સામાન્ય લક્ષણો પાછળ છુપાયેલી ગંભીર સમસ્યા

મહિલા ઘણા મહિનાઓથી પેટમાં સતત દુખાવો, ઉલટી અને ભૂખ ન લાગવાની સમસ્યાથી પીડાઈ રહી હતી. સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ હતી કે થોડો ખોરાક ખાધા બાદ પણ તેનું પેટ ભરાઈ જતું હતું અને તેને વધુ કંઈ ખાવાની ઇચ્છા થતી નહોતી. શરૂઆતમાં આ સમસ્યા સામાન્ય ગેસ્ટ્રિક તકલીફ જેવી લાગી હતી, પરંતુ જ્યારે ડોક્ટરોએ વિગતવાર તપાસ કરી ત્યારે હકીકત સામે આવી. સ્કેન અને અન્ય તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે મહિલાના પેટનો મોટાભાગનો ભાગ વાળના એક વિશાળ ગઠ્ઠાથી ભરાઈ ગયો હતો. આ ગઠ્ઠાને તબીબી ભાષામાં "ટ્રાઇકોબેઝોઅર" (Trichobezoar) કહેવામાં આવે છે.

પેટમાં વાળ પહોંચ્યા કેવી રીતે?

ઘણા લોકોને પ્રશ્ન થાય કે કોઈ વ્યક્તિના પેટમાં આટલા બધા વાળ કેવી રીતે પહોંચી શકે? તેનો જવાબ મહિલાની માનસિક સ્થિતિ સાથે જોડાયેલો હતો. ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર મહિલા "ટ્રાઇકોટિલોમેનિયા" (Trichotillomania) નામના માનસિક વિકારથી પીડાતી હતી. આ સ્થિતિમાં વ્યક્તિને વારંવાર પોતાના વાળ ખેંચવાની અથવા તોડવાની અનિયંત્રિત ઇચ્છા થાય છે. પરંતુ સમસ્યા અહીં પૂરતી નહોતી. મહિલા "ટ્રાઇકોફેજિયા" (Trichophagia) થી પણ પીડાતી હતી, જેમાં વ્યક્તિ પોતાના તૂટેલા અથવા ખેંચેલા વાળ ખાઈ જાય છે. કારણ કે માનવ શરીર વાળને પચાવી શકતું નથી, તે વર્ષો સુધી પેટમાં એકઠા થતા રહે છે અને ધીમે-ધીમે મોટો ગઠ્ઠો બની જાય છે.

શું છે રેપુંઝેલ સિન્ડ્રોમ?

આવી સ્થિતિને તબીબી જગતમાં "રેપુંઝેલ સિન્ડ્રોમ" (Rapunzel Syndrome) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ નામ લોકપ્રિય પરીકથાના લાંબા વાળ ધરાવતા પાત્ર "રેપુંઝેલ" પરથી લેવામાં આવ્યું છે. સામાન્ય ટ્રાઇકોબેઝોઅરમાં વાળ માત્ર પેટ સુધી મર્યાદિત રહે છે, પરંતુ રેપુંઝેલ સિન્ડ્રોમમાં વાળનો ગઠ્ઠો પેટમાંથી આગળ વધીને નાના આંતરડા અથવા કોલોન સુધી ફેલાઈ શકે છે. આ ગઠ્ઠો લાંબી પૂંછડી જેવો દેખાય છે, જેના કારણે તેને આ નામ આપવામાં આવ્યું છે. વિશ્વભરમાં આવા કિસ્સાઓ અત્યંત દુર્લભ ગણાય છે, પરંતુ જ્યારે તે થાય છે ત્યારે દર્દીની સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે.

સમયસર સારવાર ન મળે તો શું થઈ શકે?

તબીબોનું કહેવું છે કે જો આ સ્થિતિનું યોગ્ય સમયે નિદાન અને સારવાર ન થાય તો તે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. વાળનો ગઠ્ઠો આંતરડામાં અવરોધ ઊભો કરી શકે છે, જેના કારણે ખોરાકનું પાચન બંધ થઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી ખોરાક શરીરમાં યોગ્ય રીતે ન પહોંચે તો કુપોષણની સમસ્યા સર્જાય છે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં પેટ અથવા આંતરડામાં છિદ્ર પણ પડી શકે છે, જેના કારણે ચેપ ફેલાઈને દર્દીનો જીવ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.

ડોક્ટરોએ કેવી રીતે બચાવ્યો જીવ?

અમૃતા હોસ્પિટલના ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ સર્જરી વિભાગના નિષ્ણાત ડોક્ટરોની ટીમે મહિલાની સ્થિતિનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન કર્યું. ડો. પુનીત ધર, ડો. સલીમ નાઈક અને ડો. જયા અગ્રવાલના માર્ગદર્શન હેઠળ દર્દીને પ્રથમ કાઉન્સેલિંગ આપવામાં આવ્યું અને ત્યારબાદ સર્જરી કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. સફળ ઓપરેશન દ્વારા મહિલાના પેટમાંથી વાળનો વિશાળ ગઠ્ઠો દૂર કરવામાં આવ્યો. સર્જરી બાદ દર્દીની સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળ્યો અને હાલમાં તે સ્વસ્થ હોવાનું ડોક્ટરોએ જણાવ્યું છે.

માત્ર સર્જરી પૂરતી નથી

આવા કિસ્સાઓમાં સર્જરી માત્ર એક ભાગ છે. મૂળ સમસ્યા માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી હોવાથી દર્દીને લાંબા ગાળાની મનોચિકિત્સક સારવાર અને વર્તણૂકીય થેરાપીની જરૂર પડે છે. જો માનસિક કારણોનું નિરાકરણ ન આવે તો દર્દી ફરીથી વાળ ખેંચવાની અને ખાવાની આદતમાં પાછો ફરી શકે છે, જેના કારણે સમસ્યા ફરીથી ઊભી થઈ શકે છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃતિ જરૂરી

આ ઘટના એક મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપે છે કે માનસિક સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓને ક્યારેય હળવાશથી લેવી જોઈએ નહીં. ઘણી વખત આવી સમસ્યાઓ શારીરિક બીમારીઓનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે અને ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. પરિવારજનો અને નજીકના લોકો જો કોઈ વ્યક્તિમાં વારંવાર વાળ ખેંચવાની, નખ ચાવવાની અથવા અન્ય અસામાન્ય આદતો જોતા હોય તો સમયસર નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

આ પણ વાંચો : Lifespan Prediction : શું વિજ્ઞાન ખરેખર જણાવી શકશે કે માણસનું મૃત્યુ ક્યારે થશે?