Shedding Colonial Legacy : બ્રિટિશ છાપ ભૂંસાઈ, ભારતીય શૌર્ય છવાયું!
Shedding Colonial Legacy : ભારતીય સેનાએ સંસ્થાનવાદી વિરાસતને ભૂંસીને ૨૪૬ સ્થળોના નામ ભારતીય યુદ્ધવીરોના નામ પર રાખ્યા છે. બ્રિટિશ નામોના સ્થાને હવે ગુંજશે ભારતીય શહીદોનું ગૌરવ.
કોઈપણ રાષ્ટ્રની ઓળખ તેના ઇતિહાસ અને તેના નાયકોથી થાય છે. આઝાદીના અમૃત કાળમાં ભારત જ્યારે 'વિકસિત ભારત' તરફ ડગ માંડી રહ્યું છે, ત્યારે આપણી સૈન્ય સંસ્થાઓમાં હજુ પણ બ્રિટિશ હકુમતની સ્મૃતિઓ જીવંત હોવી તે એક વિરોધાભાસ હતો. ભારતીય સેનાએ તાજેતરમાં દેશભરમાં ૨૪૬ રસ્તાઓ, ઇમારતો અને વસાહતોના નામ બદલીને આ વિરોધાભાસને દૂર કરવાનું સાહસિક અને પ્રશંસનીય પગલું ભર્યું છે. આ માત્ર નામનું પરિવર્તન નથી, પરંતુ ભારતીય સૈન્યના 'ભારતીયકરણ' અને આત્મગૌરવની સ્થાપના તરફનું એક મોટું અભિયાન છે.
Shedding Colonial Legacy : ભારતીય સેનામાં ‘સ્વત્વ’નો ઉદય
ભારતીય સેના(Indian Army)સંસ્થાનવાદી વિરાસત(Colonial legacy)નો અંત અને સ્વદેશી નાયકોનું સન્માન
કોઈપણ સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રની ઓળખ તેના પોતાના ઈતિહાસ અને તેના રક્ષકોના શૌર્યથી મજબૂત બને છે. આઝાદીના દાયકાઓ પછી પણ આપણા સૈન્ય મથકોમાં બ્રિટિશ હકુમતની સ્મૃતિઓ જાળવી રાખવી તે એક પ્રકારની માનસિક પરાધીનતાનું પ્રતીક હતું. વર્તમાનમાં ભારત જ્યારે 'પંચ પ્રણ' અને 'વિકસિત ભારત'ના લક્ષ્ય સાથે આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે ભારતીય સેનાએ પોતાની સંસ્થાકીય ઓળખને ભારતીય માટી અને મૂલ્યો સાથે જોડવા માટે ૨૪૬ સ્થળોના નામ બદલવાનો ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. આ માત્ર નામનું પરિવર્તન નથી, પણ રાષ્ટ્રીય સ્વાભિમાનના પુનઃસ્થાપનની પ્રક્રિયા છે.
Shedding Colonial Legacy : ૨૪૬ રસ્તાઓ અને ઇમારતોનું ગૌરવશાળી પુનઃનામકરણ
ભારતીય સેનાએ સંસ્થાનવાદી યુગના વારસાને દૂર કરવાના એક મહત્વપૂર્ણ પગલામાં, દેશભરમાં તેની સંસ્થાઓમાં ૨૪૬ રસ્તાઓ, ઇમારતો અને સુવિધાઓના નામ બદલી નાખ્યા છે. બ્રિટિશ યુગના નામોના સ્થાને હવે ભારતના પોતાના સૈન્ય નાયકો, વીરતા પુરસ્કાર વિજેતાઓ અને પ્રતિષ્ઠિત કમાન્ડરોના નામ રાખવામાં આવ્યા છે.
ભારતીય સેનાના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ કવાયતમાં ૧૨૪ રસ્તાઓ, ૭૭ વસાહતો, ૨૭ ઇમારતો અને ૧૮ અન્ય પરચુરણ સુવિધાઓ (પાર્ક, તાલીમ વિસ્તારો, સ્પોર્ટ્સ ગ્રાઉન્ડ વગેરે) ને આવરી લેવામાં આવી છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતનો પોતાનો ઇતિહાસ, નૈતિકતા અને સૈન્ય પરંપરાઓમાં મૂળ ધરાવતી સંસ્થાકીય ઓળખને મજબૂત કરવાનો છે.
Shedding Colonial Legacy : મુખ્ય ફેરફારો પર એક નજર
દિલ્હી કેન્ટોનમેન્ટ: 'કિર્બી પ્લેસ' હવે કેનુગુરુસે વિહાર અને 'મોલ રોડ' હવે અરુણ ખેત્રપાલ માર્ગ તરીકે ઓળખાશે.
અંબાલા કેન્ટોનમેન્ટ: 'પેટરસન રોડ ક્વાર્ટર્સ' નું નામ બદલીને ધન સિંહ થાપા એન્ક્લેવ કરવામાં આવ્યું છે.
મથુરા કેન્ટોનમેન્ટ: 'ન્યૂ હોર્ન લાઇન' હવે અબ્દુલ હમીદ લાઇન્સ બની છે.
કોલકાતા: ઐતિહાસિક 'ફોર્ટ વિલિયમ' નું નામ બદલીને વિજય દુર્ગ કરવામાં આવ્યું છે.
IMA, દેહરાદૂન: 'કોલિન્સ બ્લોક' અને 'કિંગ્સવે બ્લોક' ને હવે અનુક્રમે નુબ્રા બ્લોક અને કારગિલ બ્લોક તરીકે ઓળખવામાં આવશે.
સેનાએ જણાવ્યું છે કે આ નામો વિવિધ યુદ્ધો અને અભિયાનોમાં ભારતીય સૈનિકો દ્વારા દાખવવામાં આવેલી અસાધારણ હિંમત અને સેવાને અમર બનાવવા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે.
સંસ્થાનવાદી માનસિકતા (Colonial Mindset) ક્યાં સુધી ?
નામ એ સંસ્કાર અને વિચારનું વાહન છે. દાયકાઓ સુધી બ્રિટિશ શાસકોના નામો ધરાવતા રસ્તાઓ પર ચાલવું એ અજાણતા જ આપણી સંસ્થાનવાદી માનસિકતા (Colonial Mindset) ને જીવંત રાખતું હતું. આ માનસિકતા આપણને આપણા જ ગૌરવશાળી ભૂતકાળથી દૂર કરી, પશ્ચિમી શ્રેષ્ઠતાના ખોટા ખ્યાલમાં કેદ રાખતી હતી.
જ્યારે કોઈ સૈનિક હવે ‘કેનુગુરુસે વિહાર’ કે ‘અરુણ ખેત્રપાલ માર્ગ’ પરથી પસાર થશે, ત્યારે તેને વિદેશી આક્રમકોની ગુલામી નહીં, પણ પોતાની ધરતીના વીરોનું બલિદાન અને શૌર્ય પ્રેરણા આપશે. ભારતીય સેનાનું આ પગલું સાબિત કરે છે કે ભારત હવે તેની બૌદ્ધિક અને માનસિક ગુલામીની શૃંખલાઓ તોડી રહ્યું છે. સંસ્થાનવાદી ચિન્હોને હટાવવા એ ભૂતકાળને ભૂંસવો નથી, પરંતુ વર્તમાનને સાચા ઈતિહાસ સાથે જોડીને ભવિષ્યનું નિર્માણ કરવાનો ન્યાયિક પ્રયાસ છે. આ બદલાવ જ સાચા અર્થમાં 'સ્વરાજ' છે.
આ પણ વાંચો : POK : પાકિસ્તાનને મોટો ઝટકો, અમેરિકાએ નકશામાં PoKને ભારતનો હિસ્સો ગણાવ્યો