રક્ષાબંધનનો પવિત્ર તહેવાર પૂર્ણ થયા બાદ ભાઈના કાંડા પર બાંધેલું રક્ષાસૂત્ર ક્યારે ઉતારવું તે અંગે લોકોમાં અનેક પ્રશ્નો હોય છે. Raksha Bandhan Rakhi Removal Rules અનુસાર શાસ્ત્રોમાં રાખડી ઉતારવા માટે કોઈ ચોક્કસ દિવસ ફરજિયાત નથી, પરંતુ પરંપરા મુજબ જન્માષ્ટમી સુધી અથવા રાખડી આપમેળે ન તૂટે ત્યાં સુધી તેને બાંધી રાખવાનું શુભ માનવામાં આવે છે.
રક્ષાબંધન પછી હાથમાંથી રાખડી ક્યારે ઉતારવી જોઈએ?
રક્ષાબંધન પર બહેન દ્વારા ભાઈના કાંડા પર બાંધવામાં આવતો રક્ષાસૂત્ર માત્ર એક દોરો નથી, પરંતુ સ્નેહ, સુરક્ષા અને આશીર્વાદનું પ્રતીક છે. આ પર્વ વીત્યા બાદ આ દોરો કેટલા દિવસ સુધી કાંડા પર રાખવો તેને લઈને વિવિધ પ્રદેશોમાં અલગ અલગ માન્યતાઓ પ્રચલિત છે.
જન્માષ્ટમી પર રક્ષાસૂત્ર ખોલવાની પ્રચલિત માન્યતા
હિન્દુ સામાજિક પરંપરાઓમાં મોટાભાગે એવું માનવામાં આવે છે કે રક્ષાબંધનના થોડા દિવસો પછી આવતી શ્રીકૃષ્ણ જન્માષ્ટમીના પાવન દિવસે રાખડી ઉતારી શકાય છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને દ્રૌપદીના રક્ષાબંધનના ઐતિહાસિક સંબંધને કારણે જન્માષ્ટમીના દિવસે રક્ષાસૂત્ર ખોલવું અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે.
રાખડી આપમેળે છૂટે ત્યાં સુધી બાંધી રાખવાનો રિવાજ
ઘણા પરિવારોમાં રાખડી દસથી પંદર દિવસ સુધી અથવા તો જ્યાં સુધી દોરો આપમેળે ઢીલો પડીને છૂટો ન પડે ત્યાં સુધી કાંડા પર રાખવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો પિતૃપક્ષ (શ્રાદ્ધ પક્ષ) શરૂ થાય ત્યાં સુધી પણ રાખડી બાંધી રાખે છે. તેથી તમારી પારિવારિક પરંપરા અનુસાર તમે નિર્ણય લઈ શકો છો. રક્ષાસૂત્ર પવિત્ર મંત્રોચ્ચાર અને શુભકામનાઓ સાથે બાંધવામાં આવતું હોવાથી તેને ઉતારતી વખતે પણ પૂરતી મર્યાદા અને આદર જાળવવો જરૂરી છે.
કાતર કે ચપ્પુ વાપરવાનું ટાળો
રાખડી ઉતારતી વખતે ક્યારેય ધારદાર સાધનો જેવા કે કાતર, બ્લેડ કે ચપ્પુનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ નહીં. રાખડીને હાથ વડે ધીમેથી ખોલવી જોઈએ. રાખડી ખોલતી વખતે મનમાં ઈષ્ટદેવનું સ્મરણ કરવું શુભ માનવામાં આવે છે.
રક્ષાસૂત્રનું આદરપૂર્વક વિસર્જન કરવાની પદ્ધતિ
રાખડી ઉતાર્યા પછી તેને કચરાપેટીમાં કે રસ્તા પર જ્યાં પગ પડે ત્યાં ક્યારેય ન ફેંકવી જોઈએ.
સૂતર કે રેશમના દોરાવાળી પરંપરાગત રાખડીને કોઈ પવિત્ર નદી, તળાવ અથવા વહેતા જળમાં વિસર્જિત કરવી જોઈએ.
જો નજીકમાં નદી કે તળાવ ન હોય, તો તેને ઘરના કોઈ પવિત્ર વૃક્ષ (જેમ કે પીપળો, વડલો કે તુલસી ક્યારો) ના મૂળ પાસે મૂકી શકાય છે અથવા ઘરમાં એકત્રિત પૂજા સામગ્રી સાથે રાખીને સામૂહિક વિસર્જન કરી શકાય છે.
ચાંદી, ધાતુ અને પ્લાસ્ટિકની રાખડીઓનું શું કરવું?
આજના સમયમાં સોના, ચાંદી, ધાતુ કે પ્લાસ્ટિકના મટિરિયલવાળી આધુનિક રાખડીઓ બાંધવાનો ટ્રેન્ડ ઘણો વધ્યો છે. આવી રાખડીઓ માટે પર્યાવરણ અને શાસ્ત્ર બંનેના નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ.
પર્યાવરણનું રક્ષણ અને ચાંદીની રાખડીની યોગ્ય જાળવણી
જો રાખડી પ્લાસ્ટિક કે અશુદ્ધ કૃત્રિમ ધાતુની બનેલી હોય, તો તેને જળાશયોમાં પધરાવીને પ્રદૂષણ ફેલાવવાનું ટાળવું જોઈએ. આવી રાખડીઓમાંથી દોરો અલગ કરી દોરાનું યોગ્ય સ્થાને વિસર્જન કરવું જોઈએ.
જો બહેને ચાંદીની રાખડી બાંધી હોય, તો તેને કાંડા પરથી ઉતાર્યા બાદ ગંગાજળથી સાફ કરીને સુરક્ષિત તિજોરી કે પૂજા સ્થાનમાં સાચવી રાખવી જોઈએ. ભવિષ્યમાં તેને ફરીથી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે અથવા કોઈ અન્ય ચાંદીના સિક્કા/દાગીના સાથે એક્સચેન્જ કરી શકાય છે.
ડિસ્ક્લેમર (Disclaimer): આ લેખમાં આપેલી માહિતી સામાન્ય ધાર્મિક માન્યતાઓ અને શાસ્ત્રોક્ત લોકવાયકાઓ પર આધારિત છે. આ માત્ર સામાન્ય જાણકારી માટે છે. કોઈપણ વિધિ કે નિયમનું પાલન કરતાં પહેલાં સંબંધિત ધાર્મિક નિષ્ણાત અથવા જ્યોતિષીની સલાહ અવશ્ય લેવી.
આ પણ વાંચો : Patriarchy : સ્ત્રી, પુરુષ અને પિતૃસત્તા: સમજણ, સંઘર્ષ અને સમાધાનનો માર્ગ
