• સુપ્રીમ કોર્ટનો Stray Dogs અંગે મોટો નિર્ણય
• જાહેર સુરક્ષા માટે રખડતા કૂતરાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટની કડકાઈ
• રખડતા કૂતરાઓ મુદ્દે કડક અમલના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ

રખડતા કૂતરાઓ (Stray Dogs) સંબંધિત અનેક અરજીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court) દ્વારા મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપવામાં આવ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જાહેર સ્થળોએથી રખડતા કૂતરાઓને દૂર કરવાનો અગાઉનો આદેશ યથાવત રહેશે અને 2025માં આપવામાં આવેલ નિર્ણયનો અમલ ચાલુ રહેશે. આ કેસમાં ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથ, સંદીપ મહેતા અને એન.વી. અંજારિયાની બેન્ચે મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશો આપ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે આ મુદ્દો માત્ર કાનૂની નહીં પરંતુ જાહેર આરોગ્ય (Public Health) અને સલામતી (Safety) સાથે સીધો જોડાયેલો છે. દેશમાં હડકવા (Rabies)ના કારણે થયેલા મોત અને રખડતા કૂતરાઓના હુમલાઓને ગંભીર ચિંતાનો વિષય ગણવામાં આવ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે નાગરિકોના જીવનનું રક્ષણ કરવું રાજ્યની જવાબદારી છે.

રખડતા કૂતરાઓ નસબંધી જરૂરી

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે ABC નિયમ 2001 (Animal Birth Control Rules 2001) અમલમાં હોવા છતાં રખડતા કૂતરાઓ (Stray Dogs)ની સંખ્યા સતત વધી રહી છે, જ્યારે તેમને સંભાળવા માટેના આશ્રયસ્થાનો (Shelters) અને અન્ય સુવિધાઓ પૂરતી ઝડપે વિકસ્યા નથી. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કૂતરાઓની નસબંધી (Sterilization) અને રસીકરણ (Vaccination) ખૂબ જ જરૂરી છે. સ્થાનિક મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોએ આવા કૂતરાઓને પકડીને જરૂરી પ્રક્રિયા પછી તેમને ફરી તે જ વિસ્તારમાં છોડવા જોઈએ, જ્યાંથી તેઓ પકડાયા હતા. જોકે હડકવા (Rabies)થી સંક્રમિત કૂતરાઓને કોઈપણ સ્થિતિમાં આશ્રયસ્થાનમાંથી બહાર છોડવા નહીં.

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું છે કે જાહેર સ્થળો (Public Places) જેમ કે શાળાઓ, કોલેજો, હોસ્પિટલ, રેલવે સ્ટેશન અને બસ સ્ટેન્ડમાંથી રખડતા કૂતરાઓને દૂર રાખવા જરૂરી છે. તેમજ કૂતરાઓને ખવડાવવા માટે નિશ્ચિત ખોરાક ઝોન (Feeding Zones) બનાવવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ જેથી જાહેર જગ્યાઓ પર અસમંજસ ન સર્જાય. અંતમાં, રખડતા કૂતરાઓના સંચાલન માટે એક સમાન રાષ્ટ્રીય નીતિ (National Policy) બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેથી સમગ્ર દેશમાં એકસરખું અને અસરકારક નિયંત્રણ શક્ય બને.

Supreme Court refuses to modify order removing stray dogs from public places; directs animal birth control centres in every district

Read @ANI Story | https://t.co/9lXavRmHtD#SupremeCourt #StrayDogs #AnimalBirthControl pic.twitter.com/jpQu0pnrk0

— ANI Digital (@ani_digital) May 19, 2026

આ પણ વાંચો : Stray Dog Attack Una: ગીર સોમનાથમાં શ્વાનોનો હાહાકાર, રમતા બાળક પર તૂટી પડ્યું ટોળું, ભયાનક દ્રશ્યો CCTVમાં કેદ

સૂચનાઓના ઉલ્લંઘન પર કડક કાર્યવાહી - Stray Dogs

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે સુરત (Surat)માં એક જર્મન પ્રવાસી (German Tourist)ને કૂતરા કરડવાની ઘટના માત્ર એક અકસ્માત નથી, પરંતુ શહેરોની વહીવટી વ્યવસ્થા (Urban Administration) પર લોકોના વિશ્વાસને અસર કરતી ગંભીર બાબત છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો આપવામાં આવેલી સૂચનાઓનું પાલન નહીં કરવામાં આવે તો રાજ્ય સરકારો સામે અવમાનની કાર્યવાહી (Contempt of Court) શરૂ થઈ શકે છે. સાથે જ કોર્ટે જણાવ્યું કે સંબંધિત કર્મચારીઓને યોગ્ય તાલીમ (Training) આપવી જરૂરી છે અને હડકવા વિરોધી રસી (Anti-Rabies Vaccine)ની ઉપલબ્ધતા દરેક જગ્યાએ સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ.

આ ઉપરાંત, નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (NHAI)ને સૂચના આપવામાં આવી છે કે હાઇવે (Highways) પરથી રખડતા ઢોર (Stray Cattle) દૂર કરવામાં આવે અને તેમના માટે ગૌશાળા (Gaushala) જેવી વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવે. કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું છે કે અત્યંત ગંભીર રીતે બીમાર અથવા જોખમી કૂતરાઓના મામલે યોગ્ય વિચારણા કરીને ઇચ્છામૃત્યુ (Euthanasia) જેવી પ્રક્રિયા પર વિચાર કરી શકાય, જેથી જાહેર સુરક્ષા (Public Safety) જળવાઈ રહે અને આવી ઘટનાઓ ફરી ન બને.

કૂતરાઓને ઇચ્છામૃત્યુ અંગે વિચારણા કરી શકાય

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે જે કૂતરાઓની સારવાર શક્ય નથી અને જે સમાજ માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરે છે, એવા કિસ્સાઓમાં ઇચ્છામૃત્યુ (Euthanasia) અંગે વિચાર કરી શકાય છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક કહ્યું કે પોતાના આદેશો અનુસાર કાર્યવાહી કરનાર અધિકારીઓને તેમની ફરજ નિભાવવાની સંપૂર્ણ છૂટ (Administrative Protection) મળવી જોઈએ અને અદાલતોએ માત્ર અત્યંત જરૂરી પરિસ્થિતિમાં જ દાખલ થયેલા કેસો પર સુનાવણી કરવી જોઈએ. સાથે જ તમામ હાઇકોર્ટો (High Courts)ને આ આદેશોનું યોગ્ય અમલ અને દેખરેખ સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે, જેથી નિયમોનું પાલન બરાબર થાય અને અવગણના ન થાય.

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે જે શહેરો અથવા વિસ્તારોમાં રખડતા કૂતરાઓ (Stray Dogs)ની સમસ્યા ગંભીર સ્વરૂપ લઈ ચૂકી છે, ત્યાં તેને નિયંત્રિત કરવા માટે નિષ્ણાતોની મદદ લેવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને ચેપગ્રસ્ત અથવા અસાધ્ય સ્થિતિમાં રહેલા કૂતરાઓ (Infected Dogs) માટે યોગ્ય નિર્ણય લઈને, જાહેર સુરક્ષા (Public Safety)ને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. જો કોઈ અધિકારી કે સંસ્થા આ માર્ગદર્શિકાનું પાલન ન કરે તો તેમના વિરુદ્ધ અવમાનની કાર્યવાહી (Contempt of Court) સહિત જરૂરી કાનૂની પગલાં લેવામાં આવશે, એમ પણ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે.

આ પણ વાંચો : Rabies Death Case : ઈન્જેક્શનના ડરથી સારવાર ન કરાવી, 6 મહિના બાદ બાળકીનું કરુણ મોત