INS Mahendragiri: આત્મનિર્ભરતા અને સ્વદેશી નિર્માણની મિસાલ
INS મહેન્દ્રગિરિ સંપૂર્ણપણે ભારતીય નૌસેનાના વોરશિપ ડિઝાઈન બ્યુરો દ્વારા ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યું છે. મુંબઈના મઝગાંવ ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડમાં તેનું નિર્માણ કાર્ય સંપન્ન થયું છે. આ યુદ્ધપોતમાં 75 ટકાથી વધુ સાધનો અને ટેકનોલોજી સ્વદેશી છે. તેના નિર્માણમાં દેશના અનેક સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ એટલે કે MSME ઉદ્યોગોએ અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટના પરિણામે ભારતના સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક પાયાને મજબૂતી મળી છે અને દેશમાં રોજગારીની નવી તકો પણ પેદા થઈ છે.
INS Mahendragiri: યુદ્ધ ક્ષમતા અને આધુનિક શસ્ત્રોનો સમન્વય
INS મહેન્દ્રગિરી સમુદ્રમાં તરતા એક અભેદ કિલ્લા સમાન છે. આ યુદ્ધપોત આધુનિક સરફેસ-ટુ-સરફેસ અને સરફેસ-ટુ-એર મિસાઈલ સિસ્ટમથી સજ્જ છે. તેમાં એડવાન્સ ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ, એન્ટી-સબમરીન વોરફેર સિસ્ટમ અને ઈન્ટિગ્રેટેડ કોમ્બેટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ પણ લગાવવામાં આવી છે. આ યુદ્ધપોત બ્રહ્મોસ જેવી સુપરસોનિક મિસાઈલો તથા બરાક-8 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમથી લેસ છે. તે 76 MM નૌસેનિક તોપ અને ટોરપીડો તેમજ એન્ટી-સબમરીન રોકેટ રાખવાની ક્ષમતા પણ ધરાવે છે. તેના પર MH-60R અથવા HAL ALH જેવા અત્યાધુનિક નૌસેનિક હેલિકોપ્ટર સરળતાથી સંચાલન કરી શકે છે.
સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી અને હાઈ-સ્પીડ ક્ષમતા
આ યુદ્ધપોતની ખાસિયત તેની સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી છે, જેના કારણે દુશ્મનના રડાર માટે તેને પકડવું ઘણું મુશ્કેલ બને છે. તેની લંબાઈ આશરે 149 મીટર અને ડિસ્પ્લેસમેન્ટ આશરે 6,670 ટન છે. તેમાં કમ્બાઈન્ડ ડીઝલ અને ગેસ એટલે કે CODOG પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ યુદ્ધપોતને 52 kmph એટલે કે આશરે 28 નોટની મહત્તમ ગતિ પ્રદાન કરે છે. તેના પર આશરે 225 થી 230 અધિકારીઓ અને નાવિકોનો ક્રૂ તૈનાત રહી શકે છે. આ યુદ્ધપોત લાંબી દૂરીના મિશનમાં સતત કાર્યરત રહેવા માટે સંપૂર્ણપણે સક્ષમ છે.
પ્રોજેક્ટ 17A અને ભવ્ય પરંપરા
પ્રોજેક્ટ 17A હેઠળ ભારતીય નૌસેના માટે કુલ 7 સ્ટીલ્થ ગાઈડેડ-મિસાઈલ ફ્રિગેટ બનાવવાનું આયોજન છે. આમાં 4 યુદ્ધપોત મઝગાંવ ડોક શિપબિલ્ડર્સ મુંબઈ ખાતે અને 3 યુદ્ધપોત ગાર્ડન રીચ શિપ બિલ્ડર્સ કોલકાતા ખાતે નિર્મિત થઈ રહ્યા છે. આ શ્રેણી પ્રોજેક્ટ 17 એટલે કે શિવાલિક ક્લાસનું એડવાન્સ વર્ઝન છે. આ પ્રોજેક્ટમાં પ્રથમવાર મોટા યુદ્ધપોતના નિર્માણમાં ઈન્ટિગ્રેટેડ કન્સ્ટ્રક્શન એટલે કે બ્લોક નિર્માણ ટેકનિકનો વ્યાપક ઉપયોગ થયો છે. આ ટેકનિકથી નિર્માણ સમયમાં ઘટાડો થાય છે અને ગુણવત્તામાં પણ વધારો થાય છે.
સંસ્કૃતિ અને ઈતિહાસ સાથેનો સંબંધ
INS મહેન્દ્રગિરી નામ ઓડિશા અને આંધ્ર પ્રદેશની સરહદ પર સ્થિત મહેન્દ્રગિરી પર્વત શ્રેણી પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. પૌરાણિક માન્યતા મુજબ આ પર્વત ભગવાન પરશુરામની તપસ્યાનું સ્થળ ગણાય છે. રામાયણમાં પણ આ પર્વતનો ઉલ્લેખ મળે છે. ભારતીય નૌસેના પોતાના યુદ્ધપોતના નામ દેશના ઐતિહાસિક પર્વતો, નદીઓ અને વિરાસત પર રાખે છે. આ પરંપરા સૈન્ય ગૌરવ અને સાંસ્કૃતિક ઓળખને જાળવી રાખે છે. આ નામ સ્થિરતા, શક્તિ અને સંકલ્પનું પ્રતીક છે.
પ્રોજેક્ટ 17A ના અન્ય શક્તિશાળી જહાજો
પ્રોજેક્ટ 17A હેઠળ અન્ય જહાજો પણ નૌસેનામાં સામેલ થઈ ચૂક્યા છે. INS નીલગિરી આ શ્રેણીનું પ્રથમ જહાજ છે જે 15 જાન્યુઆરી 2025 ના રોજ કમિશન થયું હતું. INS ઉદયગિરી 26 ઓગસ્ટ 2025 ના રોજ અને INS હિમગિરી પણ તે જ તારીખે વિશાખાપટ્ટનમમાં સામેલ થયા હતા. INS તારાગિરિ 3 એપ્રિલ 2026 ના રોજ નૌસેનાનું ભાગ બન્યું હતું. ત્યારબાદ 21 જૂન 2026 ના રોજ INS દુનાગિરિનું કમિશનિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. આ તમામ જહાજો આધુનિક મિસાઈલો અને રડાર સિસ્ટમથી સજ્જ છે જે હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રને સ્થિર અને સુરક્ષિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
આ પણ વાંચો--- INS Mahendragiri: સમુદ્રમાં ભારતની નવી ગર્જના, અત્યાધુનિક યુદ્ધપોત 'આઈએનએસ મહેન્દ્રગિરી' નૌસેનાના કાફલામાં સામેલ
