ઉંદરોથી ફેલાતો Hanta Virus, 40% મૃત્યુદર છતાં હજુ સુધી કેમ નથી શોધાઈ રસી?

• શું Hanta Virus બનશે નવી મહામારી?
• જાણો COVID-19 અને આ ઘાતક વાયરસ વચ્ચેનો તફાવત
• ક્રુઝ શિપ MV Hondius પર હંતા વાયરસનો કહેર
• 3 ના મોત, જાણો કેટલો ખતરનાક છે આ વાયરસ
• મોડર્નાની રસી અને હંતા વાયરસની કટોકટી
• શું આપણે આગામી રોગચાળા માટે તૈયાર છીએ?

Hanta virus થી સંક્રમિત લક્ઝરી ક્રુઝ શિપ એમવી હોન્ડિયસે (Luxury cruise ship MV Hondius) વિશ્વભરમાં ચિંતા ફેલાવી છે. કેટલાક લોકો તેને કોવિડ-19 જેવી જ એક નવી મહામારી માની રહ્યા છે, પરંતુ આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે તે સંપૂર્ણપણે અલગ છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) ના વડા ડૉ. ટેડ્રોસે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે તે કોવિડ-19 નથી. હાલમાં, હંતા વાયરસથી જાહેર આરોગ્યનું જોખમ ખૂબ ઓછું છે.

Hanta virus એ એક વાયરસ છે જે ઉંદરો (Rats) થી માણસોમાં ફેલાય છે. તે મુખ્યત્વે બે પ્રકારની બીમારીઓનું કારણ બને છે: એક જે ફેફસાંને અસર કરે છે (હંતા વાયરસ પલ્મોનરી સિન્ડ્રોમ - HPS) અને બીજો જે કિડનીને અસર કરે છે. આ વાયરસ ઉંદરના પેશાબ, લાળ અને મળ દ્વારા ફેલાય છે. જ્યારે આ ટીપાં સુકાઈ જાય છે અને હવામાં ફેરવાઈ જાય છે, ત્યારે માણસો તેને શ્વાસમાં લે છે. COVID-19 થી વિપરીત, તે હવામાં સરળતાથી ફેલાતો નથી.

Hanta virus: COVID-19 થી સૌથી મોટો તફાવત

કોવિડ-19 હવા દ્વારા ઝડપથી ફેલાતો હતો. ચેપ એક વ્યક્તિથી બીજા વ્યક્તિમાં સામાન્ય વાતચીત, ખાંસી અથવા છીંક દ્વારા થઈ શકે છે. જોકે, હંતા વાયરસનું માનવ-માનવ સંક્રમણ ખૂબ જ દુર્લભ છે. ફક્ત એન્ડીઝ સ્ટ્રેન જ એક વ્યક્તિથી બીજા વ્યક્તિમાં ફેલાય છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે લાંબા સમય સુધી, ખૂબ જ નજીકના સંપર્ક હોય, જેમ કે ઘરગથ્થુ અથવા ઘનિષ્ઠ સંબંધો શેર કરવા. તે સામાન્ય સામાજિકતા દ્વારા ફેલાતો નથી.

Hanta virus: રસી હજુ સુધી કેમ બની?

હંતા વાયરસ દર વર્ષે વિશ્વભરમાં આશરે 60,000 થી 100,000 લોકોને ચેપ લગાડે છે, છતાં યુરોપ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને લેટિન અમેરિકા (Latin America) માં હાલમાં કોઈ રસી ઉપલબ્ધ નથી. આ વાયરસથી થતો રોગ અત્યંત ખતરનાક હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને એન્ડીઝ સ્ટ્રેન, જે 40 ટકા સુધી મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે. હંતા વાયરસ ફરી એકવાર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે શું આપણે રોગચાળો આવે તે પહેલાં રસી વિકસાવવી જોઈએ.

આ પણ વાંચો---- Norovirus : કેરેબિયન ક્રુઝ પર વાયરસનો વિસ્ફોટ, 3 હજાર પૈકી 115 લોકો સંક્રમિત

Hanta virus: મોડર્ના કંપનીના પ્રયાસો અને પ્રીક્લિનિકલ તબક્કો

2023 થી, અમેરિકન કંપની મોડર્ના mRNA એક્સેસ પ્રોગ્રામ હેઠળ દક્ષિણ કોરિયા (South Korea) માં કોરિયા યુનિવર્સિટી વેક્સિન ઇનોવેશન સેન્ટર સાથે કામ કરી રહી છે. આ ભાગીદારીની ઔપચારિક જાહેરાત 2024 માં કરવામાં આવી હતી. આ mRNA રસીએ ઉંદર પરના ટ્રાયલ (Trial) માં આશાસ્પદ પરિણામો દર્શાવ્યા છે. જો કે, રસી હજુ પણ પ્રીક્લિનિકલ (Preclinical) તબક્કામાં છે, અને માનવ પરના ટ્રાયલ હજુ સુધી શરૂ થયા નથી.

મહત્વનું છે કે, આ રસી મુખ્યત્વે રેનલ સિન્ડ્રોમ (HFRS) સાથે હેમોરહેજિક (Hemorrhagic) તાવનું કારણ બને છે તેવા સ્ટ્રેન પર કામ કરે છે, અને MV હોન્ડિયસ ક્રુઝ શિપના એન્ડીઝ સ્ટ્રેન પર નહીં, જે HPS (હેન્ટાવાયરસ પલ્મોનરી સિન્ડ્રોમ) નું કારણ બને છે.

હાલમાં કોઈ પણ દેશ માન્ય હંતા વાયરસ રસી ઓફર કરતો નથી. કેટલાક દેશોમાં સંશોધન ચાલી રહ્યું છે, પરંતુ મોટા પાયે ઉત્પાદન અને કટોકટી ઉપયોગની મંજૂરી હજુ પણ દૂર છે. MV હોન્ડિયસ ફાટી નીકળ્યા પછી આ મુદ્દા પર વૈશ્વિક ધ્યાન ખેંચાયું છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે હંતા વાયરસ જેવા ઘાતક વાયરસ સામે લડવામાં ગંભીરતાથી રોકાણ કરવાનો સમય આવી ગયો છે.

મોડર્નાના પ્રયાસ એક સારી શરૂઆત છે. જો માનવ પરીક્ષણો સફળ થાય છે, તો mRNA-આધારિત આ વાયરસ રસી વિકસાવવામાં આવી શકે છે. જોકે, આમાં ઘણા વર્ષો લાગી શકે છે.

Hanta virus: ક્રુઝ કટોકટી દરમિયાન કંપનીના શેરોમાં ઉછાળો

MV Hondius ક્રુઝ શિપ પર હંતા વાયરસના કેસ નોંધાયા પછી જ્યારે Moderna ની ભાગીદારીના સમાચાર તૂટી ગયા, ત્યારે કંપનીના શેર લગભગ 10 ટકા વધ્યા. રોકાણકારોને આશા છે કે, જો ભવિષ્યમાં મોટા પાયે હંતા વાયરસનો ખતરો ઉભો થાય તો Moderna નું mRNA પ્લેટફોર્મ ઉપયોગી થઈ શકે છે. પરંતુ નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે આ હજુ પણ તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે.

Hanta virus: વાયરસના લક્ષણો અને મૃત્યુનું જોખમ

હંતા વાયરસના લક્ષણો શરૂઆતમાં ફ્લૂ જેવા દેખાય છે - તાવ, થાક અને માથાનો દુખાવો. 4-10 દિવસ પછી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ફેફસા (Lungs) માં પ્રવાહી જમા થાય છે. HPS નો મૃત્યુ દર આશરે 40% છે, જે COVID-19 કરતા વધારે છે. જો કે, કારણ કે તે ઓછું સરળતાથી ફેલાય છે, વ્યાપક ટ્રાન્સમિશનનું જોખમ ઘણું ઓછું છે. COVID-19 માં 2-14 દિવસ સુધી સંક્રમણ રહેતું હતું, જ્યારે હંતા વાયરસનું સંક્રમણ 1-8 અઠવાડિયા સુધી રહી શકે છે.

ક્રુઝ શિપ પર શું થયું?

એમવી હોન્ડિયસ ક્રુઝ શિપ પર કુલ 11 કેસ નોંધાયા છે. ત્રણ લોકો - એક ડચ દંપતી અને એક જર્મન પ્રવાસી - મૃત્યુ પામ્યા છે. જહાજ પર સવાર બધાને તેમના દેશોમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા છે, અને ક્વોરેન્ટાઇન (Quarantine) કરવામાં આવ્યા છે. મુસાફરો સ્પેન, નેધરલેન્ડ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સહિત ઘણા દેશોમાં પહોંચ્યા છે. નિષ્ણાતોને શંકા છે કે જહાજ પર ચઢતા પહેલા કેટલાક મુસાફરો આર્જેન્ટિનામાં ચેપગ્રસ્ત થયા હતા, કારણ કે ત્યાં વાયરસ પહેલાથી જ હાજર છે.

રોગચાળો બનવાનું જોખમ?

નિષ્ણાતો સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે હંતા વાયરસથી મહામારી (Epidemic) લગભગ અશક્ય છે. કારણ કે માનવ-માનવ ટ્રાન્સમિશન ખૂબ જ ઓછું અને મર્યાદિત છે. WHO, ECDC અને અન્ય એજન્સીઓ તેને સારી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં સક્ષમ રહી છે. COVID-19 વિશ્વભરમાં ફેલાય છે કારણ કે તે હવામાં સરળતાથી ફરે છે. હંતા વાયરસ એવું નથી.

કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ?

જે લોકોને લક્ષણો (તાવ, થાક, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ) દેખાય છે તેઓએ તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. છ અઠવાડિયા માટે ક્વોરેન્ટાઇન (Quarantine for a week) જાળવવામાં આવી રહ્યું છે કારણ કે વાયરસનો સેવન સમયગાળો લાંબો છે. હંતા વાયરસ ખતરનાક છે, પરંતુ તેનો ફેલાવો COVID-19 જેટલો ગંભીર નથી. ઉંદરોથી દૂર રહેવાથી, સારી સ્વચ્છતા જાળવવાથી અને તકેદારી રાખવાથી જોખમ ઘણું ઓછું થઈ શકે છે. WHO અને આરોગ્ય નિષ્ણાતો પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે.

આ પણ વાંચો---- હાહાકાર મચાવતા Hanta Virus સામે સરકાર સતર્ક, જાણો કેટલો છે ખતરો