Gir Lion Death Babesia Virus: ગીરના સિંહોના જીવ લેતો Babesia Virus કેમ છે આટલો ઘાતક? જાણો તેના વિશે
Gir Lion Death Babesia Virus: ગીરના જંગલમાં સિંહો (Gir Lions) ના એક બાદ એક થઈ રહેલા મોતને પગલે સમગ્ર રાજ્યમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે. સિંહોના જીવ લઈ રહેલા આ રોગચાળાનું મૂળ કારણ 'બેબેસિયા' નામનો વાયરસ (Babesia Virus) છે જે સિંહોના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ રહ્યો છે.
બેબેસિયોસિસ (Babesia Virus) શું છે?
બેબેસિયોસિસ એ એક લોહીજન્ય રોગ છે જે 'બેબેસિયા' નામના સૂક્ષ્મ પ્રોટોઝોઆ (પરજીવી) દ્વારા થાય છે. તે મુખ્યત્વે સસ્તન પ્રાણીઓના લાલ રક્તકણો (Red Blood Cells) પર હુમલો કરે છે અને તેને નષ્ટ કરી દે છે. સિંહોમાં આ ચેપ તેમના અસ્તિત્વ માટે મોટો ખતરો બની શકે છે.
રોગ કેવી રીતે ફેલાય છે?
ઈતરડી (Ticks): ગીરના સિંહો માટે ઈતરડી એ સૌથી મોટો વાહક છે. ચેપગ્રસ્ત ઈતરડી જ્યારે સિંહને કરડે છે, ત્યારે તે લાળ દ્વારા લોહીમાં આ પરોપજીવીઓનો પ્રવેશ કરાવે છે.
સંપર્ક અને વસ્તી: જ્યારે એક સિંહ જૂથમાં રહેતા અન્ય સિંહોના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે ઈતરડીઓ એક સિંહમાંથી બીજા સિંહમાં સરળતાથી ફેલાઈ શકે છે.
કુદરતી વાતાવરણ: ગીરનું ભેજવાળું અને ગરમ વાતાવરણ ઈતરડીઓના પ્રજનન માટે ખૂબ જ અનુકૂળ છે, જે આ રોગના ફેલાવામાં વધારો કરે છે.
લક્ષણો અને અસર
સિંહોમાં જ્યારે બેબેસિયોસિસનો ચેપ લાગે છે, ત્યારે નીચે મુજબના ગંભીર લક્ષણો જોવા મળે છે.
તીવ્ર એનિમિયા (Anemia): લાલ રક્તકણોના નાશને કારણે સિંહનું શરીર લોહીની ઉણપ અનુભવે છે, જેનાથી તે અત્યંત નબળો પડી જાય છે.
કમળો (Jaundice): રક્તકણોના વિઘટનને કારણે લોહીમાં પિત્તનું પ્રમાણ વધે છે, જેનાથી આંખો અને મ્યુકોસ મેમ્બ્રેન પીળા પડી જાય છે.
સુસ્તી અને ખોરાકનો અભાવ: ચેપગ્રસ્ત સિંહ શિકાર કરવાની શક્તિ ગુમાવે છે, તે સતત સુસ્ત રહે છે અને ખોરાક લેવાનું બંધ કરી દે છે.
અંગોની નિષ્ફળતા: યોગ્ય સમયે સારવાર ન મળતા બરોળ (Spleen) મોટી થઈ જાય છે અને અંતે અંગોની નિષ્ફળતાને કારણે સિંહનું મૃત્યુ થઈ શકે છે.
ગીરના સિંહો માટેના પડકારો
ગીરના સિંહોની વસ્તી મર્યાદિત હોવાથી, આવા રોગચાળા એક મોટું જોખમ ઊભું કરે છે. સિંહોના સંરક્ષણ માટે વન વિભાગ દ્વારા નીચે મુજબના પ્રયાસો કરવામાં આવે છે.
ઈતરડી નિયંત્રણ (Tick Control): સિંહોને ટ્રેપ કરીને અથવા કુદરતી રીતે તેમના પરથી ઈતરડી દૂર કરવાના અભિયાન.
તબીબી મોનિટરિંગ: સિંહોના વર્તનમાં થતા ફેરફારો પર સતત નજર રાખવી અને બીમાર સિંહનું તાત્કાલિક નિદાન.
આરોગ્ય તપાસ: નિયમિત સમયાંતરે સિંહોના લોહીના નમૂનાઓની તપાસ કરવી જેથી ચેપની શરૂઆતી અવસ્થામાં જ સારવાર કરી શકાય.
8 વર્ષ જૂનો વાયરસ ફરી સક્રિય
લગભગ 8 વર્ષ પૂર્વે આ જ બેબીસીયા રોગચાળાએ ગીરના જંગલમાં હાહાકાર મચાવ્યો હતો, જેમાં 23 જેટલા સિંહોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. 2018 માં આ રોગચાળાને નિયંત્રિત કરવા માટે અમેરિકા (USA) થી ખાસ વેક્સિન (Vaccine) મંગાવવાની ફરજ પડી હતી. હવે ફરી એકવાર આ વાયરસના લક્ષણો દેખાતા વન વિભાગ (Forest Department) એલર્ટ મોડ પર આવી ગયું છે અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સઘન મોનિટરિંગ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
વન વિભાગની યુદ્ધના ધોરણે કામગીરી
ગીરના સિંહોની સુરક્ષા માટે ગુજરાત વન વિભાગ દ્વારા હાલમાં હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આશરે 900 જેટલા એશિયાટિક સિંહોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે 300 થી વધુ વન અધિકારીઓ અને નિષ્ણાત પશુચિકિત્સકોની વિશેષ ટીમો કામે લગાડવામાં આવી છે. જંગલના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સઘન મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે જેથી કોઈપણ સિંહમાં લક્ષણો દેખાય કે તરત જ તેને સારવાર મળી રહે. આ સંકટને પહોંચી વળવા વન વિભાગ દ્વારા સતત સક્રિય રહીને સિંહોના સ્વાસ્થ્ય પર ચાંપતી નજર રાખવામાં આવી રહી છે.