Jindagina Sacha Rango : બાકી બધું ઠીક,આ ધોળા-કાળાની વચ્ચે જે ‘ભૂખરું’ છે ને...?? એ જ છે અસલી જિંદગી !

જ્ઞાનીઓ કે ફિલસૂફો ગમે તે કહે, પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે આપણા જેવા સામાન્ય માણસોની જિંદગી આપણા ગમા-અણગમા, આપણી પસંદગીઓ અને આપણી દ્વિધાઓમાંથી જ ઘડાતી હોય છે. આપણા આ ગમા અને અણગમા કંઈ એમ જ નથી હવામાંથી આવતા, એ આપણી માન્યતાઓ (Beliefs)અને આગ્રહોનું પરિણામ છે. આપણે જે અનુભવ્યું છે, જે જોયું છે, સાંભળ્યું છે કે વાંચયું છે—અને હા, આપણી કલ્પનાઓ—આ બધું મળીને આપણા ગમા-અણગમાને જન્મ આપે છે અને સમય જતાં તેને વધુ દ્રઢ બનાવે છે.

અહીં વાત દૂધીનું શાક ભાવે છે કે કણસીઢોકળીનું, કયો કલર ગમે છે કે કેવાં સેન્ડલ પહેરવાં છે એવા ક્ષુલ્લક ગમા-અણગમાની નથી. આ સ્તર સાવ જુદું છે.

Jindagina Sacha Rango : જીવનની સકારાત્મક દિશા

તમને કેવું વાંચન ગમે છે? કેવું સંગીત ગમે છે? કયા વિષયો પર વાત કરવી ગમે છે અને કેવા લોકોની સંગત ગમે છે? જાહેર જીવનની કઈ વ્યક્તિઓ પ્રત્યે તમને આદર છે? જ્યારે આ બાબતોના ગમા-અણગમા મનમાં પાકા થઈ જાય, ત્યારે જીવનના કેટલાક સિદ્ધાંતો, વિચારો અને નીતિ-નિયમો આપોઆપ ઘડાવા લાગે છે. પછી એ સિદ્ધાંતોમાં કે આદરણીય વ્યક્તિઓમાં નાની-મોટી ખોડખાંપણ હોય તોય આપણે ચલાવી લઈએ છીએ, કારણ કે એકંદરે આપણને એ વાતાવરણ ગમે છે અને તેનાથી આપણા જીવનને સકારાત્મક દિશા મળે છે.

આપણા જીવનનો આ જે ઉજળો ભાગ છે, તેને આપણે 'વ્હાઇટ' (શ્વેત) કહી શકીએ. સરેરાશ માણસના જીવનમાં આવી વાતો લગભગ 10 ટકા જેટલી હોય છે.

જીવનની ડાર્ક સાઇડ: 10 ટકા 'બ્લેક'

બીજી તરફ, આપણી એક અંધારી બાજુ પણ છે. કેટલીક વ્યક્તિઓ પ્રત્યે તીવ્ર અણગમો હોવા છતાં આપણે આપણા સ્વાર્થ ખાતર, આપણી લાલચ કે મજબૂરીના કારણે તેમની સાથે સંબંધો રાખીએ છીએ. મનને મનાવી લઈએ છીએ કે, "એણે મારું ક્યાં કંઈ બગાડ્યું છે?"

ઘણીવાર આપણે એવું આચરણ કરીએ છીએ જે આપણને અંદરથી ડંખતું હોય, પણ લાચારી કે નબળાઈનું લેબલ લગાવીને આપણે એ અશુદ્ધિ વહેવડાવતા રહીએ છીએ. મનમાં સતત એક ડર અને પ્રાર્થના હોય છે કે આ વાત છાપરે ચડીને ન પોકારે અને ખાનગી જ રહે. આ આપણી 'ડાર્ક સાઇડ' છે, જેને આપણે 'બ્લેક' (શ્યામ) રંગ કહી શકીએ. દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં આ હિસ્સો પણ લગભગ ૧૦ ટકા જેટલો તો હોય જ છે.

ખરો ખેલ તો છે આ 80  ટકા 'ગ્રે' નો!

હવે ગણિત સમજો: 10 ટકા શ્વેત અને10 ટકા શ્યામ. આ બંનેની વચ્ચેનો જે મોટો ૮૦ ટકા હિસ્સો છે, તે છે 'ગ્રે'-Grey  (ભૂખરો રંગ). આ હિસ્સો નથી પૂરેપૂરો સફેદ કે નથી પૂરેપૂરો કાળો. તે શ્વેત અને શ્યામના મિશ્રણની અનેક રંગછટાઓ (શેડ્સ) થી બનેલો છે.

આ 80 ટકાના ઝોનમાં આપણે વારંવાર પરિસ્થિતિને લીધે, મજબૂરીથી, તકવાદથી, કોઈની નારાજગીથી બચવા કે કોઈને મસ્કાપૉલિશ કરીને આપણા 'સ્વ-ધર્મ' વિરુદ્ધ વર્તન કરી બેસીએ છીએ. જ્યારે પણ આપણે એવું કરીએ છીએ, ત્યારે આપણો ગ્રે હિસ્સો ધીમે-ધીમે બ્લેક તરફ સરકવા લાગે છે. માનવીય મનની આ જ ગડમથલ વિશે મરીઝ સાહેબે સુંદર લખ્યું છે:

જીવનના એ જ અણનમ ને અકળ વળાંકની છે વાત, જ્યાં પુણ્ય પણ ક્યારેક ગુના જેવું લાગે છે

સાચો માનવ વિકાસ શું છે? આ ૮૦ ટકા ગ્રે હિસ્સાને ઓછો કરીને, શ્વેતના ૧૦ ટકામાં જેટલો વધારો કરી શકાય એટલો કરવાનો નિષ્ઠાપૂર્વકનો પ્રયત્ન એટલે જ 'જીવનનો વિકાસ'.

મહાન પુરુષ કોણ છે? જે પોતાના જીવનની કાળી અને ભૂખરી બાજુઓને સતત મથામણ કરીને સમય જતાં શ્વેત (સફેદ) તરફ વાળી શકે તે જ સાચો મહાન પુરુષ.

દુનિયા પણ આ ત્રણ રંગોનું જ મિશ્રણ છે

આ માત્ર આપણી વ્યક્તિગત વાત નથી, આખી દુનિયા અને આપણને મળતા લોકો પણ આ બ્લેક, વ્હાઇટ અને ગ્રે માંથી જ બનેલા છે. હવે એ આપણા પર નિર્ભર કરે છે કે આપણે સામેવાળી વ્યક્તિમાંથી કેટલું સ્વીકારવું, કેટલું છોડી દેવું અને કેટલું જાણકારી હોવા છતાં અવગણવું (ઈગ્નોર કરવું). બહારની દુનિયાના કારણે પણ આપણા પોતાના શ્વેત, શ્યામ અને ગ્રે હિસ્સામાં સતત વધ-ઘટ થતી રહે છે.

પોતાની જિંદગીને સપ્તરંગી બનાવો

નાનપણમાં આપણને સ્કૂલમાં એક જોડકણું શીખવવામાં આવતું:

"લાલ, પીળો ને વાદળી-મૂળ રંગ કહેવાય, બાકીના બીજા બધા મેળવણીથી થાય."

મોટા થઈને જ્યારે કલર પ્રિન્ટિંગની પ્રોસેસ સમજાય ત્યારે ખબર પડે કે આ વાત કેટલી વૈજ્ઞાનિક છે! મૅજન્ટા Magenta (લાલ), યલો Yallow (પીળો) અને સિયાન-Cyan (વાદળી) ની સાથે જ્યારે ચોથો રંગ 'બ્લેક' ઉમેરાય, ત્યારે જ ફોર-કલર પ્રિન્ટિંગ પૂરું થાય છે અને આપણા હાથમાં રંગીન મેગેઝિન કે સપ્તરંગી દુનિયાના ચિત્રો આવે છે.

કુદરતે આકાશના મેઘધનુષમાં તો સાત રંગો (નાલાપીલીભૂવાજા) મૂક્યા છે, પણ માણસની જિંદગીમાં માત્ર ત્રણ જ રંગ આપ્યા છે: બ્લેક, વ્હાઇટ અને ગ્રે.

આપણે ઈશ્વર પાસે જઈને લાલ, પીળા કે વાદળી રંગની ભીખ માંગવાની જરૂર નથી, કે કુદરત પાસેથી મેઘધનુષના રંગો ઉછીના લેવાની જરૂર નથી. આપણી અંદર રહેલા એ શ્વેત, શ્યામ અને ભૂખરા રંગોનું મિશ્રણ જ એવી કુશળતાથી કરવાનું છે, આ ગ્રે હિસ્સાને એવી સુંદરતાથી ઉજળો કરવાનો છે કે ખુદ મેઘધનુષ પણ પોતાનું સપ્તરંગીપણું ભૂલીને આપણા જીવનના રંગોની ઈર્ષ્યા કરવા લાગે!

જેમ કવિ હરીન્દ્ર દવેએ બહુ સુંદર કહ્યું છે:

"ચાલ, તને એવા કોઈ મુકામે લઈ જાઉં, જ્યાં રંગો જ ખૂટી પડે ને તું સપ્તરંગી થઈ જાય!"

તમારી અંદરના 'ગ્રે'ને 'વ્હાઇટ' તરફ લઈ જવાની આ આંતરિક યાત્રા જ જિંદગીને સાચા અર્થમાં રંગીન અને ઉત્સવમય બનાવે છે.

આ પણ વાંચો : Importance of Lapsi : "મૂકો લાપસીનાં આંધણ..."