Krishna Draupadi Samvad : મહાભારતના અંતે કૃષ્ણએ દ્રૌપદીને શીખવ્યો શબ્દોનો મહિમા

Krishna Draupadi Samvad : મહાભારત એ માત્ર કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં લડાયેલું યુદ્ધ નહોતું, પરંતુ તે માનવીય લાગણીઓ, અહંકાર અને કર્મોના ગહન પરિણામોની એક જીવંત કથા છે. ૧૮ દિવસના મહાભયાનક યુદ્ધ પછી જ્યારે હસ્તિનાપુરની ગલીઓમાં માત્ર વિધવાઓનો કલ્પાંત અને અનાથ બાળકોની વેદના બાકી રહી, ત્યારે વિજયી બનેલી પાંચાલી પણ અંદરથી શૂન્ય થઈ ગઈ હતી. ૮૦ વર્ષની વૃદ્ધા જેવી દેખાતી નિશ્ચેષ્ટ દ્રૌપદીને જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ મળે છે, ત્યારે જે સંવાદ થાય છે તે માનવજાત માટે 'વાણીના સંયમ'નો સૌથી મોટો પાઠ છે.

Krishna Dra upadi Samvad -શબ્દો એ જ કર્મો છે: જીવનનો કઠોર પાઠ

Mahabharatમાં શ્રીકૃષ્ણ દ્રૌપદીને સમજાવે છે કે મનુષ્યના શબ્દો તેની નિયતિ નક્કી કરે છે. દ્રૌપદીના જીવનની ત્રણ મુખ્ય ઘટનાઓ તેના શબ્દો અને નિર્ણયોના પરિણામ તરીકે સામે આવી:

• કર્ણનું અપમાન (સ્વયંવર): "હું સૂતપુત્ર સાથે લગ્ન નહીં કરું." આ એક વાક્યએ કર્ણ જેવા મિત્રને શત્રુ બનાવી દીધો.

  Advertisement

• કુંતીના આદેશનો સ્વીકાર: ધર્મના નામે અતાર્કિક પરંપરાનો સ્વીકાર કરવો એ પણ એક કર્મ હતું, જેણે દ્રૌપદીના ભવિષ્યના સંઘર્ષોનો પાયો નાખ્યો.

• દુર્યોધન પર કટાક્ષ: "આંધળાના પુત્ર આંધળા જ હોય." આ શબ્દોએ દુર્યોધનના અહંકારને એવી રીતે જખમી કર્યો કે જેનું પરિણામ 'ચીરહરણ' અને અંતે 'મહાભારત'માં આવ્યું.+

• તથ્ય: મનુષ્ય જ એકમાત્ર એવું પ્રાણી છે જેનું ઝેર તેના દાંતમાં નહીં પણ તેની વાણીમાં છે. સાપનું ઝેર ચઢે તો કદાચ બચી શકાય, પણ વાણીનું ઝેર પેઢીઓ સુધી ઉતરતું નથી.

Krishna Draupadi Samvad  -આધુનિક યુગ અને અહંકાર (The Modern Ego)

આજે આપણે જે સમાજમાં જીવીએ છીએ, ત્યાં દ્રૌપદી અને દુર્યોધન દરેકના મનમાં વસે છે. આપણો 'ઈગો' નાની નાની વાતોમાં ઘવાય છે અને આપણે શબ્દોના બાણ છોડવામાં વાર લગાડતા નથી.

• સંબંધોમાં તિરાડ: આજના છૂટાછેડા અને તૂટતા સંબંધો પાછળ મોટાભાગે "મેં એને કહી દીધું" અથવા "એણે મને આવું કેવી રીતે કહ્યું" એવા અહંકારી શબ્દો જ જવાબદાર હોય છે.

• સોશિયલ મીડિયાનો પ્રભાવ: કીબોર્ડ પર ટાઈપ થયેલો એક પણ કઠોર શબ્દ સામી વ્યક્તિના માનસિક સ્વાસ્થ્યને હણી શકે છે. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે 'Enter' દબાવતા પહેલા શબ્દને તોળવો જરૂરી છે.

 આધ્યાત્મિક રેફરન્સ: વાણીનું તપ

શ્રીમદ ભગવદ ગીતામાં કૃષ્ણએ 'વાણીનું તપ' (Austerity of Speech) સમજાવ્યું છે (અધ્યાય ૧૭, શ્લોક ૧૫):

"અનુદ્વેગકરં વાક્યં સત્યં પ્રિયહિતં ચ યત્..." અર્થાત્: એવા શબ્દો બોલો જે બીજાને ઉદ્વેગ (પીડા) ન આપે, જે સત્ય હોય, પ્રિય હોય અને હિતકારી હોય.

 આત્મનિરીક્ષણ: આપણે શું શીખ્યા?

જ્યારે દ્રૌપદીએ કૃષ્ણને પૂછ્યું, "શું હું જ જવાબદાર છું?" ત્યારે કૃષ્ણનો જવાબ સ્પષ્ટ હતો: "તું બધું જ કરી શકતી હતી જો તેં દૂરદર્શિતા વાપરી હોત."

આપણું જીવન પણ આપણા હાથમાં છે.

• બોલતા પહેલા વિચારો: શું આ શબ્દ કોઈના હૃદયને ઠેસ પહોંચાડશે?

• મૌનનું મહત્વ: દરેક વાતનો જવાબ આપવો જરૂરી નથી. ક્યારેક મૌન એ સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે.

• માફી અને સ્વીકાર: અહંકારને બાજુ પર મૂકીને પરિસ્થિતિને સ્વીકારવી એ જ સાચી વીરતા છે.

આજે જ્યારે આપણે આપણા ઘરના દરવાજા બંધ કરીએ છીએ કે ઓફિસની કેબિનમાં બેસીએ છીએ, ત્યારે આપણે વિચારીએ કે આપણે કયા પાત્રને જીવી રહ્યા છીએ? શું આપણે આપણા કઠોર શબ્દોથી કોઈનું ચીરહરણ કરી રહ્યા છીએ? કે પછી આપણો અહંકાર કોઈ મહાભારત નોતરી રહ્યો છે?

કૃષ્ણનો દ્રૌપદીને સંદેશ-Krishna Teachings  માત્ર એટલો જ હતો કે: "પરિસ્થિતિ ગમે તેટલી પ્રતિકૂળ હોય, જો તમારી વાણી અનુકૂળ હશે તો તમે વિજેતા બનશો." ચાલો, આજના કુરુક્ષેત્રમાં આપણે શબ્દોના બાણ છોડવાનું બંધ કરીએ અને સમજના સેતુ બાંધીએ.

હસ્તિનાપુરના મહેલમાં શૂન્યાવકાશને તાકતી દ્રૌપદી આપણને એ જ શીખવે છે કે વિજય પણ ત્યારે જ મીઠો લાગે છે જ્યારે તે ધર્મ અને સંયમથી મેળવેલો હોય. જો આપણા શબ્દોએ આખું ગામ બાળી નાખ્યું હોય, તો એ વિજયનો કોઈ અર્થ નથી.

ચાલો, આજના આધુનિક કુરુક્ષેત્રમાં આપણે કૃષ્ણના એ મંત્રને યાદ રાખીએ કે "શબ્દો તોલવા એ જ સુખી જીવનની ચાવી છે."

આ પણ વાંચો : ઊંઘમાં મોઢું ખુલ્લું રહેતા લાળ ટપકવાની મુશ્કેલીનો આ રહ્યો સરળ ઉપાય