ક્રોનોલોજીકલ ઉંમર અને બાયોલોજીકલ ઉંમર વચ્ચેનો તફાવત

આપણે સામાન્ય રીતે આપણી ઉંમર જન્મના વર્ષથી ગણીએ છીએ, જેને 'ક્રોનોલોજીકલ ઉંમર' કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારો જન્મ 2000માં થયો હોય, તો તમે 26 વર્ષના ગણાશો. પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોએ 'ટ્રાન્સક્રિપ્ટોમિક ક્લોક' (Transcriptomic Clock) નામનું એક નવું ટૂલ તૈયાર કર્યું છે, જે સાવ અલગ રીતે કામ કરે છે. આ ટૂલ વર્ષ કે મહિનાના આધારે નહીં, પરંતુ આપણા શરીરની કોશિકાઓ (સેલ્સ) કઈ રીતે કામ કરે છે તેના આધારે આપણી 'બાયોલોજીકલ ઉંમર' માપે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આનાથી ખબર પડે છે કે તમારું શરીર અંદરથી કેટલું યુવાન કે કેટલું ઘરડું છે.

કેવી રીતે કામ કરે છે આ 'ટ્રાન્સક્રિપ્ટોમિક ક્લોક'?

વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા તાજેતરમાં 'ટ્રાન્સક્રિપ્ટોમિક ક્લોક' નામનું એક અત્યાધુનિક ટૂલ વિકસાવવામાં આવ્યું છે, જે વય વધવાની પ્રક્રિયા અને જનીનો વચ્ચેનો સંબંધ સ્પષ્ટ કરે છે. આ તારણ સુધી પહોંચવા માટે સંશોધકોએ મનુષ્ય, રીસસ મકાઉ વાંદરા તેમજ ઉંદરોની 2 અલગ-અલગ જાતિઓ સહિત કુલ 4 પ્રજાતિઓ પર ગહન અધ્યયન કર્યું હતું. તેમણે આ પ્રજાતિઓના શરીરની 25 વિવિધ પેશીઓ (ટિશ્યુ) માંથી અંદાજે 11,000 જેટલા જીન એક્સપ્રેશન પ્રોફાઇલ (ટ્રાન્સક્રિપ્ટોમ્સ) નું ઊંડું વિશ્લેષણ કર્યું, જેથી એ સમજી શકાય કે ઉંમર વધવાની સાથે શરીરમાં કયા જનીનો સક્રિય કે નિષ્ક્રિય થાય છે અને તેની સીધી અસર આપણા એકંદર જીવનકાળ પર કેવી રીતે પડે છે.

જૂની ટેકનોલોજી અને આ નવા સંશોધન વચ્ચે શું તફાવત છે?

આ પહેલાં પણ વૈજ્ઞાનિકો ઉંમરનો અંદાજ લગાવવા માટે 'એપિજેનેટિક ક્લોક્સ' નો ઉપયોગ કરતા હતા. જૂની પદ્ધતિ મુખ્યત્વે ડીએનએ (DNA) માં સમય અને તણાવને કારણે થતા રાસાયણિક ફેરફારો પર આધારિત હતી. પરંતુ તેમાં કેટલીક ખામીઓ હતી. બ્રિટનની બર્મિંગહામ યુનિવર્સિટીના નિષ્ણાત જોઆઓ પેડ્રો ડી મેગલહેસના જણાવ્યા અનુસાર, જૂની પદ્ધતિ હંમેશા સચોટ પરિણામો આપતી ન હતી. તેના મુકાબલે આ નવી 'ટ્રાન્સક્રિપ્ટોમિક ક્લોક' પદ્ધતિ અત્યંત સૂક્ષ્મ અને સચોટ છે. તે માનવ શરીરની અંદર ચાલી રહેલી જૈવિક ગતિવિધિઓનું એકદમ સાચું અને સ્પષ્ટ ચિત્ર રજૂ કરે છે.

શું મનુષ્યનું આયુષ્ય અને મૃત્યુનો સમય જાણી શકાશે?

તાજેતરના એક વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં એ ચોંકાવનારી બાબત સામે આવી છે કે આપણા શરીરની રોગપ્રતિકારક, સ્ટેમ, લિવર અને સ્નાયુઓની કોશિકાઓમાં ઉંમરની સાથે થતા મોલેક્યુલર ફેરફારો આપણા આયુષ્યની સચોટ આગાહી કરી શકે છે. આ અભ્યાસના મુખ્ય લેખક એલેક્ઝાન્ડર ત્યશકોવસ્કીના મતે, જે કોશિકાઓમાં ઘા રુઝાવવાની અને સ્વસ્થ વિભાજનની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર જનીનો સક્રિય હોય છે, ત્યાં વૃદ્ધત્વની પ્રક્રિયા ધીમી પડે છે જે લાંબા આયુષ્યનો મજબૂત નિર્દેશ કરે છે. આનાથી બિલકુલ વિપરીત, જો કોશિકાઓમાં સોજો (ઇન્ફ્લેમેશન) કે કોશિકા-મૃત્યુને લગતા જનીનો વધુ પડતા સક્રિય જોવા મળે, તો તે શરીરના ઝડપથી ઘરડા થવાના અને વહેલા મૃત્યુ તરફ દોરી જવાના સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે. આમ, માનવ શરીરમાં જનીનોની આ ગતિવિધિઓ અને તેના વર્તનનો વૈજ્ઞાનિક ઢબે અભ્યાસ કરીને, હવે ભવિષ્યમાં વ્યક્તિનું આયુષ્ય કેટલું હશે અને તેનું મૃત્યુ ક્યારે થઈ શકે છે તેનો અંદાજ લગાવવો વિજ્ઞાન માટે શક્ય બન્યો છે.

તબીબી અને દવાઓના ક્ષેત્રે આવશે મોટી ક્રાંતિ

આ સ્ટડીના વરિષ્ઠ લેખક વાદિમ ગ્લેડિશેવના મતે, આ નવી શોધ ભવિષ્યમાં મેડિકલ સાયન્સને મૂળમાંથી બદલી નાખશે. સૌથી મોટો ફાયદો દવાઓના ક્લિનિકલ ટ્રાયલમાં થશે. સામાન્ય રીતે કોઈ નવી એન્ટી-એજિંગ (ઘડપણ રોકવાની) દવાની અસર જોવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ દાયકાઓ સુધી રાહ જોવી પડતી હતી. પરંતુ હવે, આ નવી ઘડિયાળની મદદથી વૈજ્ઞાનિકો ખૂબ જ ઓછા સમયમાં જાણી શકશે કે કોઈ ચોક્કસ દવા શરીરની અંદર શું અસર કરી રહી છે. આનાથી ગંભીર બીમારીઓનો ઇલાજ જલ્દી શોધી શકાશે અને ડોક્ટરો દર્દીની 'જૈવિક ઉંમર' ના આધારે તેની વ્યક્તિગત સારવાર કરી શકશે.

શું ખરેખર મૃત્યુનો સચોટ દિવસ જાણી શકાશે?

આ સવાલના જવાબમાં વૈજ્ઞાનિકોએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ ટૂલ કોઈ ભવિષ્યવાણી કરતું જાદુઈ મશીન નથી. હાલ પૂરતું આ એક 'રિસર્ચ ટૂલ' છે. તે માત્ર કુદરતી રીતે વધતી ઉંમર અને બીમારીના કારણે થતા મૃત્યુનો જ અંદાજ લગાવી શકે છે. તે કોઈ રોડ અકસ્માત, કુદરતી આફત કે અચાનક થતા બનાવોની આગાહી કરી શકતું નથી.

આ પણ વાંચો : China Viral Robot Video : રસ્તા પર પ્લેટ લઈને પૈસા માંગતો રોબોટ થયો વાયરલ, લોકો બોલ્યા- હવે ભીખ માંગવાનું પણ ઓટોમેટિક!