Sargasso Sea : શું તમે ક્યારેય એવા સમુદ્ર (Sea) વિશે સાંભળ્યું છે, જેનો કોઈ કિનારો (Coastline) જ નથી? સાંભળવામાં આ વાત અચંબિત કરી દે તેવી લાગે, પરંતુ આ સંપૂર્ણ સત્ય છે. પૃથ્વી (Earth) પર એક એવું અનોખું સમુદ્ર અસ્તિત્વમાં છે, જે ચારેય બાજુથી જમીન નહીં પરંતુ સમુદ્રી પ્રવાહો (Ocean Currents) થી ઘેરાયેલું છે. આ રહસ્યમય સમુદ્રનું નામ છે સરગાસો સમુદ્ર (Sargasso Sea), જે ઉત્તર એટલાન્ટિક મહાસાગર (North Atlantic Ocean) ના મધ્યભાગમાં આવેલું છે. વર્ષો સુધી આ સમુદ્ર વૈજ્ઞાનિકો (Scientists), ખલાસીઓ (Sailors) અને સંશોધકો (Researchers) માટે રહસ્યનો વિષય રહ્યો છે. તેની સાથે જોડાયેલી અનેક પ્રાચીન વાર્તાઓ અને દંતકથાઓ આજે પણ લોકોને આશ્ચર્યમાં મૂકી દે છે.

કિનારા વગરનું વિશ્વનું એકમાત્ર સમુદ્ર

સરગાસો સમુદ્ર દુનિયાનું એકમાત્ર એવું સમુદ્ર છે, જેની કોઈ જમીન સીમા કે દરિયાકિનારો નથી. સામાન્ય રીતે દરેક સમુદ્ર કોઈને કોઈ દેશ, ટાપુ અથવા ખંડ સાથે જોડાયેલો હોય છે, પરંતુ સરગાસો સમુદ્ર સંપૂર્ણપણે ખુલ્લા મહાસાગરમાં સ્થિત છે. આ સમુદ્રની સીમાઓ જમીનથી નહીં પરંતુ ચાર શક્તિશાળી સમુદ્રી પ્રવાહો દ્વારા નક્કી થાય છે. પશ્ચિમ તરફ ગલ્ફ સ્ટ્રીમ (Gulf Stream), ઉત્તરમાં ઉત્તર એટલાન્ટિક પ્રવાહ (North Atlantic Current), પૂર્વમાં કેનેરી પ્રવાહ (Canary Current) અને દક્ષિણમાં ઉત્તર એટલાન્ટિક વિષુવવૃત્તીય પ્રવાહ (North Atlantic Equatorial Current) સરગાસો સમુદ્રને ઘેરી રાખે છે. આ ચારેય પ્રવાહો મળીને એક વિશાળ ગોળાકાર પાણીનું ક્ષેત્ર બનાવે છે, જેના મધ્યમાં પાણી ખૂબ શાંત રહે છે. હવામાન (Weather) અને પવન (Wind) ના આધારે તેની સીમાઓમાં થોડો ફેરફાર થતો રહે છે.

ખોવાયેલા જહાજોની ભયાનક વાર્તાઓ - Sargasso Sea

સદીઓ પહેલા જ્યારે સમુદ્રી સંશોધકો આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા હતા, ત્યારે તેઓ સરગાસો સમુદ્રને ખૂબ રહસ્યમય અને જોખમી માનતા હતા. તે સમયના ખલાસીઓ માનતા હતા કે આ સમુદ્રમાં પ્રવેશ્યા બાદ જહાજો ક્યારેય પાછા ફરતા નથી. તેનું મુખ્ય કારણ અહીં તરતા વિશાળ દરિયાઈ ઘાસ (Seaweed) અને અત્યંત શાંત પાણી હતું. જૂના સમયમાં પવન આધારિત જહાજો માટે આ શાંતિભર્યું પાણી મુશ્કેલી ઊભું કરતું હતું, જેના કારણે જહાજો લાંબા સમય સુધી એક જ જગ્યાએ અટવાઈ જતા હતા. આ કારણસર સરગાસો સમુદ્રને “ખોવાયેલા જહાજોનું સમુદ્ર” પણ કહેવામાં આવતું હતું.

અદ્ભુત રીતે સ્વચ્છ અને ઊંડું વાદળી પાણી

સરગાસો સમુદ્રની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનું અત્યંત સ્વચ્છ અને ઊંડું વાદળી પાણી છે. અહીં પાણીની દૃશ્યતા (Visibility) એટલી વધુ છે કે અંદાજે 50 થી 60 મીટર સુધીની ઊંડાઈ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. વિજ્ઞાનીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ સમુદ્રની અંદર એક અનોખી ઇકોસિસ્ટમ (Ecosystem) વિકસિત થઈ છે. અહીંનું શાંત પાણી અને કુદરતી પરિસ્થિતિ દરિયાઈ જીવન (Marine Life) માટે અત્યંત અનુકૂળ માનવામાં આવે છે.

‘સરગાસો’ નામ પાછળનું રહસ્ય

આ સમુદ્રનું નામ પોર્ટુગીઝ શબ્દ “સરગાસો” પરથી આવ્યું છે. તેનો અર્થ એક વિશેષ પ્રકારના તરતા દરિયાઈ ઘાસ સાથે જોડાયેલો છે. આ સમુદ્રની સપાટી પર વિશાળ પ્રમાણમાં ભૂરા રંગનું સરગાસમ ઘાસ (Sargassum Seaweed) તરતું જોવા મળે છે. સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે આ દરિયાઈ ઘાસને ઉગવા માટે સમુદ્રતળ અથવા માટીની જરૂર પડતી નથી. તે પાણીની સપાટી પર જ ફેલાતું અને વધતું રહે છે.

દરિયાઈ જીવો માટે સ્વર્ગ સમાન સ્થળ

ભલે પ્રાચીન સમયમાં સરગાસો સમુદ્રને ખતરનાક માનવામાં આવતો હોય, પરંતુ આધુનિક વિજ્ઞાન મુજબ આ સમુદ્ર અનેક દુર્લભ દરિયાઈ પ્રજાતિઓ માટે સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન છે. અહીં મળતું તરતું ઘાસ અનેક પ્રકારની માછલીઓ (Fish), કરચલાઓ (Crabs), કાચબાઓ (Turtles) અને અન્ય દરિયાઈ જીવ માટે ખોરાક અને સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે સરગાસો સમુદ્ર પૃથ્વીના દરિયાઈ જીવન ચક્ર (Marine Ecosystem Cycle) માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.

વૈજ્ઞાનિકો માટે હજુ પણ રહસ્ય

આધુનિક ઉપગ્રહ અભ્યાસો (Satellite Studies) અને સંશોધનો બાદ પણ સરગાસો સમુદ્ર હજુ સુધી અનેક રહસ્યો પોતાના અંદર સમેટીને બેઠો છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ સમુદ્ર પૃથ્વીના ભૂતકાળ, હવામાન પરિવર્તન (Climate Change) અને સમુદ્રી જીવનના ભવિષ્ય વિશે મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી શકે છે. સરગાસો સમુદ્ર માત્ર એક સમુદ્ર નથી, પરંતુ કુદરતનું એક એવું અનોખું અજાયબ ઘર છે, જે આજે પણ દુનિયાભરના લોકોને આશ્ચર્યચકિત કરે છે.