વીબી- જી રામ જી બિલ શું છે અને MGNREGA થી કેવી રીતે અલગ છે? વિપક્ષનો વિરોધ-સરકારનો જવાબ

• MGNREGA ને બદલે ‘વીબી-જી રામ જી’ બિલ : 125 દિવસ રોજગારની ગેરંટી, વિપક્ષનો આરોપ ગાંધીજીનું અપમાન
• લોકસભામાં નવો ગ્રામીણ રોજગાર બિલ રજૂ : મનરેગા ખતમ?, કેન્દ્રને વધુ અધિકારનો વિરોધ
• વિકસિત ભારત માટે વીબી-જી રામ જી : જળ સુરક્ષા અને આજીવિકા પર ફોકસ, પરંતુ વિપક્ષનો હોબાળો
• મહાત્મા ગાંધીના નામવાળા મનરેગાનું અંત? : નવા બિલ પર કોંગ્રેસનો તીવ્ર વિરોધ
• ગ્રામીણ ભારત માટે નવી યોજના: 100થી 125 દિવસ રોજગાર, સરકારનો દાવો વધુ પારદર્શક

MGNREGA ને બદલે ‘વીબી-જી રામ જી’ બિલ : કેન્દ્ર સરકારે મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમ (MGNREGA)ની જગ્યાએ નવું બિલ લાવવામાં આવ્યું છે. જેનું નામ વિકસિત ભારત ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) અથવા વીબી-જી રામ જી (VB-G RAM G) બિલ 2025 છે. આ વિધેયક 16 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ કૃષિમંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે લોકસભામાં રજૂ કર્યું હતું, જેમાં વિપક્ષનો તીવ્ર વિરોધ થયો હતો.

કેન્દ્ર સરકારે 20 વર્ષથી ચાલી આવતા મનરેગા કાયદા (મહાત્મા ગાંધી નેશનલ રૂરલ એમ્પ્લોયમેન્ટ ગેરંટી એક્ટ)ની જગ્યાએ એક નવું બિલ રજૂ કર્યું છે. આ અધિનિયમને નામ આપવામાં આવ્યું છે ‘વિકસિત ભારત ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ)’ એટલે કે ‘વીબી-જી રામ જી’.

કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળી યુપીએ સરકારે વર્ષ 2005માં મનરેગા કાયદો લાવ્યો હતો, જેમાં ગ્રામીણ વિસ્તારના પરિવારોને વર્ષમાં 100 દિવસના રોજગારની ગેરંટી આપવામાં આવતી હતી.

નવા અધિનિયમમાં તેને વર્ષમાં 125 દિવસ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.

વિપક્ષનો આરોપ છે કે આ યોજનામાં કેન્દ્ર સરકારને રાજ્યોની તુલનામાં ‘વધુ અધિકાર’ મળશે જ્યારે રાજ્ય સરકારોએ પહેલાંની તુલનામાં ‘વધુ પૈસા’ ખર્ચવા પડશે.

સાથે જ વિપક્ષનો આરોપ છે કે મહાત્મા ગાંધીનું નામ પણ સામેલ હોય તેવા મનરેગા જેવા કાયદાને હટાવીને સરકાર મહાત્મા ગાંધીનું ‘અપમાન’ કરી રહી છે.

પરંતુ સરકારનો દાવો છે કે આ મનરેગા કરતાં વધુ સારી યોજના છે અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને રોજગારના વધુ સારા અવસરો પૂરા પાડશે.

Delhi: TMC MP Abhishek Banerjee says, "When a discussion on MGNREGA takes place in the House, it will be debated there. There is no need to speak outside the House. The fight we fought over MGNREGA is before everyone. The High Court delivered its verdict, and the Union government… pic.twitter.com/F8srVxIIgi

— IANS (@ians_india) December 16, 2025

‘વીબી-જી રામ જી’ બિલ શું છે અને MGNREGA થી કેવી રીતે અલગ છે?

જો આ બિલ પાસ થઈને કાયદો બને તો 20 વર્ષ જૂના મનરેગાની જગ્યા લઈ લેશે. યોજનામાં તે ગ્રામીણ પરિવારો માટે વર્ષમાં 125 દિવસના રોજગારની ખાતરીનો પ્રાવધાન છે જેમના વયસ્ક સભ્યો પોતાની ઇચ્છાથી અકુશળ શારીરિક શ્રમ એટલે કે અનસ્કિલ્ડ ફિઝિકલ લેબર માટે આગળ આવે છે. મનરેગામાં તેના માટે વર્ષમાં 100 દિવસના રોજગારની ગેરંટી આપવામાં આવે છે.

સરકારનો દાવો છે કે તેના હેઠળ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જળ સુરક્ષાની ગેરંટી આપવામાં આવશે અને લોકોને તેના સાથે જોડાયેલા કામો હેઠળ રોજગાર આપવામાં આવશે. જેથી આ વિસ્તારોમાં પાણી અને સિંચાઈ માટે વધુ સારા સંસાધનો પૂરા પાડી શકાય.

સાથે જ ગામમાં લોકોની આજીવિકા સાથે જોડાયેલા બુનિયાદી ઢાંચાના કામોને વધુ મહત્વ આપવામાં આવશે જેમ કે રસ્તા, પાણી સંબંધિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર. સરકારના મતે તેનાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોને વધુ સારી કનેક્ટિવિટી મળશે અને ગામના લોકો માટે વધુ સારું બજાર મળશે.

સરકારનો દાવો છે કે નવા બિલથી મજૂરો સાથે-સાથે ખેડૂતોને પણ વધુ ફાયદો થશે. સરકારે આ દાવો પણ કર્યો છે કે નવા બિલથી વધુ પારદર્શિતા આવશે અને જવાબદારી વધશે.

Delhi: On the renaming of MGNREGA to Viksit Bharat G RAM G, Union Minister Giriraj Singh says, "The job of the opposition is only to oppose. They will not engage in debate, but will protest. Jai Ram Ji is a very good name, and the work associated with it is equally good true to… pic.twitter.com/ulvxGbVUDX

— IANS (@ians_india) December 16, 2025

કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારનો હિસ્સો

કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળી યુપીએ સરકારે ગ્રામીણ વિસ્તારના લોકોનું જીવન ‘વધુ સારું’ કરવાના હેતુથી વર્ષ 2005માં મનરેગા કાયદો લાવવામાં આવ્યો હતો. તેમાં દેશના તમામ જિલ્લાઓ સામેલ છે.

મનરેગામાં પ્રાવધાન છે કે મજૂરોને આપવામાં આવતી મજૂરીનો પૂરો ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર ઉઠાવશે. જ્યારે સામગ્રી વગેરેનો ખર્ચ રાજ્ય સરકારો ચોક્કસ પ્રમાણમાં ઉઠાવશે.

જ્યારે નવા બિલમાં પ્રસ્તાવ છે કે તેના હેઠળ થતા કુલ ખર્ચના 60 ટકા કેન્દ્ર સરકાર ઉઠાવશે જ્યારે 40 ટકા ખર્ચ રાજ્ય સરકાર ઉઠાવશે. ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો, ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, જમ્મુ-કાશ્મીર અને અન્ય કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કેન્દ્ર સરકાર તેના હેઠળ થતા ખર્ચના 90 ટકા ખર્ચ પોતે ઉઠાવશે.

આ યોજના હેઠળ અરજી કર્યાના 15 દિવસની અંદર જો કોઈને કોઈ કામ ન મળે તો તેને દૈનિક બેરોજગારી ભથ્થું આપવામાં આવશે જેનો ખર્ચ રાજ્ય સરકાર ઉઠાવશે. આ પ્રાવધાન મનરેગામાં પણ છે.

VIDEO | MGNREGA Name Change Row: TMC MP Mahua Moitra (@MahuaMoitra) says, “We have completely opposed the Bill. How much lower will this government stoop? This will lead to an all-India, anti-government agitation because you are disrespecting the Father of the Nation.”#MGNREGA… pic.twitter.com/fBbnWDcJzA

— Press Trust of India (@PTI_News) December 16, 2025

સરકારના દાવા અને વિપક્ષના આરોપો

મંગળવારે 16 ડિસેમ્બરે આ બિલ કૃષિમંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે લોકસભામાં રજૂ કર્યું. શિવરાજ સિંહે વિપક્ષના આ આરોપને નકારી કાઢ્યો છે કે મનરેગા કાયદો ખતમ કરવાથી મહાત્મા ગાંધીનું ‘અપમાન’ થશે.

તેમણે કહ્યું, “આ બિલથી ગ્રામીણ વિસ્તારના લોકોનું જીવન વધુ સારું થશે. તેમની આર્થિક સ્થિતિ વધુ સારી થશે. મહાત્મા ગાંધી પણ ગામડાઓની સુધારણા જ ઇચ્છતા હતા. તો નવા બિલથી તેમનું કેવી રીતે અપમાન થશે.”

नरेंद्र मोदी पिछले 11 साल में झुनझुना बजाने के अलावा तो कुछ कर नहीं पाये, बस कांग्रेस की स्कीम का नाम बदलते रहे

अब मोदी ने महात्मा गांधी रूरल एम्प्लॉयमेंट गारंटी एक्ट (MGNREGA) का नाम बदल कर विकसित भारत गारंटी फॉर रोज़गार एंड आजीविका मिशन ग्रामीण (VB G RAM G) रख दिया है… pic.twitter.com/hB1mm5TsX0

— Supriya Shrinate (@SupriyaShrinate) December 15, 2025

શિવરાજ સિંહે આ પણ દાવો કર્યો, “યુપીએ જે પોતે મનરેગા કાયદો લાવી હતી તેના કરતાં વધુ પૈસા તો અમે આના પર ખર્ચી ચૂક્યા છીએ. અમારો સંકલ્પ છે ગામડાઓનો વિકાસ. અમે તે જ કરી રહ્યા છીએ જે મહાત્મા ગાંધી ઇચ્છતા હતા. જે દીન દયાલ ઉપાધ્યાય જીની વિચારધારા હતી.”

વિપક્ષનો આરોપ છે કે સરકાર ‘છુપી રીતે’ એવી યોજના લાવી રહી છે જેનું ‘પૂરું નિયંત્રણ’ કેન્દ્ર સરકારના હાથમાં હશે. રાજ્ય સરકારોને ‘વધુ ખર્ચ’ કરવો પડશે અને ‘ક્રેડિટ કેન્દ્ર સરકારને મળશે.’

લોકસભામાં કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધીએ કહ્યું, “હું આ બિલ પર સખત વિરોધ નોંધાવું છું. મનરેગા જ્યારે અમે લાવ્યા હતા ત્યારે લગભગ તમામ રાજકીય પક્ષોએ તેનું સમર્થન કર્યું હતું. તેનાથી સાબિત થાય છે કે તે લોકોના કલ્યાણ માટે લાવવામાં આવેલો કાયદો હતો. નવા બિલમાં કેન્દ્ર સરકારને જ તમામ અધિકાર આપી દેવામાં આવ્યા છે. તે નક્કી કરશે કે કયા રાજ્યને કેટલું ફંડ આપવું. જ્યારે મનરેગામાં ફંડના નિર્ણયમાં ગામની પંચાયતોની પણ ભૂમિકા હતી.”

#WATCH | दिल्ली: भाजपा सांसद कंगना रनौत ने MGNREGA के नाम बदले जाने को लेकर विपक्ष के विरोध प्रदर्शन पर कहा, "ये महात्मा गांधी का अपमान कैसे है? महात्मा गांधी ने तो श्रीराम को लेकर रघुपति राघव राजा राम का राष्ट्रगान देकर पूरे देश को संगठित किया था तो यह महात्मा गांधी का अपमान… pic.twitter.com/M3GSdsim3W

— ANI_HindiNews (@AHindinews) December 16, 2025

પ્રિયંકા ગાંધીએ આ પણ કહ્યું કે, “પહેલાંની સરકારોની દરેક યોજનાનું નામ બદલવાની આ સનક સમજથી પરે છે.”

તેમણે આ બિલને સ્થાયી સમિતિમાં મોકલવાની માંગ કરતાં કહ્યું, “ચર્ચા અને સદનની સલાહ વગર આ વિધેયકને પાસ ન કરવું જોઈએ. તેને પાછું ખેંચવું જોઈએ અને સરકારે નવું વિધેયક લાવવું જોઈએ. તેને ઊંડી તપાસ અને વ્યાપક ચર્ચા માટે ઓછામાં ઓછું સ્થાયી સમિતિમાં મોકલવું જોઈએ.”

मोदी जी को दो चीज़ों से पक्की नफ़रत है - महात्मा गांधी के विचारों से और गरीबों के अधिकारों से।

मनरेगा, महात्मा गांधी के ग्राम-स्वराज के सपने का जीवंत रूप है - करोड़ों ग्रामीणों की ज़िंदगी का सहारा है, जो कोविड काल में उनका आर्थिक सुरक्षा कवच भी साबित हुआ।

मगर, प्रधानमंत्री मोदी…

— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) December 16, 2025

રાહુલ ગાંધીએ પણ આ બિલ પર સરકારને ઘેરી

એક્સ પર એક પોસ્ટમાં ગાંધીએ કહ્યું, “આ નવું બિલ મહાત્મા ગાંધીના આદર્શોનું અપમાન છે. મોદી સરકારે પહેલેથી જ ભયંકર બેરોજગારીથી ભારતના યુવાનોનું ભવિષ્ય તબાહ કરી દીધું છે, અને હવે આ બિલ ગ્રામીણ ગરીબોની સુરક્ષિત રોજી-રોટીને પણ ખતમ કરવાનું માધ્યમ છે.”

આ પણ વાંચો-પીએમ નરેન્દ્ર મોદીનો જોર્ડન પ્રવાસ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?