Banaskantha: રોજનું 70,000 લિટર દૂધ અને વર્ષે 100 કરોડનું ટર્નઓવર! થાવર ગામ કેવી રીતે બન્યું એશિયાનું 'મિલ્ક હબ'?

• એશિયામાં સૌથી વધુ દૂધ ભરાવતું ગામ એટલે બનાસકાંઠા (Banaskantha) નું થાવર (Thavar)
• બનાસકાંઠાના (Banaskantha) થાવર ગામે પાણીની તંગીને તકમાં ફેરવી
• ભૂગર્ભ જળસ્તર ઘટ્યા તો થાવરના ખેડૂતોએ પશુપાલનથી સમૃદ્ધિ શોધી
• પશુપાલકોના ખાતામાં દર મહિને જમા થાય છે 9 કરોડ રૂપિયા

Banaskantha: બનાસકાંઠા (Banaskantha) જિલ્લાના ધાનેરા તાલુકાનું થાવર ગામ (Thavar Village) આજે માત્ર ગુજરાત જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર એશિયામાં પશુપાલન અને દૂધ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે (Dairy Farming) એક મજબૂત ઉદાહરણ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. પાણીની ગંભીર તંગી અને ઘટતા ભૂગર્ભ જળસ્તરને આફત માનવાને બદલે અહીંના લોકોએ તેને અવસરમાં ફેરવી નાખ્યો છે.

બનાસકાંઠાના (Banaskantha) થાવર ગામ (Thavar Village)  એશિયામાં સૌથી વધુ દૂધ ઉત્પાદન કરતું ગામ બન્યું

બનાસકાંઠા (Banaskantha) જિલ્લાના ધાનેરા તાલુકામાં આવેલું થાવર ગામ (Thavar Village) આજે ગુજરાતની સીમાઓને પાર કરીને એશિયા સ્તરે દૂધ ઉત્પાદન માટે પ્રખ્યાત બની ગયું છે. આ ગામમાં પાણીની તીવ્ર તંગી અને ભૂગર્ભ જળસ્તરના ઘટાડા છતાં ગામના લોકોએ પરંપરાગત ખેતી છોડીને પશુપાલનને અપનાવીને અનોખું ઉદાહરણ બનાવ્યું છે. થાવરની દૂધ ઉત્પાદન ક્ષમતા અને સહકારી મંડળીની કાર્યક્ષમતા એટલી ઊંચી છે કે તેને એશિયાનું સૌથી વધુ દૂધ ભરાવતું ગામ કહેવાય છે.

પાણીની તંગીથી શરૂ થયો પરિવર્તનનો પ્રવાસ

થાવર ગામ (Thavar Village) માં વર્ષો પહેલાં પુષ્કળ પાણી હતું અને ખેડૂતો ખેતી કરીને સારું જીવન જીવતા હતા. પરંતુ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી ભૂગર્ભ જળસ્તર સતત ઘટતું જતાં ખેતી અશક્ય બની ગઈ. જમીન તો હતી, પરંતુ પાણી નહોતું. આ મુશ્કેલીને હાર માનવાને બદલે ગામના લોકોએ તેને અવસરમાં ફેરવી. તેઓએ પરંપરાગત ખેતી છોડીને પશુપાલન તરફ વળ્યા. આજે આ નિર્ણયે ગામને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવ્યું છે અને દૂધ ઉદ્યોગને મુખ્ય આવકનો સ્ત્રોત બનાવ્યો છે.દૂધ મંડળીના અદ્ભુત આંકડાથાવર ગામની દૂધ ઉત્પાદક સહકારી મંડળી (થાવર દૂધ મંડળી) એશિયામાં સૌથી વધુ દૂધ સંગ્રહ કરતી મંડળી તરીકે ઓળખાય છે.

દૂધ ઉત્પાદનના આંકડા જે ચોંકાવી દેશે!

થાવર ગામની દૂધ મંડળી આજે એક કોર્પોરેટ ઓફિસ જેવી સક્રિયતા અને આર્થિક ક્ષમતા ધરાવે છે. મંડળીના આંકડાઓ તેની સફળતાની સાક્ષી પૂરે છે.

મુખ્ય આંકડા આ પ્રમાણે છે:

•  થાવર ગામની દૂધ મંડળી આજે એક કોર્પોરેટ ઓફિસ જેવી સક્રિયતા અને આર્થિક ક્ષમતા ધરાવે છે. મંડળીના આંકડાઓ તેની સફળતાની સાક્ષી પૂરે છે.
• 1,500થી વધુ પશુપાલકો મંડળી સાથે જોડાયેલા છે.
• રોજનું સરેરાશ 70,000 લિટર (અથવા તેની આસપાસ) દૂધ મંડળીમાં ભરાય છે.
• માસિક 20 લાખ લિટરથી વધુ દૂધનું સંકલન.
• વાર્ષિક 2 કરોડ લિટરથી વધુ દૂધનું ઉત્પાદન
• દૂધ વેચાણથી વાર્ષિક 100 કરોડ રૂપિયાથી વધુનો વ્યવહાર થાય છે.
• મંડળી દ્વારા દર મહિને 9 કરોડ રૂપિયાથી વધુની ચુકવણી પશુપાલકોને કરવામાં આવે છે (દર પંદર દિવસે 4.50 કરોડથી વધુ).

મહિલા અને યુવા શક્તિનો ફાળો

આ સફળતા પાછળ ગામની મહિલાઓ અને શિક્ષિત યુવાનોનો મોટો હાથ છે. પશુપાલન હવે માત્ર ઘરકામ કે ખેતીનો પૂરક વ્યવસાય નથી રહ્યો, પરંતુ એક પ્રોફેશનલ ઉદ્યોગ બની ગયો છે. યુવાનો આધુનિક ટેકનોલોજી અને પશુ સંવર્ધન પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે, જેના કારણે દૂધની ગુણવત્તા અને પ્રમાણ બંનેમાં વધારો થયો છે.

ગામમાં પશુપાલકોના ખાતામાં દર મહિને જમા થાય છે 9 કરોડ રૂપિયા!

થાવર દૂધ મંડળી દ્વારા પશુપાલકોને દર 15 દિવસે અંદાજે 4.50 કરોડ રૂપિયાની ચુકવણી કરવામાં આવે છે. આ રીતે દર મહિને ગામમાં 9 કરોડ રૂપિયા સીધા પશુપાલકોના હાથમાં આવે છે. આ નિયમિત આવકને કારણે ગામના લોકોનું જીવનધોરણ સુધર્યું છે અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર મજબૂત બન્યું છે.

થાવર ગામ (Thavar Village) ના લોકોએ સર્જ્યો ઇતિહાસ

આ મંડળી છેલ્લા 15 વર્ષથી બનાસકાંઠા (Banaskantha) જિલ્લામાં સૌથી વધુ દૂધ સંગ્રહ કરતી મંડળી તરીકે પ્રથમ ક્રમે છે અને તેનું દૂધ બનાસ ડેરી (એશિયાની સૌથી મોટી ડેરી)ને પૂરું પાડવામાં આવે છે.આર્થિક સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિનું ઉદાહરણપાણીની તંગીમાંથી પશુપાલન દ્વારા સમૃદ્ધિ તરફ આગળ વધેલું થાવર ગામ આજે ગુજરાતના શ્વેત ક્રાંતિનું જીવંત પ્રતીક છે. ખેડૂતો માટે પશુપાલન માત્ર રોજગારી નથી, પણ સ્થિર આવક અને સુધારેલું જીવનધોરણ લાવ્યું છે. આ ગામના પ્રયાસો દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિ કેવી પણ હોય, યોગ્ય નિર્ણય, પરિશ્રમ અને સહકારી મોડલથી અશક્યને શક્ય બનાવી શકાય છે.થાવર ગામ આજે માત્ર બનાસકાંઠા કે ગુજરાતનું નહીં, પરંતુ એશિયાભરમાં દૂધ ઉત્પાદનનું અનોખું ઉદાહરણ બની ચૂક્યું છે.

આ પણ વાંચો:  Studio on Wheels: કાંટ ગામમાં પ્રકૃતિનો ઉત્સવ! Rajubhai Joshi એ શરૂ કર્યું 'રોગમુક્ત ભારત' અભિયાન