Identity with nature:જ્યારે માનવીની પીડા અસહ્ય બને, ત્યારે કુદરતનો ખોળો જ અંતિમ આશરો બને છે. જાણો, કેવી રીતે નદી, પહાડ અને જંગલના સાનિધ્યમાં 'હું' (અહંકાર) ઓગળી જાય છે અને જીવનમાં સહજ સ્વીકારનો ઉદય થાય છે.

Identity with nature: માતૃશક્તિના વિયોગ પછી જ્યારે રેવા (નર્મદા) ખોળે લે છે, ત્યારે તે માત્ર નદી નથી રહેતી, પણ 'જીવંત સ્મૃતિ' બની જાય છે. નર્મદાના કાંઠે બેસીને જ્યારે કોઈ પથ્થરને જોઈએ, ત્યારે સમજાય છે કે હજારો વર્ષોથી વહેતા પાણીએ તેના અણીદાર ખૂણાઓને ઘસીને 'ગોળ' (નર્મદેશ્વર) બનાવી દીધા છે. આપણું 'હું' પણ એ અણીદાર ખૂણા જેવું જ છે, જેને કુદરતના અનુભવો ઘસીને નરમ બનાવે છે.

Identity with nature: ભીતરની ભાળ અને ભોળપણ

તમે સાચું કહ્યું, જે દુનિયાના દરબારમાં નથી સમાતા, તે કુદરતના દરબારમાં સ્વીકારાય છે. દુનિયા જેને 'ગમાર' કે 'ગાંડા' કહે છે, તે વાસ્તવમાં 'સહજ' હોય છે. સંસ્કૃતમાં એક સુંદર પંક્તિ છે:

"आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति स पश्यति ।" (જે બીજાના આત્માને પોતાના જેવો જ જુએ છે, તે જ સાચું જુએ છે.)

જેનું 'હું' '(અહમ" Ego_ ઓગળી ગયો છે, તેને જ ગીરના જંગલનો સાદ સંભળાય છે અને તેને જ પહાડોની નીરવ શાંતિમાં પરમાત્માનો અવાજ સંભળાય છે.

Identity with nature: સ્વીકાર: પરમ શાંતિનું સરનામું

જ્યારે આપણે પ્રકૃતિ સામે વામણા હોવાનો સ્વીકાર કરીએ છીએ, ત્યારે જ આપણી વિરાટતા શરૂ થાય છે. નદી ક્યારેય પૂછતી નથી કે સામે કોણ તરસ્યું છે, પહાડ ક્યારેય રસ્તો રોકતો નથી. આ 'નિર્વિકાર' ભાવ જ આપણને શીખવે છે કે પીડાને શમાવવાનો માર્ગ બહાર નથી, પણ કુદરત સાથેના તાદાત્મ્યમાં છે.

રમેશ પારેખની એક પંક્તિ અહીં બહુ સચોટ બેસે છે:

"હું તને શોધવા ક્યાં ક્યાં નથી ગયો? પણ તું તો ત્યાં હતો જ્યાં 'હું' નહોતો!"

મનન કરવા યોગ્ય ઉમેરો (મારો દ્રષ્ટિકોણ):

૧. કુદરત એ 'થેરાપી'-Therapy નથી, 'શરણાગતિ'Submission છે: આપણે ઘણીવાર તણાવ દૂર કરવા કુદરત પાસે જઈએ છીએ, પણ જો ત્યાં જઈને પણ ફોટા પાડવામાં અને 'હું ક્યાં છું' એ બતાવવામાં વ્યસ્ત રહીએ, તો તર્પણ થતું નથી. સાચું તર્પણ તો ત્યારે છે જ્યારે તમે દરિયા સામે ઉભા હોવ અને તમને ભાન જ ન રહે કે તમે પોતે કોણ છો, માત્ર દરિયો જ બચે!

૨. 'ક્ષુદ્ર' માંથી 'વિરાટ' તરફ: આકાશના તારા જોઈએ ત્યારે આપણું દુઃખ કેટલું નાનું લાગે છે? હિમાલયની ટોચ જોઈએ ત્યારે આપણો હોદ્દો કેટલો ઠીંગણો લાગે છે? કુદરત આપણને 'હું કાંઈ નથી' એવું કહીને ડરાવતી નથી, પણ એ ભાન કરાવીને આપણને ચિંતામુક્ત કરે છે. જો હું કાંઈ નથી, તો પછી મારી ચિંતા પણ કાંઈ નથી!

૩. મૌનનું મહત્વ: માનવીની પીડાને બીજો માનવી કદાચ શબ્દોથી હળવી કરે, પણ કુદરત તેને 'મૌન' Quiescency થી રૂઝવે છે. જંગલની હવામાં જે હૂંફ છે, તે કોઈના આશ્વાસનમાં નથી.

સમાપન ચિંતન:

શ્રીમદ ભગવદ્ ગીતા-Srimad Bhagavad Gitaમાં ભગવાન કહે છે:

पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः ।

नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ॥ ५ ॥ (૧૧.૫)

(હે પાર્થ! મારા સેંકડો અને હજારો નાના-મોટા રૂપોને તું જો.)

આ કુદરત, આ નદીઓ, આ પહાડો એ જ પરમાત્માના વિરાટ રૂપના અંશ છે. જે દિવસે આપણે આપણી પીડાના પોટલાં આ વિરાટ સમક્ષ મૂકી દઈશું અને કહીશું કે, "હે પ્રકૃતિ, હવે હું તારો છું", તે દિવસે 'હું' નું સાચું તર્પણ થશે.

આ પણ વાંચો : Fast Food Effects on Health: સ્વાદના ચટકા કે બીમારીને ખુલ્લું આમંત્રણ?