સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?
ન્યાયમૂર્તિ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા (Justice Prashant Kumar Mishra) અને ન્યાયમૂર્તિ અતુલ એસ. ચાંદુરકર (Justice Atul S. Chandurkar)ની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે એકવાર રિટર્નિંગ ઓફિસર (Returning Officer) દ્વારા ઉમેદવારનું નામાંકન નકારી કાઢવામાં આવે, ત્યારબાદ તેનો ઉપાય સામાન્ય રીતે ચૂંટણી પંચ (Election Commission of India - ECI) અથવા ચૂંટણી અરજી (Election Petition) દ્વારા જ ઉપલબ્ધ હોય છે. કોર્ટે નટરાજનના વકીલને એવો કોઈ ચુકાદો રજૂ કરવા પણ કહ્યું હતો જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આવી સ્થિતિમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા દરમિયાન સીધી દખલ કરી હોય.
કોંગ્રેસ તરફથી શું દલીલ કરવામાં આવી?
મીનાક્ષી નટરાજન તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક સિંઘવી (Abhishek Singhvi)એ દલીલ કરી હતી કે કાયદા મુજબ માત્ર 2 વર્ષ કે તેથી વધુ સજાને પાત્ર અને જેમાં આરોપો ઘડાઈ ચૂક્યા હોય તેવા ફોજદારી કેસો (Criminal Cases)નો જ ખુલાસો કરવો જરૂરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે નટરાજન સામેના કેસમાં માત્ર સમન્સ (Summons) જારી કરવામાં આવ્યા હતા અને આરોપો હજુ ઘડાયા નહોતા, તેથી ઉમેદવારી રદ કરવાનો નિર્ણય ગેરકાયદેસર અને મનસ્વી હતો. તેમણે વધુમાં દલીલ કરી હતી કે અરજીનો હેતુ ચૂંટણીમાં અવરોધ ઊભો કરવાનો નહોતો, પરંતુ ચૂંટણીને ન્યાયી (Fair) અને પારદર્શક (Transparent) રીતે પૂર્ણ કરાવવાનો હતો. આ માટે તેમણે એમ.એસ. ગિલ (M.S. Gill) અને અશોક કુમાર (Ashok Kumar) કેસોના ચુકાદાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
રિટર્નિંગ ઓફિસરે કેમ રદ કર્યું નામાંકન?
રાજ્યસભા ચૂંટણીના રિટર્નિંગ ઓફિસર અરવિંદ શર્મા (Arvind Sharma) દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશમાં જણાવાયું હતું કે મીનાક્ષી નટરાજને ફોર્મ-26 (Form 26) હેઠળ અપૂર્ણ સોગંદનામું (Affidavit) રજૂ કર્યું હતું. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે તેમણે પોતાના સોગંદનામામાં કોર્ટમાં દાખલ થયેલી ફરિયાદ (Court Complaint)નો ઉલ્લેખ કર્યો નહોતો. ભાજપ (BJP)ના ઉમેદવાર મહેશ કેવટ (Mahesh Kewat) દ્વારા આ મામલે ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે નટરાજને તેલંગાણા (Telangana)માં તેમની સામે નોંધાયેલા કેસની માહિતી જાણી-જોઈને જાહેર કરી નહોતી.
ચૂંટણી પંચ સમક્ષ પણ પહોંચી હતી નટરાજન (Rajya Sabha Election)
અરજદારે રિટર્નિંગ ઓફિસરના નિર્ણય વિરુદ્ધ ચૂંટણી પંચનો સંપર્ક કર્યો હતો. 10 જૂને તેમણે લેખિત રજૂઆત કરી હતી અને ચૂંટણી પંચ સમક્ષ પોતાની દલીલો પણ રજૂ કરી હતી. જોકે, ચૂંટણી પંચ દ્વારા કોઈ અંતિમ આદેશ જાહેર કરવામાં આવ્યો નહોતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે અરજી કેમ ફગાવી?
ચૂંટણી પંચ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગી (Mukul Rohatgi) અને દામા શેષાદ્રિ નાયડુ (Dama Seshadri Naidu), તેમજ મધ્યપ્રદેશ સરકાર તરફથી હાજર સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા (Tushar Mehta)એ દલીલ કરી હતી કે ચૂંટણી લડવાનો અધિકાર (Right to Contest Election) એક વૈધાનિક અધિકાર (Statutory Right) છે, મૂળભૂત અધિકાર (Fundamental Right) નથી. તેમણે જણાવ્યું કે આવા મામલાઓમાં બંધારણની કલમ 32 (Article 32) અથવા કલમ 226 (Article 226) હેઠળ સીધી અરજી જાળવી શકાય નહીં. નામાંકન રદ થયા પછી ઉમેદવાર માટે ચૂંટણી અરજી દાખલ કરવાનો જ કાનૂની માર્ગ ઉપલબ્ધ રહે છે.
ભાજપ ઉમેદવાર બિનહરીફ ચૂંટાયા
મીનાક્ષી નટરાજનનું નામાંકન રદ થતાં મધ્યપ્રદેશની ત્રીજી રાજ્યસભા બેઠક માટેની ચૂંટણી સ્પર્ધાનો અંત આવી ગયો હતો. પરિણામે ભાજપના ઉમેદવાર મહેશ કેવટ બિનહરીફ (Unopposed) ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. આ ઘટનાને કોંગ્રેસ માટે મોટો રાજકીય આંચકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થયા બાદ કોર્ટ સામાન્ય રીતે તેમાં દખલ કરતી નથી અને ઉમેદવારોને કાયદાકીય રીતે ઉપલબ્ધ અન્ય વિકલ્પોનો જ સહારો લેવો પડે છે.
આ પણ વાંચો : MP Rajya Sabha election : મધ્ય પ્રદેશમાં કોંગ્રેસને મોટો ફટકો, મીનાક્ષી નટરાજનનું ઉમેદવારી પત્ર રદ
