જેલીફિશ નહીં, પરંતુ અનેક જીવનું જીવંત સમૂહ
ઘણા લોકો Velella Velellaને જેલીફિશ માને છે, પરંતુ હકીકતમાં તે જેલીફિશ નથી. તેઓ હાઇડ્રોઝોઆ (Hydrozoa) નામના દરિયાઈ પ્રાણીઓના જૂથ સાથે સંબંધિત છે. સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે દેખાવમાં એક જીવ જેવો લાગતો Velella Velella ખરેખર અસંખ્ય સૂક્ષ્મ જીવનું એક સંકલિત સમૂહ હોય છે. આ તમામ નાના જીવ અલગ-અલગ જવાબદારીઓ નિભાવે છે. કેટલાક ખોરાક પકડવાનું કામ કરે છે, કેટલાક પ્રજનન માટે જવાબદાર હોય છે અને કેટલાક સમગ્ર સમૂહનું રક્ષણ કરે છે. એટલે કે અનેક જીવ મળીને એક જ જીવની જેમ કાર્ય કરે છે. આ પ્રકૃતિનું એક અદભૂત ઉદાહરણ છે, જ્યાં અલગ-અલગ જીવ પરસ્પર સહકારથી જીવિત રહે છે.
તેમના શરીર પર હોય છે કુદરતી 'પાલ'
Velella Velella નો કદ સામાન્ય રીતે લગભગ 5 સેન્ટીમીટર એટલે કે આશરે 2 ઇંચ જેટલો હોય છે. તેમના શરીરના ઉપરના ભાગમાં પારદર્શક અને કઠણ પ્રકારનું નાનું 'પાલ' (Sail) હોય છે. આ પાલ જ તેમની સૌથી મોટી વિશેષતા છે. જ્યારે સમુદ્ર પર પવન ફૂંકાય છે ત્યારે આ પાલમાં હવા ભરાય છે અને જીવ પાણીની સપાટી પર નાની હોડીની જેમ તરવા લાગે છે. તેઓ પોતાની રીતે દિશા બદલી શકતા નથી. પવન અને સમુદ્રી પ્રવાહો જ્યાં લઈ જાય ત્યાં તેઓ પહોંચી જાય છે. આ જ કારણ છે કે તેમને "By The Wind Sailors" નામ આપવામાં આવ્યું છે.
સમુદ્ર કિનારે અચાનક કેમ ઉમટી પડ્યા આ વાદળી જીવો?
બ્રિટનના દરિયાકિનારા પર અચાનક મોટી સંખ્યામાં ‘વેલેલા વેલેલા’ નામના ચમકીલા વાદળી જીવોના તણાઈ આવવા પાછળ વૈજ્ઞાનિકોએ મુખ્યત્વે 2 મોટા કુદરતી પરિબળોને જવાબદાર ગણાવ્યા છે, જે એક દાયકા કરતાં વધુ સમય પછી જોવા મળ્યા છે. પ્રથમ કારણ સમુદ્રમાં સર્જાયેલા તોફાનો પછી ફૂંકાયેલા તેજ પશ્ચિમી પવનો છે, જેમના પર આ જીવો સંપૂર્ણપણે નિર્ભર હોવાથી તે પાણીની સપાટીથી સીધા રેતી તરફ ધકેલાઈ આવ્યા હતા. બીજું મુખ્ય કારણ બ્રિટનમાં અસામાન્ય રીતે વધી રહેલું તાપમાન છે, જ્યાં કેટલાક વિસ્તારોમાં પારો 35 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયો છે. આ ગરમ અને અનુકૂળ વાતાવરણને કારણે આ જીવોની વસ્તીમાં ભારે વધારો થયો, અને તેજ પવનોના કારણે આખો બીચ વાદળી રંગથી ઢંકાઈ ગયો હોય તેવું અદ્ભુત દૃશ્ય સર્જાયું.
શું આ જીવ માનવ માટે જોખમી છે?
ઘણા લોકોના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું આ જીવ ઝેરી છે? જવાબ છે કે તેઓ અત્યંત ખતરનાક નથી, પરંતુ તેનાથી સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. Velella Velellaના શરીર પર નાના ડંખ મારનારા કોષો હોય છે, જે મુખ્યત્વે દરિયામાં તરતા સૂક્ષ્મ જીવ અને પ્લેન્કટનને પકડવા માટે ઉપયોગી છે. માનવને સામાન્ય રીતે તેઓ ગંભીર નુકસાન પહોંચાડતા નથી. છતાં જો કોઈ વ્યક્તિ તેમને હાથથી સ્પર્શ કરે અને ત્યારબાદ એ જ હાથ આંખ, હોઠ અથવા ચહેરા પર લગાવે તો ત્વચામાં બળતરા, ખંજવાળ અથવા એલર્જી જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે. તેથી દરિયાકિનારે આવા જીવ જોવા મળે તો તેમને દૂરથી જ જોવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
શું તેઓ 'Portuguese Man O' War' જેવા છે?
ઘણા લોકો Velella Velellaની સરખામણી Portuguese Man O' War સાથે કરે છે, કારણ કે બંને પાણીની સપાટી પર તરતા વાદળી રંગના જીવ છે. પરંતુ બંને વચ્ચે મોટો તફાવત છે. Portuguese Man O' War અત્યંત ઝેરી હોય છે અને તેનો ડંખ ગંભીર પીડા, એલર્જી તેમજ કેટલીક વખત તાત્કાલિક તબીબી સારવારની જરૂરિયાત ઉભી કરી શકે છે. બીજી તરફ Velella Velellaનો ડંખ ઘણો નબળો હોય છે અને મોટા ભાગના લોકો માટે જીવલેણ નથી. તેમ છતાં સાવચેતી રાખવી હંમેશા જરૂરી છે.
સોશિયલ મીડિયા પર કેમ બન્યો ચર્ચાનો વિષય?
સમુદ્ર કિનારે રેતી પર પડેલા સેંકડો ચમકતા વાદળી જીવનું દૃશ્ય ખરેખર આકર્ષક લાગે છે. પ્રવાસીઓ તેમની તસવીરો અને વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરી રહ્યા છે. ઘણા લોકોએ શરૂઆતમાં તેમને કોઈ અજાણી પ્રજાતિ, એલિયન જેવા જીવ અથવા વિશાળ જેલીફિશ માની લીધા હતા. પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોએ સ્પષ્ટતા કરતાં ખબર પડી કે આ કુદરતી ઘટના છે અને દરિયાઈ પર્યાવરણનો એક ભાગ છે. આવી ઘટનાઓ લોકોમાં દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ વિશે જાણવાની ઉત્સુકતા પણ વધારે છે.
દરિયાઈ પર્યાવરણમાં તેમનું શું મહત્વ છે?
Velella Velella માત્ર એક રસપ્રદ જીવ નથી, પરંતુ દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ પણ છે. તેઓ સમુદ્રમાં રહેલા સૂક્ષ્મ પ્લેન્કટન ખાઈને ખોરાકની સાંકળમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. બીજી તરફ અનેક માછલીઓ, દરિયાઈ કાચબા અને કેટલાક દરિયાઈ પક્ષીઓ માટે તેઓ ખોરાકનું મહત્વનું સ્ત્રોત બને છે. તેમની સંખ્યામાં વધારો કે ઘટાડો દરિયાઈ પર્યાવરણમાં થતા ફેરફારોનો સંકેત પણ આપી શકે છે. તેથી વૈજ્ઞાનિકો આવા જીવના વર્તન પર સતત નજર રાખે છે.
જો તમને આવા જીવ જોવા મળે તો શું કરવું?
જો તમે દરિયાકિનારે ફરવા ગયા હોવ અને રેતી પર આકર્ષક વાદળી રંગના આ જીવો જોવા મળે, તો ઉત્સાહમાં આવીને તેમને ખુલ્લા હાથે અડવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરવી જોઈએ. આ સુંદરતાથી આકર્ષાઈને બાળકો કે પાલતુ પ્રાણીઓ તેમની નજીક ન જાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. જો કોઈ કારણસર ત્વચાનો આ જીવો સાથે સંપર્ક થઈ જાય, તો તુરંત જ સાબુ અને સ્વચ્છ પાણીથી હાથ ધોઈ નાખવા અને ખાસ કરીને ભીના અથવા અડેલા હાથે આંખો કે ચહેરાને સ્પર્શવાનું ટાળવું. જો આ સાવચેતીઓ રાખ્યા છતાં ત્વચા પર અસામાન્ય બળતરા, લાલાશ કે એલર્જી જેવી સમસ્યા જણાય, તો કોઈપણ વિલંબ કર્યા વગર તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો હિતાવહ છે.
શું ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ વધુ જોવા મળશે?
મોસમ વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે, વિશ્વભરમાં વધતા તાપમાન, સમુદ્રના પાણીમાં થતા ફેરફારો અને હવામાનની બદલાતી પેટર્નને કારણે આવી ઘટનાઓની સંખ્યા વધી શકે છે. જો ગરમી વધતી રહેશે અને સમુદ્રમાં તોફાની પવનો વધુ સક્રિય રહેશે, તો આગામી વર્ષોમાં બ્રિટન સહિત વિશ્વના અન્ય દરિયાકિનારાઓ પર પણ Velella Velellaની મોટી સંખ્યામાં હાજરી જોવા મળી શકે છે.
આ પણ વાંચો : Bihar Crocodile Video : 5 ફૂટના મગરને ખભા પર ઊંચકીને ચાલ્યો ખેડૂત, રસ્તામાં લોકોની લાગી ભીડ
