Indian inscriptions in Egypt : કાળના ગર્ભમાં સચવાયેલો ઇતિહાસ: મિસરના પિરામિડો અને ભારતીય કલમનો સંગમ
Indian inscriptions in Egypt : ઇજિપ્તના વેલી ઓફ ધ કિંગ્સમાં 2000 વર્ષ જૂના તમિલ-બ્રાહ્મી, સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત શિલાલેખોની અદભૂત શોધ. જાણો કેવી રીતે પ્રાચીન ભારતીય વેપારીઓએ ઇજિપ્તના શાહી મકબરાઓમાં પોતાની છાપ છોડી અને ભારત-રોમન વેપારના નવા પુરાવાઓ મળી આવ્યા.
ભારત અને ઇજિપ્ત વચ્ચેના વ્યાપારી અને સાંસ્કૃતિક સંબંધો હજારો વર્ષ જૂના છે, પરંતુ તાજેતરમાં ઇજિપ્તના વિશ્વપ્રસિદ્ધ 'વેલી ઓફ ધ કિંગ્સ' (Valley of the Kings) માંથી મળી આવેલા પુરાવાઓએ ઇતિહાસકારોને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. અત્યાર સુધી આપણે દરિયાઈ માર્ગે થતા મરી-મસાલા અને કાપડના વેપાર વિશે સાંભળ્યું હતું, પરંતુ હવે ઇજિપ્તના શાહી મકબરાઓની દિવાલો પર કોતરાયેલા તમિલ-બ્રાહ્મી, સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત શિલાલેખોએ આ સંબંધોને એક નવો વળાંક આપ્યો છે.
આ શિલાલેખો માત્ર અક્ષરો નથી, પરંતુ ૨૦૦૦ વર્ષ પહેલાં હજારો માઇલ દૂર પ્રવાસ કરનારા ભારતીય વેપારીઓ અને પ્રવાસીઓની જીવંત સાક્ષી છે. આ શોધ સાબિત કરે છે કે પ્રાચીન ભારતીય સમુદાયો માત્ર બંદરો સુધી મર્યાદિત નહોતા, પરંતુ તેઓ ઇજિપ્તના અંતરિયાળ ધાર્મિક અને રાજકીય કેન્દ્રો સુધી પહોંચ ધરાવતા હતા.
Indian inscriptions in Egypt : પ્રાચીન ભારત અને ભૂમધ્ય જગત વચ્ચેના સંબંધો
ઇજિપ્તની પ્રખ્યાત 'વેલી ઓફ ધ કિંગ્સ' (Valley of the Kings) માં ૨૦૦૦ વર્ષ જૂના તમિલ-બ્રાહ્મી, પ્રાકૃત અને સંસ્કૃત શિલાલેખો મળી આવ્યા છે. આ શોધ પ્રાચીન ભારત અને ભૂમધ્ય સમુદ્રના દેશો વચ્ચેના મજબૂત દરિયાઈ અને વ્યાપારી સંબંધોનો નવો પુરાવો આપે છે. યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ એવા આ શાહી મકબરાઓમાં ભારતીય લિપિનું મળવું ઇતિહાસ પ્રેમીઓ માટે ખૂબ જ ઉત્સાહજનક સમાચાર છે.
Indian inscriptions in Egypt :સંશોધકો અને અભ્યાસની વિગતો
વર્ષ ૨૦૨૪ અને ૨૦૨૫ દરમિયાન ફ્રેન્ચ સ્કૂલ ઓફ એશિયન સ્ટડીઝ (EFEO) ના પ્રોફેસર શાર્લોટ શ્મિડ અને યુનિવર્સિટી ઓફ લૌઝેનના પ્રોફેસર ઈન્ગો સ્ટ્રોચ દ્વારા આ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. સંશોધકોએ જણાવ્યું હતું કે:
આ શિલાલેખો ઇસવીસનની 1લી થી 3જી સદી વચ્ચેના છે.
તેઓ મુખ્યત્વે ભારતીય ઉપખંડના ઉત્તર-પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભાગમાંથી આવેલા પ્રવાસીઓ દ્વારા લખાયેલા છે.
'થેબન નેક્રોપોલિસ' ના છ Pyramidsમાં આ ચિહ્નો નોંધવામાં આવ્યા છે.
'સિકાઈ કોર્રન': એક મહત્વનું નામ
આ શોધમાં સૌથી મહત્વનું નામ 'સિકાઈ કોર્રન' (Cikai Korran) જોવા મળ્યું છે, જે આઠ અલગ-અલગ જગ્યાએ લખાયેલું છે. એક શિલાલેખમાં લખ્યું છે, "સિકાઈ કોર્રન વરા કાંતા", જેનો અર્થ થાય છે 'સિકાઈ કોર્રન આવ્યો અને જોયું'. આ શૈલી તે સમયના ગ્રીક પ્રવાસીઓ દ્વારા કરવામાં આવતા ગ્રાફિટી (ભીંતચિત્રો/લખાણ) જેવી જ છે.
નિષ્ણાતોનો મત અને વિવાદ
ઇતિહાસકાર ટી.એસ. કૃષ્ણન જણાવે છે કે પ્રાચીન તમિલનાડુ અને ઇજિપ્ત વચ્ચેના વેપાર સંબંધો જાણીતા છે, તેથી આ શોધ અપેક્ષિત હતી. અગાઉ પણ ઇજિપ્તમાંથી તમિલ-બ્રાહ્મી લિપિ ધરાવતા માટીના વાસણોના ટુકડા મળ્યા હતા.
Indian inscriptions in Egypt : પ્રાચીન ભારત અને ઇજિપ્ત વચ્ચેના સાંસ્કૃતિક સેતુની નવી શોધ
ભારત અને ઇજિપ્ત વચ્ચેના વ્યાપારી અને સાંસ્કૃતિક સંબંધો હજારો વર્ષ જૂના છે, પરંતુ તાજેતરમાં ઇજિપ્તના વિશ્વપ્રસિદ્ધ 'વેલી ઓફ ધ કિંગ્સ' (Valley of the Kings) માંથી મળી આવેલા પુરાવાઓએ ઇતિહાસકારોને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. અત્યાર સુધી આપણે દરિયાઈ માર્ગે થતા મરી-મસાલા અને કાપડના વેપાર વિશે સાંભળ્યું હતું, પરંતુ હવે ઇજિપ્તના શાહી મકબરાઓની દિવાલો પર કોતરાયેલા તમિલ-બ્રાહ્મી, સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત શિલાલેખોએ આ સંબંધોને એક નવો વળાંક આપ્યો છે.
જેમ ગંગાના નીર સાગરને મળે છે, તેમ 2000 વર્ષ પૂર્વે ભારતીય સંસ્કૃતિના અક્ષરો નાઇલના કિનારે જઈને સ્થિર થયા હતા. ઇજિપ્તના મૌન અને ગંભીર મકબરાઓની દીવાલો પર કોતરાયેલા આ તમિલ-બ્રાહ્મી, સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત શબ્દો માત્ર ઐતિહાસિક પુરાવા નથી, પરંતુ તે સાહસ, વેપાર અને જિજ્ઞાસાના જીવંત દસ્તાવેજ છે.
'સિકાઈ કોર્રન' જેવા નામો આજે પણ એ સાક્ષી પૂરે છે કે ભારતીય પગલાંઓએ કાળની રેતી પર એવી છાપ છોડી છે જેને સમયનું વહેણ પણ ભૂંસી શક્યું નથી. આ શિલાલેખો આપણને યાદ અપાવે છે કે વિશ્વના નકશા ભલે બદલાયા હોય, પણ ભારત અને ઇજિપ્ત વચ્ચેનો આ સાંસ્કૃતિક સેતુ આજે પણ અતૂટ છે. પિરામિડોના દેશમાં ગુંજતા આ ભારતીય અક્ષરો એ વાતની પ્રતીતિ કરાવે છે કે— સંસ્કૃતિઓ ક્યારેય મરતી નથી, તે માત્ર સમયના થર નીચે દટાયેલી હોય છે, જે યોગ્ય સમયે ફરી ખીલી ઉઠે છે.
આ પણ વાંચો : લોકશાહી અંધારામાં નહીં અજવાળામાં મરે તેવા યુગના સંકેત! અવાજ ઉંચા-સવાલ ઓછાં