Fever : આધુનિક યુગમાં આપણે નાની એવી શારીરિક તકલીફથી પણ ભયભીત થઈ જઈએ છીએ, અને તેમાં 'તાવ' સૌથી મોખરે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તાવ એ રોગ નથી, પણ શરીરની અંદર રહેલા કચરાને બાળી નાખવાની એક પવિત્ર 'યજ્ઞ' જેવી પ્રક્રિયા છે? આયુર્વેદ કહે છે કે શરીર જ્યારે આંતરિક સફાઈ શરૂ કરે ત્યારે તાપમાન વધે છે. આજે આપણે તાવ આવતાની સાથે જ જે રીતે દવાઓનો આશરો લઈએ છીએ, તે આપણી કુદરતી રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે. આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે તાવ પ્રત્યેનો ભય છોડીને કેવી રીતે આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણ અને પ્રાકૃતિક ઉપચારો દ્વારા શરીરને ફરીથી ઊર્જાવાન બનાવી શકાય છે.

સામાન્ય રીતે આપણે તાવથી ડરી જઈએ છીએ, પરંતુ આયુર્વેદ વિજ્ઞાન-Ayurveda science કહે છે કે તાવ એ શરીરનો દુશ્મન નથી, પણ મિત્ર છે.

Fever : તાવ શું છે? રોગ કે રક્ષણ?

જ્યારે શરીરમાં વધારાના ઝેરી તત્ત્વો (આમ) અથવા બહારના વાયરસ-બેક્ટેરિયા પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે આપણું શરીર તેને બાળી નાખવા માટે તાપમાન વધારે છે.

• નુકસાન: તાવ આવતા જ તરત દવાઓ લેવાથી શરીરની કુદરતી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) નબળી પડે છે.
• હકીકત: આપણું લીવર એક 'કેમિકલ ફેક્ટરી' છે જે કુદરતી રીતે એન્ટિ-બોડી બનાવે છે. કૃત્રિમ દવાઓનો અતિરેક આ ફેક્ટરીને આળસુ બનાવી દે છે.

Fever  : આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણ: 'આમ' અને જ્વર

આયુર્વેદ મુજબ, તાવનું મુખ્ય કારણ 'આમ' (અપાચિત ઝેરી તત્ત્વો) છે. ખોટો આહાર લેવાથી શરીરમાં જે કચરો જમા થાય છે, તેને બહાર કાઢવા માટે જઠરાગ્નિ આખા શરીરમાં ફેલાય છે, જેને આપણે તાવ કહીએ છીએ.

ચિકિત્સા સૂત્ર: "લંઘનં પરમ ઔષધમ્"

1. પ્રથમ અવસ્થા: ઉપવાસ (લંઘન) - શરીરને આહારના પાચનમાંથી મુક્તિ આપી કચરો બાળવા દેવો.
2. મધ્ય અવસ્થા: પાચન - હળવો આહાર (સૂપ, ઓસામણ) લેવો.
3. અંતિમ અવસ્થા: રેચન - પેટ સાફ કરવું જેથી બાકી રહેલા ઝેરી તત્ત્વો બહાર નીકળી જાય.

તાવ દરમિયાન આહારનો વિવેક

ખોટો ખોરાક તાવને વધારે છે, જ્યારે સાચો ખોરાક તેને મટાડે છે:

• શું ટાળવું? મેંદો, તળેલું, ગળ્યું, ઠંડા પીણાં, ચા-કોફી અને દારૂનો ત્યાગ કરવો.
• શું લેવું? હૂંફાળું પાણી, લીંબુ-પાણી (ઓછી ખાંડ), મગનું ઓસામણ કે ફળોનો તાજો રસ.
• ક્રમ: તાવ ઉતર્યા પછી પહેલા બે દિવસ પ્રવાહી (સૂપ), પછી અર્ધ-પ્રવાહી (ખીચડી) અને પછી નક્કર ખોરાક લેવો.

તાવના પ્રકારો અને સાવધાની

તાવ આવે ત્યારે સૌથી પહેલું શું કરવું જોઈએ, તે માટે આયુર્વેદનો સુવર્ણ નિયમ આ શ્લોકમાં છે:

જ્વરાદૌ લંઘનં પ્રોક્તં જ્વર મધ્યે તુ પાચનમ્ । જ્વરાન્તે ભેષજં દદ્યાત્ જ્વરમુક્તો વિરેચનમ્ ॥

અર્થ

1. જ્વરાદૌ લંઘનં: તાવની શરૂઆતમાં 'લંઘન' એટલે કે ઉપવાસ કરવો જોઈએ.
2. જ્વર મધ્યે પાચનમ્: તાવના મધ્ય ગાળામાં પાચન થાય તેવો હળવો આહાર લેવો જોઈએ.
3. જ્વરાન્તે ભેષજં: તાવ ઉતરી ગયા પછી જ યોગ્ય ઔષધિ લેવી જોઈએ.
4. જ્વરમુક્તો વિરેચનમ્: તાવ સંપૂર્ણ મટી જાય પછી પેટ સાફ (જુલાબ) કરવું જોઈએ જેથી બાકી રહેલો કચરો નીકળી જાય.

તાવ એ શરીર દ્વારા આપવામાં આવેલો એક સંકેત છે કે હવે થોભો અને શરીરને આરામ આપો. 'લંઘનં પરમ ઔષધમ્' એટલે કે ઉપવાસ અને હળવો આહાર એ તાવની શ્રેષ્ઠ ચિકિત્સા છે. આપણી સરકાર પણ આજે 'આયુષ' મંત્રાલય દ્વારા આયુર્વેદ અને કુદરતી ઉપચારોને ઘર-ઘર સુધી પહોંચાડીને લોકાભિમુખ સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પૂરી પાડી રહી છે. જ્યારે આપણે જાગૃત બનીને શરીરની કુદરતી શક્તિ પર ભરોસો મૂકીએ છીએ, ત્યારે આપણે માત્ર તાવને જ નથી હરાવતા, પણ લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્યની પ્રાપ્તિ કરીએ છીએ. યાદ રાખો, દવાઓ તાવને દબાવી શકે છે, પણ આયુર્વેદ શરીરને શુદ્ધ કરે છે. સ્વસ્થ રહો, જાગૃત રહો!

આ પણ વાંચો : Health Tips : એલ્યુમિનિયમ ફોઇલને કહો બાય...બાય...,આ પાનમાં ખાવાનું પેક કરવાથી થશે સ્વાસ્થ્યને લાભ