આપણે સૌ પરીક્ષાના પેપરમાં આવતા 'વિકલ્પો' (Options) જોઈને ખુશ થઈ જઈએ છીએ. "ત્રણમાંથી કોઈ પણ બે લખો" એવી સૂચના વાંચતા જ આપણને હાશકારો થાય છે. પણ શું ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ વિકલ્પો આપણને જ્ઞાની બનાવે છે કે નબળા? મુંબઈની ભવન્સ કૉલેજના પ્રાંગણમાં બે મિત્રો વચ્ચે થયેલી એક ચર્ચા આજે દરેક વિદ્યાર્થી અને વાલીએ સમજવા જેવી છે.
Inspiring Student : વિકલ્પ: સગવડ કે મશ્કરી?
બપોરનો સમય હતો અને દસમા ધોરણના ગણિતના પેપરની તૈયારી ચાલી રહી હતી. એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થીએ તેના મિત્રને એક અજીબ સવાલ પૂછ્યો: "તને નથી લાગતું કે આ વિકલ્પો આપીને શિક્ષણ વિભાગ આપણી મશ્કરી કરે છે?"
મિત્રને નવાઈ લાગી. તેણે કહ્યું, "આ તો વ્યવસ્થા છે, જેથી જે વિદ્યાર્થીઓ ભણવામાં થોડા કાચા હોય તેમને મુક્તિ મળે."
પરંતુ, પેલા તેજસ્વી વિદ્યાર્થીનો તર્ક ગહન હતો. તેણે જીવનની વાસ્તવિકતા સામે ધરી:
"શું કુદરત આપણને જીવનમાં આવા વિકલ્પો આપશે? શું બીમારી વખતે કુદરત પૂછશે કે તમારે ટીબી જોઈએ છે કે બીપી? શું ધંધામાં વિકલ્પ મળશે કે નફો કરવો છે કે નુકસાન? જો જીવનમાં કોઈ 'ઓપ્શન' નથી, તો શિક્ષણમાં શું કામ? આ વ્યવસ્થા આપણને માનસિક રીતે નબળા પાડે છે."
Inspiring Student : જ્યારે વિદ્યાર્થીએ પરીક્ષકને જ પડકાર ફેંક્યો!
સાંજ પડી, ગણિતનું પેપર પૂરું થયું. પેલો વિદ્યાર્થી બહાર આવ્યો ત્યારે તેના ચહેરા પર એક અનોખો આત્મવિશ્વાસ હતો. તેના મિત્રએ પૂછ્યું, "શું થયું? તેં તો કહ્યું હતું ને કે તું શિક્ષણ વિભાગની મશ્કરી કરીશ?"
વિદ્યાર્થીએ હસતા હસતા જે જવાબ આપ્યો તે સાંભળવા જેવો છે. તેણે કહ્યું: "મેં બધા જ પ્રશ્નોના સાચા જવાબ લખ્યા. અને નીચે પરીક્ષક માટે સૂચના લખી દીધી— 'તપાસો, સોળમાંથી કોઈ પણ આઠ!'"
આ માત્ર અહંકાર નહોતો, પણ પોતાના જ્ઞાન પરનો અટલ વિશ્વાસ હતો. તેણે સાબિત કરી દીધું કે જેની પાસે સાચું જ્ઞાન છે, તેને વિકલ્પોની વૈશાખીની જરૂર પડતી નથી.
આજના સમયમાં આ વાત કેમ જરૂરી છે?
આજે આપણી આસપાસ એવા વિદ્યાર્થીઓની ભીડ છે જેમને માત્ર 'ડિગ્રી' જોઈએ છે. પુસ્તકિયા જ્ઞાન અને ગોખણપટ્ટીમાં આપણે એ ભૂલી ગયા છીએ કે:
ગણતર વગરનું ભણતર નકામું છે: માત્ર માર્ક્સ લાવવા તે શિક્ષણ નથી, પણ વિષયને આત્મસાત કરવો તે સાચું શિક્ષણ છે.
આત્મવિશ્વાસનો અભાવ: વિકલ્પો પર નિર્ભર રહેવાની આદત આપણને જીવનના અણધાર્યા પડકારો સામે લાચાર બનાવી દે છે.
સાત્ત્વિક જ્ઞાનની ખોજ: ક્યાં ગયા એવા વિદ્યાર્થીઓ જેમને આખું પાઠ્યપુસ્તક મોઢે હોય? આજે આપણે શોર્ટકટ શોધવાની લ્હાયમાં આપણી ક્ષમતાઓને મર્યાદિત કરી રહ્યા છીએ.
જીવનનું પ્રશ્નપત્ર
યાદ રાખો, શાળાની પરીક્ષામાં કદાચ તમને 'અથવા'માં પ્રશ્નો મળશે, પણ 'જીવનની પરીક્ષા'માં કોઈ જનરલ ઓપ્શન હોતા નથી. ત્યાં તમારે દરેક સવાલનો સામનો કરવો જ પડશે. જો તમે આજે જ્ઞાનમાં પરિપૂર્ણ હશો, તો જ આવતીકાલે દુનિયાને તમારી શરતો પર જીવી શકશો.
છેલ્લે એક વિચારવા જેવી-વાત શું તમે તમારા સંતાનોને 'ઓપ્શન' શોધતા શીખવો છો કે 'સોલ્યુશન' લાવતા?
આ પણ વાંચો Holi : હોળીના જીદ્દી રંગોથી પરેશાન? લગાવો આ જાદુઈ ઉબટન અને જુઓ ચમત્કાર!
