વિશ્વભરમાં મુસાફરી કરવા ઈચ્છતા ભારતીય નાગરિકો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરેથી એક મહત્વપૂર્ણ અહેવાલ સામે આવ્યો છે. સત્તાવાર Indian Passport Power Rank ના વૈશ્વિક આંકડા અનુસાર, વર્ષ 2026 ના નવા ઇન્ડેક્સમાં ભારતીય પાસપોર્ટના સ્થાનમાં આંશિક ફેરફાર નોંધાયો છે, જેનાથી વિઝા મુક્ત મુસાફરીના સમીકરણો બદલાયા છે.
વૈશ્વિક ગ્લોબલ પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સ દ્વારા 197 દેશોનું નવું રેન્કિંગ જાહેર
વૈશ્વિક સ્તરે વિવિધ દેશોના પાસપોર્ટની મજબૂતી માપવા માટે ગ્લોબલ પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સ દ્વારા 197 દેશોની નવી યાદી સત્તાવાર રીતે બહાર પાડવામાં આવી છે (Indian Passport Power Rank). આ સૂચિમાં ભારતીય પાસપોર્ટ વૈશ્વિક સ્તરે 125માં સ્થાન પર પહોંચી ગયો છે. જો ભૂતકાળના આંકડા પર નજર કરીએ તો વર્ષ 2025 માં ભારત આ યાદીમાં 124માં ક્રમે હતું, જ્યારે વર્ષ 2023 અને 2021માં ભારત 127માં સ્થાને હતું. આ વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે છેલ્લા 5 વર્ષ ગાળામાં ભારતીય પાસપોર્ટ માત્ર બે રેન્ક ઉપર ચઢી શક્યો છે.
આ નવા રેન્કિંગ મુજબ, ભારતીય નાગરિકોને વિશ્વભરના માત્ર 26 દેશોમાં જ કોઈ પણ વિઝા વગર સીધી એન્ટ્રી મળી શકે છે. વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં ભારતની બરાબર ઉપર 124માં ક્રમે નામિબિયા દેશ છે, જ્યારે ભારતની પાછળ 126માં ક્રમે અઝરબૈજાન આવેલું છે. આ સિવાય ફિલિપાઈન્સ, મોરોક્કો અને ઉઝબેકિસ્તાન જેવા દેશો પણ આ યાદીમાં ભારત કરતાં પાછળ છે (Global Passport Index 2026).
પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સ 2026: જાન્યુઆરીથી મે મહિના વચ્ચે જોવા મળ્યો મોટો ઉતાર-ચઢાવ
ગ્લોબલ ઇન્ડેક્સ ઉપરાંત, ઇન્ટરનેશનલ એર ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશનના ડેટા પર આધારિત પ્રતિષ્ઠિત હેનલે પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સના આંકડા પણ જાહેર થયા છે (Henley Passport Rankings 2026). આ ઇન્ડેક્સ મુજબ, વર્ષ 2025 માં ભારતીય પાસપોર્ટ 85માં ક્રમે હતો. ત્યારબાદ વર્ષ 2026 ના જાન્યુઆરી મહિનામાં ભારતીય પાસપોર્ટે શાનદાર પ્રદર્શન કરતા 10 ક્રમનો મોટો ઉછાળો મેળવ્યો હતો અને તે 75માં સ્થાને પહોંચી ગયો હતો.
જોકે, તાજેતરમાં જાહેર થયેલા મે મહિનાના રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતીય પાસપોર્ટ ફરી પાંચ ક્રમ નીચે સરકીને 80 માં સ્થાને આવી ગયો છે. હેનલે ઇન્ડેક્સની આ વધઘટ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બદલાતી વિઝા નીતિઓ અને દ્વિપક્ષીય વ્યાપારી કરારોને આભારી છે, જે પ્રવાસીઓની અવરજવર પર સીધી અસર કરે છે.
ભારતીય નાગરિકો માટે વિઝા ફ્રી અને વિઝા-ઓન-અરાઇવલ દેશોની વર્તમાન સ્થિતિ
નવા આંકડાઓ અનુસાર, ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકો વિશ્વના આશરે 55 થી 56 દેશોમાં કોઈપણ પૂર્વ વિઝા વગર અથવા 'વિઝા ઓન અરાઇવલ' (Visa on Arrival) ની સુવિધા સાથે પ્રવાસ કરી શકે છે (Visa Free Countries Indians). આ દેશોમાં મુખ્યત્વે પાડોશી દેશ ભૂતાન, નેપાળ ઉપરાંત જમૈકા, મકાઉ, પેલેસ્ટાઈન, ટ્યુનિશિયા, અંગોલા અને બાર્બાડોસ જેવા પર્યટન સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે, વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક મહાસત્તા ગણાતા અમેરિકા (USA), બ્રિટન (UK), જર્મની, ફ્રાન્સ, ચીન અને સંયુક્ત અરબ અમીરાત (UAE) સહિતના 80 થી વધુ મોટા દેશોમાં પ્રવેશ મેળવવા માટે ભારતીય નાગરિકોએ મુસાફરી કરતા પહેલા જ સત્તાવાર વિઝા પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી ફરજિયાત રહેશે.
દુનિયાના ટોચના શક્તિશાળી પાસપોર્ટ અને પાડોશી દેશોના આંકડાનું તુલનાત્મક વિશ્લેષણ
દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી પાસપોર્ટ ધરાવતા ટોચના 10 દેશોની યાદીમાં આશ્ચર્યજનક રીતે 9 દેશો માત્ર યુરોપ ખંડના છે (Strongest Passports In World). આ દેશોમાં સ્વીડન, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ, ફિનલેન્ડ, જર્મની, નેધરલેન્ડ, ડેનમાર્ક, આયર્લેન્ડ, બ્રિટન અને નોર્વેનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે એશિયા ખંડમાંથી સિંગાપોર આ યાદીમાં 10માં ક્રમે છે. આ સિવાય અમેરિકા અને ફ્રાન્સ બંને સંયુક્ત રીતે 11માં સ્થાને અને કેનેડા 13માં સ્થાને છે. હેનલે ઇન્ડેક્સ અનુસાર, સિંગાપોરનો પાસપોર્ટ દુનિયામાં સૌથી મજબૂત છે, જ્યાંના નાગરિકો 192 દેશોમાં વિઝા વગર ફરી શકે છે. બીજા ક્રમે જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને યુએઈ છે, જેમના નાગરિકોને 187 દેશોમાં ફ્રી એન્ટ્રી મળે છે.
બીજી તરફ, જો ભારતના પાડોશી દેશો સાથે તુલના કરવામાં આવે તો ચીન 104માં ક્રમે છે (India Pakistan Passport Comparison). જ્યારે બાંગ્લાદેશ 166માં, નેપાળ 164માં અને પાકિસ્તાન 188માં ક્રમે છે, જે વિશ્વના સૌથી નબળા અને ખરાબ પાસપોર્ટ ધરાવતા દેશોની યાદીમાં સામેલ છે. ભારત પોતાના પાડોશીઓ કરતા ઘણી સારી સ્થિતિમાં છે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે મોખરે આવવા માટે હજુ વધુ દ્વિપક્ષીય કરારોની જરૂર પડશે.
આ પણ વાંચો : Government Notice to Meta: ઇન્સ્ટાગ્રામ પર અશ્લીલ કન્ટેન્ટ મામલે કેન્દ્ર સરકાર એક્શનમાં, મેટાને ફટકારી નોટિસ
