E20 Ethanol Blending : તથ્યો વિરુદ્ધ ભ્રામક માહિતી-દાવાઓના સરકારે મુદ્દાવાર રીતે આપ્યા જવાબ

ભારત સરકાર દ્વારા નાગરિકોને Ethanol Blending અંગે સોશિયલ મીડિયા પર થઈ રહેલા ખોટા દાવાઓથી સાવચેત રહેવા અપીલ કરવામાં આવી છે. સાથે 10 મુદ્દાઓ થકી સરકાર દ્વારા વિગતવાર સાચી માહિતી પણ શેર કરવામાં આવી છે, જે આ પ્રમાણે છે.....

1. “10,000 લીટર પાણી” અંગેની ગેરસમજ

• દાવો : "1 લીટર ઇથેનોલના ઉત્પાદનમાં 10,000 લીટર પાણીનો વપરાશ થાય છે" —ખોટો
• તથ્યો : ખેડૂતો ખાદ્ય સુરક્ષા માટે MSP (ટેકાના ભાવ) અને FCI (ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા) ની ખાતરીપૂર્વકની ખરીદીના કારણે ડાંગર અને ઘઉં ઉગાડે છે — ઇથેનોલની માંગના કારણે નહીં. રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા જરૂરિયાતો પૂરી થયા પછી DFPD (ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગ) દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવેલ માત્ર વધારાના (સરપ્લસ) ચોખાને જ ઇથેનોલ માટે વાપરવામાં આવે છે. ડતેથી, ડાંગરની ખેતીમાં વપરાતા સમગ્ર પાણીના વપરાશને ઇથેનોલ સાથે સાંકળવો મૂળભૂત રીતે ખોટો દાવો છે.

- ઇથેનોલ પ્લાન્ટમાં વાસ્તવિક પાણીનો વપરાશ : પ્રતિ લિટર ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે માત્ર 3થી 5 લિટર પ્રક્રિયાયુક્ત પાણીનો ઉપયોગ થાય છે
- આધુનિક ડિસ્ટિલરીઓમાં પાણીના પુનઃ ઉપયોગ માટેઝીરો લિક્વિડ ડિસ્ચાર્જ (ZLD)ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
- મકાઈ — જે હવે EBP (ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ) ના ઇથેનોલ પુરવઠામાં 40% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે — તેને તેની વાવણીના માત્ર ~29% વિસ્તાર પર જ આંશિક સિંચાઈની જરૂર પડે છે અને તે પ્રતિ ટન 360-400 લીટર ઇથેનોલનું ઉત્પાદન આપે છે.
- છેલ્લા એક દાયકામાં મકાઈનો લઘુત્તમ ટેકાનો ભાવ (MSP) અંદાજે રૂ. 1,300 પ્રતિ ક્વિન્ટલથી વધીને અંદાજે રૂ. 2,400 પ્રતિ ક્વિન્ટલ થયો છે, જે ખેડૂતોને વધુ પાણી વાપરતા ડાંગરના પાકમાંથી મકાઈની ખેતી તરફ વળવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.

2. “બિન-પરીક્ષિત પ્રયોગ” વિશેની ભ્રામક માન્યત

• દાવો : "E20 એ એક જોખમી પ્રયોગ છે જે ભારત તેના નાગરિકો પર અજમાવી રહ્યું છે" —ખોટો
• તથ્યો : ઇથેનોલ એક સદી કરતા પણ વધુ સમયથી વાહનોને પાવર (ઊર્જા) આપી રહ્યું છે. હેનરી ફોર્ડે તેને "ભવિષ્યનું બળતણ" કહ્યું હતું.
- 1908 નું મોડલ T શુદ્ધ ઇથેનોલ, ગેસોલિન (પેટ્રોલ), કેરોસીન અથવા કોઈપણ સંયોજન (મિશ્રણ) પર ચાલી શકતું હતું.
- USA : E10 એ પ્રમાણભૂત બળતણ છે ; US સરકારના સમર્થન સાથે E15 નો વિસ્તાર થઈ રહ્યો છે; લાખો ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વાહનો E85 સુધી ચાલે છે.
- બ્રાઝિલ : આજે E27 ફરજિયાત છે અને તેને વધારીને આશરે 35% કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. 80% થી વધુ નવા પેસેન્જર વાહનો ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ છે.
- કેનેડા, થાઈલેન્ડ, જાપાન (E10) અને કેટલાક યુરોપિયન દેશોએ ઇથેનોલ મિશ્રણ અપનાવ્યું છે.ભારતનો E20 કાર્યક્રમ આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ સાથે સુસંગત છે — તેનાથી અલગ નથી.

3. “માઇલેજમાં ભારે ઘટાડા” અંગેની ગેરસમજ

• દાવો : "E20 વાહનના માઇલેજમાં ભારે ઘટાડો કરે છે" — ભ્રામક
• તથ્યો : ARAIની આગેવાની હેઠળના વ્યાપક ફિલ્ડ ટ્રાયલ્સ (IOCL, IIP-દેહરાદૂન અને SIAM સાથે) માં કાર પર 40,000 કિમી અને ટુ-વ્હીલર પર 20,000 કિમીનું અંતર આવરી લેવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં કોઈ નોંધપાત્ર નકારાત્મક અસર જોવા મળી નથી. કાર્યક્ષમતામાં જો કોઈ ઘટાડો જોવા મળ્યો હોય તો તે માત્ર નહિવત હતો.માઇલેજ બળતણના પ્રકાર સિવાયના પણ ઘણા પરિબળોથી પ્રભાવિત થાય છે: ડ્રાઇવિંગની આદતો, જાળવણી (ઓઇલ બદલવું, એર ફિલ્ટર), ટાયરનું દબાણ અને સંરેખણ (એલાઇનમેન્ટ), અને એર-કંડિશનિંગનું લોડ.ઇથેનોલનું ઊંચું ઓક્ટેન રેટિંગ (~108.5 RON વિરુદ્ધ પેટ્રોલનું 84.4) નો અર્થ એ છે કે E20 માટે ટ્યુન કરાયેલા વાહનો સારા એક્સિલરેશન અને રાઇડ ક્વોલિટી આપે છે — જે સિટી ડ્રાઇવિંગમાં ખૂબ મહત્વનું છે. તેની હીટ ઓફ વેપોરાઇઝેશન (બાષ્પીભવનની ગરમી) ઊંચી હોવાથી તે ઇનટેકને ઠંડુ રાખે છે, જેનાથી એર-ફ્યુઅલ મિશ્રણની ઘનતા અને વોલ્યુમેટ્રિક કાર્યક્ષમતા વધે છે.

4. “એન્જિનને નુકસાન અને ક્ષારણ (કાટ)” ની ગેરસમજ

• દાવો : "E20 એન્જિનના ભાગોને નુકસાન પહોંચાડે છે અને કાટ લગાડે છે" — ખોટો
• તથ્યો : સરકારે સપ્ટેમ્બર 2014માં ARAIને E20 સાથે મટીરીયલ કમ્પેટિબિલિટી (સામગ્રીની સુસંગતતા) અને ઉત્સર્જન કાર્યક્ષમતા અંગે વિગતવાર અભ્યાસસોંપ્યો હતો, જે IOCL, IIP-દેહરાદૂન અને SIAM સાથે હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.

• તેના તારણો :

- ડ્રાઇવેબિલિટી, સ્ટાર્ટેબિલિટી, મેટલ કમ્પેટિબિલિટી (ધાતુની સુસંગતતા) અથવા પ્લાસ્ટિક કમ્પેટિબિલિટીમાં કોઈ સમસ્યા જોવા મળી નથી.
- માત્ર અમુક જૂના વાહનોમાં જ, કેટલાક રબરના ભાગો અને ગાસ્કેટ્સને વહેલા બદલવાની જરૂર પડી શકે છે — આ જ તેની સંપૂર્ણ મર્યાદા છે.
- સામાન્ય ગેસોલિનની સરખામણીમાં ટુ-વ્હીલરમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ ઉત્સર્જનમાં ~50% અને ફોર-વ્હીલરમાં ~30% નો ઘટાડો થયો છે; ન બળેલા હાઇડ્રોકાર્બનમાં ~20% નો ઘટાડો થયો છે. E20 થી આગળ વધવા માટેનું કોઈપણ ભવિષ્યનું પગલું વાહન ઉત્પાદકો સાથે પરામર્શ કરીને, વિવિધ વાહન શ્રેણીઓમાં વિગતવાર ARAI પરીક્ષણ અને માન્યતા પછી જ લેવામાં આવશે.

5. “વીમો અને વોરંટી રદ” થવા વિશેની ગેરસમજ

• દાવો : "જો તમે E20નો ઉપયોગ કરશો તો વીમા કંપનીઓ અને કાર ઉત્પાદકો દાવાઓ નકારી કાઢશે" — ખોટો
• તથ્યો : વીમા કંપનીઓ અને OEMs (ઓરિજિનલ ઇક્વિપમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સ) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે E20 બળતણના ઉપયોગથી ભારતમાં વાહનોના વીમા અથવા વોરંટીની માન્યતા પર કોઈ અસર થતી નથી.સમગ્ર ભારતીય ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગ વતી બોલતા, SIAM એ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે જરૂરી વિશિષ્ટતાઓને પૂર્ણ કરતા E20 બળતણ પર ચાલતા વાહનો માટે લાગુ પડતી વોરંટી કવરેજ યથાવત રાખવામાં આવશે. PIB ફેક્ટ ચેકે તારીખ 16.06.2026ના રોજ X પરની તેની પોસ્ટ દ્વારા આ ભ્રામક માહિતી ખોટી હોવાની પુષ્ટિ કરી છે.

6. “ફ્યુઅલ કેપ પર કીડીઓ અને મધમાખીઓઆકર્ષાય છે” ની ગેરસમજ

• દાવો - “E20માં ખાંડ હોવાથી કીડી અને મધમાખી ઇંધણ ટાંકી તરફ આકર્ષાય છે.” —કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી
• તથ્યો : BPCL એ આ વાયરલ દાવાઓની તપાસ કરી હતી. વિજ્ઞાનના આધારે સ્પષ્ટ છે કે:
- ફ્યુઅલ-ગ્રેડ ઇથેનોલનું ઉત્પાદન આથો (ફર્મેન્ટેશન) અને નિસ્યંદન (ડિસ્ટિલેશન) પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે જે અંતિમ ઉત્પાદનમાંથી અવશેષ શર્કરા (બાકી રહેલી ખાંડ) ને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે.
- ફ્યુઅલ ઇથેનોલમાં ડિનેચ્યુરન્ટ્સ (વિકૃત કરનારા પદાર્થો) હોય છે, જે જંતુઓને દૂર રાખે છે.
- પેટ્રોલ સાથે મિશ્રણ પછી પેટ્રોલની વિશિષ્ટ હાઇડ્રોકાર્બન ગંધ ઇથેનોલની ગંધને સંપૂર્ણપણે દબાવી દે છે.
- ઇથેનોલ-મિશ્રિત પેટ્રોલ વાસ્તવમાં પરંપરાગત પેટ્રોલ કરતાં ઓછી બળતણ વરાળ (ફ્યુઅલ વેપર) બનાવે છે.E20 ઇંધણમાં કીટકોને આકર્ષે એવું કોઈ તત્વ હાજર નથી. તેથી આ દાવામાં કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી.

7. “સરકારે કોર્ટમાં E20ને પ્રયોગ ગણાવ્યો”નીગેરસમજ

• દાવો : "સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું કે E20એ એક પ્રયોગ છે જેનું મૂલ્યાંકન આવતા વર્ષે કરવામાં આવશે" — ખોટો
• તથ્યો : સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહી EBP પ્રોગ્રામની ગુણવત્તા સાથે બિલકુલ સંબંધિત ન હતી. આ બાબત ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા સમર્પિત ઇથેનોલ પ્લાન્ટ્સમાંથી ઇથેનોલની ખરીદી માટેની કરારબદ્ધ જોગવાઈઓના અર્થઘટન — વાર્ષિક ફાળવણી પદ્ધતિ અને 'શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ' (બેસ્ટ એન્ડેવર) કલમ સાથે સંબંધિત હતી.ભારતના એટર્ની જનરલની કચેરીએ 30.06.2026ના રોજ એક વિગતવાર સ્પષ્ટતા બહાર પાડીને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે સરકારે કોર્ટ સમક્ષ E20ને "પ્રયોગ" તરીકે વર્ણવ્યું હોવાનું કોઈપણ સૂચન ખોટું છે અને તે ભારત સરકાર વતી કરવામાં આવેલી રજૂઆતોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું નથી. AGIની કચેરીએ મીડિયાને ન્યાયિક કાર્યવાહીની યોગ્ય સચોટતા સાથે રિપોર્ટિંગ કરવા માટે પણ ચેતવણી આપી છે.

8. “ફ્યુઅલ ટેન્કમાં પાણી” વિશેની ગેરસમજ

• દાવો : "E20ના કારણે વાહનની ફ્યુઅલ ટેન્કમાં પાણી પ્રવેશે છે" —ખોટો
• તથ્યો : પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયની તારીખ 23.06.2026 ની અખબારી યાદી દ્વારા સ્પષ્ટ કરાયા મુજબ: ફ્યુઅલ ટેન્કમાં પાણીનો પ્રવેશ કોઈપણ બળતણ માટે અનિચ્છનીય છે — પછી તે ઇથેનોલ મિશ્રિત હોય કે અન્ય કોઈ.
- આધુનિક વાહનો ફ્યુઅલ ટેન્કમાં પાણીના પ્રવેશને રોકવા માટે ડિઝાઇન સુવિધાઓ અને સલામતીના સાધનોથી સજ્જ હોય છે.
- રિટેલ આઉટલેટ્સ (પેટ્રોલ પંપ) પરની ભૂગર્ભ ટેન્કો પેટ્રોલ/ડીઝલની ટેન્કોમાં પાણીના પ્રવેશને રોકવા માટે તમામ જરૂરી સુરક્ષા સાધનો — સિલિકા જેલ ટ્રેપ્સ, ગેસ્કેટ્સ, સીલન્ટ્સ — ધરાવે છે.

9. “પેટ્રોલમાં શેરડીનો રસ ભેળવવાના” નકલી વીડિયો

• દાવો : "વાયરલ વીડિયોમાં પેટ્રોલમાં સીધો શેરડીનો રસ ભેળવવામાં આવતો અને પેટ્રોલ 'અલગ' થતું બતાવવામાં આવી રહ્યું છે" —નકલી (ફેક)
• તથ્યો : પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ દાવાઓ ભ્રામક અને પાયાવિહોણા છે. બળતણ મિશ્રણ માટે વપરાતા ઇથેનોલનું ઉત્પાદન સ્થાપિત ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે અને મિશ્રણ કરતાં પહેલાં તે કડક ગુણવત્તાના માપદંડોને અનુરૂપ હોય છે. 'અલગ' થયેલું પેટ્રોલ દર્શાવતા વીડિયો નકલી છે — જે જાણીજોઈને અસત્ય ફેલાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ સામાન્ય તાપમાને અલગ પડતું નથી.

10. “ઇથેનોલ પ્લાન્ટ્સ ખેડૂતો અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડે છે” ની ગેરસમજ

• દાવો : "ઇથેનોલ પ્લાન્ટ્સ ભૂગર્ભજળ ખાલી કરે છે, પ્રદૂષણ ફેલાવે છે અને કૃષિને નુકસાન પહોંચાડે છે" —આનાથી તદ્દન વિપરીત સત્ય છે
• તથ્યો : આધુનિક ઇથેનોલ પ્લાન્ટ્સ માટે પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEF&CC) પાસેથી પર્યાવરણીય મંજૂરી મેળવવી જરૂરી છે, તેમણે ભૂગર્ભજળના નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે, ઝીરો લિક્વિડ ડિસ્ચાર્જ સિસ્ટમ ફરજિયાત રાખવી પડે છે, અને સામાન્ય રીતે તે બાયોમાસ-આધારિત વીજળી પર ચાલે છે. ઇથેનોલનો કાર્બન બાયોજેનિક છે — વાહનના સાઇલેન્સર (ટેલપાઇપ) પર કાર્બન ઉત્સર્જનમાં કોઈ ચોખ્ખો વધારો થતો નથી અને ખેડૂતો તેમ જ રાષ્ટ્ર માટે EBPકાર્યક્રમનો રેકોર્ડ (ESY 2014-15 થી મે 2026 સુધી):

- રૂ. 1.90 લાખ કરોડથી વધુની વિદેશી હૂંડિયામણની બચત.
- ખેડૂતોને રૂ. 1.60 લાખ કરોડથી વધુની ચૂકવણી ઝડપથી કરવામાં આવી.
- CO₂ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) ઉત્સર્જનમાં અંદાજે 930 લાખ મેટ્રિક ટનનો ઘટાડો થયો.
- 310 લાખ મેટ્રિક ટનથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલનું વિસ્થાપન (સબ્સ્ટિટ્યુશન).

ઇથેનોલ મિશ્રણ 2013-14ના 1.5% (38 કરોડ લિટર)થી વધીને ડિસેમ્બર 2025 સુધી 20% સુધી પહોંચ્યું છે—જે નિર્ધારિત સમય કરતાં વહેલું પ્રાપ્ત થયું છે. ESY 2025-26 માટે 1,200 કરોડ લિટરથી વધુ ખરીદીનો અંદાજ છે અને સ્થાપિત ક્ષમતા 2,000 કરોડ લિટર સુધી પહોંચી છે.

આ પણ વાંચો - New EPF Scheme 2026: નવી EPF યોજનામાં મોટો બદલાવ, હવે 1800 રૂપિયાથી વધુનું કન્ટ્રીબ્યુશન ફરજિયાત નથી