Maruti Suzuki E20 Petrol : ગ્રાહક કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો, E20 પેટ્રોલથી કારનું એન્જિન બગડતાં મારુતિ સુઝુકીને નવી કાર આપવા આદેશ

Maruti Suzuki E20 Petrol : ભારતના ઓટોમોબાઈલ સેક્ટર અને કન્ઝ્યુમર રાઇટ્સ માટે એક અત્યંત પ્રભાવશાળી સમાચાર સામે આવ્યા છે. છત્તીસગઢની રાજધાની રાયપુરના જિલ્લા ગ્રાહક સુરક્ષા પંચના સત્તાવાર કેસના ચુકાદા મુજબ, ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણના કારણે કારના એન્જિનમાં ખામી સર્જાવા બદલ મારુતિ સુઝુકી કંપનીને ગ્રાહકને નવું વાહન આપવા અથવા પૂરી કિંમત ચૂકવવાનો ઐતિહાસિક આદેશ કરાયો છે.

દેશમાં ગ્રીન એનર્જી અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારે પેટ્રોલ પંપો પર ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ કરાવ્યું છે (Maruti Suzuki E20 Petrol). પરંતુ આ નવા ઇંધણના કારણે જૂની કે અમુક નવી ગાડીઓના એન્જિનમાં આવતી ટેકનિકલ સમસ્યાઓ હવે કાનૂની વિવાદનું કારણ બની રહી છે (E20 Fuel Vehicle Damage). છત્તીસગઢની રાયપુર ગ્રાહક અદાલતે આ અંગે એક મોટો ચુકાદો આપીને ગ્રાહકોના હિતનું રક્ષણ કર્યું છે (Raipur Consumer Forum Order).

અદાલતે મારુતિ સુઝુકી ઇન્ડિયા લિમિટેડને સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેમણે આગામી 45 દિવસની અંદર શિકાયત કરનાર ગ્રાહકને તે જ મોડેલની તદ્દન નવી, અપગ્રેડેડ E20 ઇંધણ સુસંગત (Fuel Compatible) કાર પૂરી પાડવી પડશે. જો કંપની કાનૂની સમયમર્યાદામાં નવી ગાડી આપવામાં નિષ્ફળ રહેશે, તો તેણે ગ્રાહકને વાહનની પૂરી કિંમત પેટે 20,50,494 રૂપિયા પૂરેપૂરા પરત ચૂકવવા પડશે.

આ કેસની વિગત એવી છે કે ફરિયાદ કરનાર ગ્રાહકે પોતાની મોંઘી કારમાં નિયમિત રીતે ઉપલબ્ધ E20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો હતો (Maruti Engine Problems Case). આ ઇંધણ ભરાવ્યાના થોડા જ સમયમાં ગાડીના એન્જિનમાં વારંવાર ગંભીર ટેકનિકલ ખામીઓ સર્જાવા લાગી હતી. ગાડી ચલાવતી વખતે એન્જિનનું પર્ફોર્મન્સ અચાનક ઘટી જતું હતું અને વારંવાર મિસફાયરિંગ (Misfiring) જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ રોડ પર ઊભી થતી હતી.

ગ્રાહકે આ બાબતે સત્તાવાર ઓથોરાઇઝ્ડ સર્વિસ સેન્ટરનો સંપર્ક કરીને ઘણી વખત રિપેરિંગ પણ કરાવ્યું હતું. તેમ છતાં એન્જિનની આ આંતરિક ખામી કાયમી ધોરણે દૂર થઈ શકી નહોતી. ગ્રાહકે દલીલ કરી હતી કે આ નવી ખામી માત્ર અને માત્ર E20 પેટ્રોલ વાપર્યા પછી જ શરૂ થઈ છે. આ નક્કર આધાર પર ગ્રાહકે ઓટોમોબાઈલ ગ્રાહક અધિકારો અંતર્ગત ફોરમમાં ધા નાખી હતી (Automobile Customer Rights India).

સુનાવણી દરમિયાન મારુતિ સુઝુકી કંપની વતી કાનૂની દલીલ કરવામાં આવી હતી કે સંબંધિત વાહનનું એન્જિન નવીનતમ નિયમો મુજબ ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણ માટે સક્ષમ છે. કંપનીએ એવો પણ બચાવ કર્યો હતો કે એન્જિનમાં આવેલી ખામી ગાડીના અયોગ્ય રખરખાવ અથવા સામાન્ય ઘસારા (Wear and Tear) ના કારણે હોઈ શકે છે. જો કે, અદાલતે વાહનના વારંવારના સર્વિસ રેકોર્ડને જોઈને કંપનીની આ વેગળી દલીલ સ્વીકારવાનો સાફ ઇનકાર કરી દીધો હતો.

ગ્રાહક પંચે પોતાના ચુકાદામાં એક બહુ મહત્વની બાબત નોંધી કે વર્તમાન સમયમાં મોટાભાગના પેટ્રોલ પંપો પર માત્ર E20 ઇંધણ જ ઉપલબ્ધ છે. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય ગ્રાહક પાસે અન્ય પરંપરાગત શુદ્ધ પેટ્રોલ મેળવવાનો કોઈ વ્યવહારિક વિકલ્પ બચતો નથી. જ્યારે બજારમાં અન્ય વિકલ્પો ઉપલબ્ધ ન હોય, ત્યારે ઇંધણના કારણે ગ્રાહકના કિંમતી વાહનને થતા આર્થિક નુકસાનની જવાબદારીમાંથી કંપનીઓ મુક્ત થઈ શકે નહીં.

જિલ્લા ગ્રાહક ફોરમે ગ્રાહકના પક્ષમાં કડક વલણ અપનાવીને કંપની પર મોટો નાણાકીય દંડ પણ ફટકાર્યો છે (Consumer Court Car Verdict). નવી કાર અથવા 20.50 લાખ રૂપિયા પરત કરવા ઉપરાંત, ગ્રાહકને છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભોગવવો પડેલો માનસિક ત્રાસ અને હાલાકી બદલ 1,00,000 (એક લાખ) રૂપિયાનું વિશેષ વળતર ચૂકવવાનો આદેશ કરાયો છે. આ સાથે કાનૂની લડાઈના ખર્ચ પેટે અલગથી 10,000 રૂપિયા આપવાના રહેશે.

ઓટોમોબાઈલ નિષ્ણાતોના મતે આ ચુકાદો ભવિષ્યના કેસો માટે ઉદાહરણ બનશે. આનાથી એ સ્પષ્ટ સંદેશ જાય છે કે જો બજારમાં કોઈ નવું ઇંધણ વ્યાપક સ્તરે લાવવામાં આવે અને તેનાથી ગ્રાહકને નુકસાન થાય, તો ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ અને સંબંધિત પક્ષોની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવશે. જો કે, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ નિર્ણય ઉપલબ્ધ પુરાવા અને ચોક્કસ પરિસ્થિતિના આધારે લેવાયો છે, જેનો અર્થ એ નથી કે દરેક વાહનમાં આ જ પ્રકારની સમસ્યા ઊભી થશે.