Khasi tribe marriage : સામાન્ય રીતે ભારતીય લગ્ન વ્યવસ્થામાં કન્યા વિદાય થઈને પોતાના પતિના ઘરે જતી હોય છે, પરંતુ પૂર્વોત્તર ભારતના મેઘાલય રાજ્યમાં આનાથી સાવ ઉલટો રિવાજ પ્રચલિત છે. પરંપરા મુજબ લગ્ન બાદ પુત્રની વિદાય થાય છે અને તે પત્નીના ઘરે જઈને આજીવન વસવાટ કરે છે, જ્યાં પરિવાર અને સંપત્તિની તમામ ધુરા મહિલાઓના હાથમાં રહે છે.
મેઘાલયમાં દીકરાની વિદાય: સદીઓ જૂની માતૃસત્તાક પ્રથાનો રસપ્રદ ઇતિહાસ
આપણા દેશમાં લગ્ન પછી સ્ત્રી પોતાનું ઘર, કુટુંબ અને ઓળખ પાછળ છોડીને સાસરે જાય તેવી પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવે છે. જોકે મેઘાલયની ખાસી જનજાતિ આ પરંપરાગત પિતૃસત્તાક વ્યવસ્થાને સાવ નકારી કાઢે છે. અહીં સ્ત્રીઓ નહીં પરંતુ પુરુષો પોતાના પરિવારથી વિદાય લઈ સાસરે જાય છે અને કાયમી ધોરણે પત્નીના ઘરે રહીને દામ્પત્ય જીવન વિતાવે છે.
જાન લઈને આવે છે દુલ્હન અને વરરાજા સાસરે જાય છે
આ સમુદાયમાં લગ્નના દિવસે કન્યા પક્ષ તરફથી જાન નીકળે છે. દીકરી વરરાજાના ઘરે વાજતે-ગાજતે પહોંચે છે અને લગ્નની વિધિ પૂર્ણ થયા બાદ વરરાજાની વિદાય કરવામાં આવે છે. પુત્રના વિદાય સમયે માતા-પિતા ભાવુક બને છે, જે દ્રશ્ય સામાન્ય ભારતીય લગ્નો કરતાં તદ્દન અલગ અનુભવ કરાવે છે.
ઘરજમાઈ બનીને આજીવન પત્નીના ઘરે રહેવાનો રિવાજ
અહીં લગ્ન બાદ પુરુષ પોતાની પત્નીના ઘરમાં સંપૂર્ણપણે ભળી જાય છે. જેને આપણે સામાન્ય ભાષામાં ઘરજમાઈ કહીએ છીએ, તે અહીં એક સન્માનજનક અને સામાન્ય સામાજિક સ્વીકૃતિ છે. પુરુષ ઘરના કામકાજ અને આજીવિકામાં પત્નીને સાથ આપે છે, પરંતુ નિર્ણાયક સત્તા હંમેશા પત્ની અને તેની માતા પાસે રહે છે.
Meghalaya Khasi Tribe Matrilineal Marriage પ્રથામાં સ્ત્રીઓ સર્વોપરી
મેઘાલયની ખાસી જનજાતિ વિશ્વભરમાં પોતાની માતૃસત્તાક (Matrilineal) સામાજિક રચના માટે જાણીતી છે. આ સમાજમાં સ્ત્રીનું સ્થાન માત્ર સન્માન પૂરતું સીમિત નથી પરંતુ તેને તમામ સામાજિક અને આર્થિક અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે.
માતાની અટકથી ઓળખાય છે સંતાનો
ભારતના મોટાભાગના સમાજોમાં બાળકોની પાછળ પિતાનું નામ અને વંશની અટક લગાવવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત ખાસી સમુદાયમાં બાળકોને માતાની અટક (સરનેમ) મળે છે. વંશવેલો પિતાના નામે નહીં પરંતુ માતાના નામે આગળ વધે છે. માતા જ પરિવારનું કેન્દ્રબિંદુ માનવામાં આવે છે.
સંપત્તિ અને વારસા પર દીકરીઓનો કાનૂની અધિકાર
આ જનજાતિમાં પારિવારિક મિલકતનો વારસો પુત્રોને બદલે દીકરીઓને સોંપવામાં આવે છે. તેમાં પણ ઘરની સૌથી નાની પુત્રી, જેને સ્થાનિક ભાષામાં 'ખાતદુહ' (Khadduh) કહેવામાં આવે છે, તેને પૂર્વજોની મુખ્ય મિલકતનો સૌથી મોટો હિસ્સો મળે છે. આ નાની દીકરી પર જ માતા-પિતાની વૃદ્ધાવસ્થામાં સારસંભાળ રાખવાની મુખ્ય જવાબદારી હોય છે.
આધુનિક યુગમાં ખાસી સમુદાયનું મહત્વ અને બદલાતા સામાજિક પરિપ્રેક્ષ્યો
આજના આધુનિક સમયમાં જ્યાં દુનિયાભરમાં મહિલા સમાનતા અને સ્ત્રી સશક્તિકરણની ચર્ચાઓ ચાલે છે, ત્યાં મેઘાલયનો આ ખાસી સમાજ સદીઓથી મહિલાઓને આત્મનિર્ભર અને પારિવારિક નિર્ણયકર્તા તરીકે સ્થાપિત કરી ચૂક્યો છે. આ સમાજમાં સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા કે દહેજ જેવી કુપ્રથાઓનું નામોનિશાન નથી. અહીં દીકરીનો જન્મ ઉત્સવ સમાન ગણાય છે. જોકે આજના શિક્ષિત યુવાનોમાં હવે કેટલાક સ્તરે આ વ્યવસ્થામાં પુરુષોના અધિકારો અંગે સંતુલન સાધવાની ચર્ચાઓ પણ શરૂ થઈ છે, છતાં આ પરંપરા ભારતીય સંસ્કૃતિની વૈવિધ્યતાનું અદભુત પ્રતીક બની રહી છે.
આ પણ વાંચો : Nepal Flood Loyal Dog : ઘર વેરવિખેર થયા છતાં કાટમાળથી ન ખસ્યો વફાદાર શ્વાન, નેપાળ પૂરની આ દર્દનાક કહાની આંસૂ લાવી દેશે
