સોશિયલ મીડિયા(Social media) અને એડવર્ટાઇઝિંગ ઈન્ડસ્ટ્રીએ આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે.

કુતર્કો અને પરંપરાઓ પર પ્રહાર: દીપિકા પદુકોણ(Deepika Padukone)નો 'માય લાઇફ, માય ચૉઇસ' વિડિયો હોય, આલિયા ભટ્ટની 'કન્યાદાન' વિરુદ્ધની જાહેરાત હોય કે પછી 'વ્હાય બૉય્ઝ શૂડ હેવ ઑલ ધ ફન?' જેવી સ્લોગનબાજી હોય - આ બધું દર્શકોના મગજ પર સતત 'બ્રેઇન હૅમરિંગ' કરે છે.

અલ્ગોરિધમની માયાજાળ: ટિકટોક મોડલ પર ચાલતા ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુટ્યુબના અલ્ગોરિધમ્સ જાણીજોઈને અશ્લીલતા અને સસ્તી લોકપ્રિયતાને પ્રમોટ કરે છે. પરિણામે, વ્યુઝ અને પૈસાની લાલચમાં અનેક યુવતીઓ અભદ્ર વર્તન તરફ વળી રહી છે અને 'સોશિયલ મીડિયા ઈન્ફ્લુએન્સર' બની રહી છે.

બેવડાં ધોરણો અને કાયદાનો શસ્ત્ર તરીકે ઉપયોગ

આજના કથિત નારીવાદની સૌથી મોટી ત્રુટિ તેના બેવડાં ધોરણો છે.

પસંદગીયુક્ત વિરોધ (Selective Outrage): જ્યારે કોઈ મુસ્લિમ મહિલા નેતા મુસ્લિમ યુવકો માટે 'ચાર નિકાહ'ની પિતૃસત્તાક પ્રથાનું ખુલ્લેઆમ સમર્થન કરે છે, ત્યારે કોઈ રત્ના પાઠક શાહ કે માનસી પારેખ અવાજ ઉઠાવતા નથી. પરંતુ હિન્દુ તહેવારો (જેમ કે કરવા ચોથ) કે પરંપરાઓને રિગ્રેસિવ ગણાવવા માટે આ જ લોબી સૌથી આગળ હોય છે.

ખોટી ફરિયાદો: 'ભાભીજી ઘર પર હૈ' ફેમ શિલ્પા શિંદે જેવા કિસ્સાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે માત્ર પૈસા કઢાવવા કે બદલો લેવા માટે જાતીય સતામણીના કાયદાનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે. આવી ખોટી ફરિયાદો કરનાર સામે કોઈ કડક પગલાં લેવાતા નથી, પરંતુ મીડિયા ટ્રાયલ દ્વારા પુરુષને તરત જ 'લંપટ' અને 'ગુનેગાર' ઘોષિત કરી દેવાય છે.

ગુનાઓનો બચાવ: સિયા, સોનમ, મુસ્કાન કે ગીતા જેવા ચર્ચિત કિસ્સાઓ સાબિત કરે છે કે સ્ત્રીઓ પણ ગંભીર ગુનાઓ (જેમ કે હત્યા) કરી શકે છે. તેમ છતાં, 'મા-બાપનું દબાણ' જેવા વાહિયાત બહાના આગળ ધરીને આ કૃત્યોનો બચાવ કરનારી ફૅક ફેમિનિસ્ટોની જમાત આજે સક્રિય છે.

હવે સમય છે જાગૃત થવાનો અને સવાલ પૂછવાનો

ભૂતકાળમાં સ્ત્રીઓ પર અત્યાચાર થયા હશે અને ત્યારે તેનો કોઈ બચાવ નહોતું કરતું, પરંતુ આજે સ્ત્રીઓ દ્વારા થતા અત્યાચારોનો બચાવ કરવા એક આખી ઇકોસિસ્ટમ ઊભી છે. આ વ્યવસ્થા સામે હવે આંખ આડા કાન કરવા પાલવે તેમ નથી.

પ્રશ્ન કરવાની હિંમત કેળવો: ટીવી શૉ, સેમિનાર, ભાષણ કે મહિલા દિનના નામે અપાતા ભાષણોને મૂંગા મોઢે સ્વીકારવાને બદલે ત્યાં જ ઊભા થઈને તાર્કિક સવાલો કરો. સોશિયલ મીડિયા અને મીડિયાને પત્ર લખીને જવાબદેહી માંગો.

સમાન ગુનો, સમાન સજા(UCC): જો ફૅક ફેમિનિસ્ટોને પુરુષ સમોવડી બનવાનો અને 'બૉય્ઝ જેવો ફન' મેળવવાનો આટલો જ શોખ હોય, તો અપરાધના કિસ્સામાં અપરાધી 'બૉય્ઝ'ને મળે છે તેવી જ કઠોર સજા, સમાજનો તિરસ્કાર અને પોલીસના કડક વર્તનનો સામનો કરવાની તૈયારી પણ રાખવી પડશે.

સરકાર માટે સ્પષ્ટ સંદેશ: 'નારી તું નારાયણી' સૂત્રનો અર્થ સ્ત્રીઓનું સન્માન છે, ગુનાઓનું સમર્થન નહીં. મતબેંક સાચવવા માટે ઉદ્દંડ કે અપરાધી માનસિકતા ધરાવતી સ્ત્રીઓ પ્રત્યે કૂણું વલણ રાખવાનું સરકારોએ તાત્કાલિક બંધ કરવું જોઈએ અને કડક કાયદાકીય જોગવાઈઓ લાગુ કરવી જોઈએ.

સાચું સશક્તિકરણ જવાબદારી અને સમાનતામાં છે, નહીં કે સ્વચ્છંદતા અને ગુનાખોરીને છાવરવામાં. આ બદલાવની શરૂઆત આપણે જાતે જ સવાલ પૂછીને કરવી પડશે.

આ પણ વાંચો Alka Yagnik Padma Bhushan: શું છે એ અવાજને પડકારતી દુર્લભ બીમારી, જેનો સામનો કરી રહી છે પદ્મ ભૂષણ અલકા યાજ્ઞિક