Polish Children and Jam Sahib : નવાનગરના 'ગુડ મહારાજા' Good Maharaja જામ સાહેબ દિગ્વિજયસિંહજીની અમર ગાથા, જેમણે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ૧,૦૦૦ પોલિશ યહૂદી બાળકોને આશરો આપી માનવતાનું ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું હતું. ઇઝરાયેલની સંસદમાં પીએમ મોદીએ તાજી કરી આ ગૌરવશાળી યાદો.

જ્યારે વિશ્વ બીજા વિશ્વયુદ્ધની ભીષણ આગમાં હોમાયેલું હતું અને માનવતા કરૂણ રુદન કરી રહી હતી, ત્યારે ગુજરાતના જામનગરની ધરા પરથી એક એવી આશાનું કિરણ પ્રગટ્યું હતું જેણે સાત સમુદ્ર પારના બાળકો માટે પિતાની છત્રછાયા બનીને ઊભવાની હિંમત બતાવી. વાત છે-નવાનગરના નેક નામદાર જામ સાહેબ દિગ્વિજયસિંહજીની, જેમણે નાઝીઓના અત્યાચારથી ભાગી રહેલા પોલિશ યહૂદી બાળકો માટે પોતાના રાજ્યના દ્વાર અને હૃદય બંને ખોલી દીધા હતા. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી(PM Narendra Modi)એ ઇઝરાયેલની ધરતી પરથી આ ઐતિહાસિક સ્મૃતિને તાજી કરી ત્યારે સમગ્ર વિશ્વએ ભારતની 'વસુધૈવ કુટુંબકમ્'ની ભાવનાને ફરી એકવાર નતમસ્તક થઈને સ્વીકારી છે."

Polish Children and Jam Sahib : હોલોકોસ્ટ દરમિયાન યહૂદી શરણાર્થીઓને આશરો આપનાર ભારતીય રાજા

ઇઝરાયેલની સંસદ(Knesst)ને સંબોધતી વખતે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ઇતિહાસનું એક અત્યંત પ્રભાવશાળી છતાં ઓછું જાણીતું પ્રકરણ યાદ કર્યું હતું. આ વાર્તા એક એવા ભારતીય રાજાની છે જેમણે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન લગભગ ૧,૦૦૦ પોલિશ યહૂદી બાળકોને આશરો આપ્યો હતો. પીએમ મોદીની આ શ્રદ્ધાંજલિએ ભારતની માનવતાવાદી વિરાસત તરફ વિશ્વનું ધ્યાન ફરી આકર્ષિત કર્યું છે.

Polish Children and Jam Sahib : નવાનગરના જામ સાહેબનું માનવતાવાદી પગલું

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ નવાનગર (હાલનું જામનગર, ગુજરાત) ના જામ સાહેબ દિગ્વિજયસિંહજી રણજિતસિંહજી જાડેજાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. હોલોકોસ્ટ-Holocaust દરમિયાન તેમનું આ અસાધારણ કાર્ય આજે પણ ભારતની સરહદોની બહાર ગુંજે છે. પોલેન્ડમાં તેમને આદર સાથે યાદ કરવામાં આવે છે અને ઇઝરાયેલમાં તેમને માનવતાના સૌથી અંધકારમય યુગમાં કરુણાના પ્રતીક તરીકે સન્માનિત કરવામાં આવે છે.

બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં પશ્ચિમ ભારત એક સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન

૧૯૪૨માં જ્યારે યુરોપ યુદ્ધની આગમાં સળગી રહ્યું હતું અને નાઝી શાસન દ્વારા યહૂદીઓ પર અત્યાચાર વધી રહ્યા હતા, ત્યારે આશરે ૧,૦૦૦ પોલિશ બાળકો (જેમાં મોટાભાગના યહૂદી મૂળના હતા) વિસ્થાપિત થયા હતા. સોવિયત પ્રદેશો અને મધ્ય પૂર્વના જોખમી પ્રવાસ પછી આ બાળકો ભારત પહોંચ્યા. તે નિર્ણાયક તબક્કે જામ સાહેબ દિગ્વિજયસિંહજીએ હસ્તક્ષેપ કર્યો.

તેમણે બાળકોને માત્ર કામચલાઉ શરણાર્થી તરીકે રાખવાને બદલે જામનગર નજીક બાલાછડી ખાતે તેમના માટે એક સમર્પિત વસાહત સ્થાપી. આ માત્ર એક કેમ્પ નહોતો, પરંતુ ત્યાં ખોરાક, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ભાવનાત્મક સુરક્ષાની સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા હતી.

"તમે હવે અનાથ નથી, તમે નવાનગરી છો"

ઇતિહાસ અને બચેલા લોકોના પુરાવા મુજબ, મહારાજાએ આ બાળકોને સંબોધતા જે શબ્દો કહ્યા હતા તે આજે પણ યાદગાર છે: "તમે હવે અનાથ નથી. તમે હવે નવાનગરી છો." આ જાહેરાત સાથે તેમણે પ્રતીકાત્મક રીતે આ બાળકોને પોતાના રાજ્યની પ્રજા તરીકે દત્તક લીધા હતા. જે સમયે વિશ્વના અનેક દેશોએ યહૂદી શરણાર્થી-Jewish refugee ઓ માટે પોતાના દરવાજા બંધ કરી દીધા હતા, ત્યારે પશ્ચિમ ભારતના એક નાના રજવાડાએ ઉદારતા બતાવી હતી.

વ્યક્તિગત ભંડોળ અને પોલિશ સંસ્કૃતિનું જતન

મહારાજાએ રાહત કાર્ય માટે મોટાભાગનું ભંડોળ પોતાના વ્યક્તિગત ભંડોળમાંથી આપ્યું હતું. બાલાછડી ૧૯૪૨ થી ૧૯૪૫ (યુદ્ધના અંત સુધી) આ બાળકોનું ઘર બન્યું હતું. જામ સાહેબે સુનિશ્ચિત કર્યું હતું કે આ બાળકો પોલિશ અભ્યાસક્રમ મુજબ શિક્ષણ મેળવે જેથી યુદ્ધ પછી તેઓ પોતાના દેશમાં સરળતાથી પાછા જઈ શકે. તેમની સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક ઓળખ જાળવવા માટે પણ પૂરતા પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા.

"ગુડ મહારાજા" તરીકેની વૈશ્વિક ઓળખ

યુદ્ધ પછી આ બાળકો પોલેન્ડ, યુકે, ઓસ્ટ્રેલિયા અને પાછળથી ઇઝરાયેલમાં સ્થાયી થયા, પરંતુ તેમનો ભારત સાથેનો સંબંધ અતૂટ રહ્યો. બચેલા લોકો દિગ્વિજયસિંહજીને "ગુડ મહારાજા"Good Maharaja તરીકે ઓળખે છે. પોલેન્ડની રાજધાની વોર્સોમાં એક ચોકનું નામ તેમના સન્માનમાં રાખવામાં આવ્યું છે, જે 'ગુડ મહારાજા સ્ક્વેર' તરીકે ઓળખાય છે.

પીએમ મોદીએ આ પ્રકરણનો ઉલ્લેખ કરીને ઇઝરાયેલ સાથેના સંબંધોને નવો આયામ આપ્યો છે:

ઐતિહાસિક સાતત્ય: ભારત અને યહૂદીઓ વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો પહેલાથી જ સદ્ભાવના હતી.

સભ્યતાના મૂલ્યો: પીડિત સમુદાયોને આશરો આપવાની ભારતની વર્ષો જૂની પરંપરાને ઉજાગર કરી. 

નૈતિક કૂટનીતિ: ભારત-ઇઝરાયેલ ભાગીદારી માત્ર વ્યૂહાત્મક હિતો પર જ નહીં, પરંતુ સહિયારી ઐતિહાસિક સ્મૃતિઓ પર આધારિત છે.

૧૯૪૨માં જ્યારે ભારત પોતે બ્રિટિશ શાસન હેઠળ હતું અને આંતરિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું હતું, ત્યારે મહારાજાએ માનવતાને પ્રાધાન્ય આપ્યું હતું. બાલાછડીની વસાહત આજે પણ એ વાતનું સાક્ષી છે કે ભારત માત્ર આશ્રયસ્થાન જ નહીં, પરંતુ ગૌરવ પુનઃસ્થાપિત કરતું સ્થળ હતું.

1942માં જ્યારે દુનિયા ઉદાસીન હતી, ત્યારે એક ભારતીય રાજાએ કરુણા પસંદ કરી હતી, જેનો પડઘો આજે જામનગરથી વોર્સો અને જેરૂસલેમ સુધી સંભળાય છે.

આ  પણ વાંચો : 15 વર્ષની ઉમરે છોડ્યું ઘર, 24 વર્ષે થયા શહીદ, જાણો Chandra Shekharએ નામ પાછળ Azad કેમ લગાવ્યું ?