World Hindi Day 2026: વિશ્વમાં સૌથી વધુ બોલાતી ત્રીજી ભાષા ‘હિન્દી’, છતા ભારતમાં નથી મળ્યું રાષ્ટ્રભાષાનું સ્થાન!

• World Hindi Day 2026: 10 જાન્યુઆરી વિશ્વ હિન્દી દિવસ
• હિન્દી રાષ્ટ્રભાષા છે કે સત્તાવાર ભાષા? જાણો શું કહે છે બંધારણ.
• જાણો 10 જાન્યુઆરીનું ઐતિહાસિક મહત્વ અને હિન્દીનો વૈશ્વિક દબદબો.
• ભારતની ઓળખ હોવા છતાં કેમ નથી મળ્યો રાષ્ટ્રભાષાનો દરજ્જો?
• 10 જાન્યુઆરી 'વિશ્વ હિન્દી દિવસ', જાણો હિન્દીને ગ્લોબલ બનાવવા પાછળની કહાની.

World Hindi Day 2026: દર વર્ષે 10 જાન્યુઆરી (January 10) એ વિશ્વ હિન્દી તરીકે દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. હિન્દી વિશ્વમાં ત્રીજી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. અંગ્રેજી (English) અને મેન્ડરિન ચાઇનીઝ (Mandarin Chinese) પછી, તે વિશ્વમાં ત્રીજી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. જોકે, તે ભારતની રાષ્ટ્રીય ભાષા નથી બની. ભારતમાં હિન્દીને રાષ્ટ્રીય ભાષાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો નથી. શું હિન્દી ભારતની રાષ્ટ્રીય ભાષા છે કે નહીં? આ પ્રશ્ન ઘણીવાર જનરલ નોલેજ (General Knowledge) ( GK) માં પૂછવામાં આવે છે. અને તેના વિશે ઘણી ચર્ચા થાય છે. ચાલો તેની પાછળના કારણો સમજીએ.

World Hindi Day 2026: હિન્દી ભારતની રાષ્ટ્રભાષા છે કે નહીં?

શું હિન્દી ભાષા દેશની રાષ્ટ્રીય ભાષા છે? તો જવાબ છે ના, હિન્દી ભારતની રાષ્ટ્રીય ભાષા(National language) નથી. આ પાછળના કારણોને સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત એક વૈવિધ્યસભર દેશ છે. અને આ તેની પ્રાથમિક ઓળખ છે. અહીં ઘણી ભાષાઓ અને બોલીઓ બોલાય છે, લખાય છે અને વાંચવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે ભારતમાં હિન્દીને રાષ્ટ્રીય ભાષાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો નથી. એ સાચું છે કે હિન્દી મોટી વસ્તી (લગભગ 43 ટકા) ની બોલાતી ભાષા છે. પરંતુ અન્ય ભાષાઓ બોલતા લોકોની સંખ્યા પણ નોંધપાત્ર છે. મોટી સંખ્યામાં લોકો હિન્દી બોલતા નથી કે સમજતા નથી. અને દરેક વ્યક્તિ માટે રાષ્ટ્રીય ભાષા શીખવા અને બોલવાની કોઈ ફરજ નથી. દેશમાં બધી ભાષાઓનું સન્માન કરવામાં આવે છે. બંધારણ દરેક નાગરિકને પોતાની માતૃભાષા બોલવાની, લખવાની અને વાંચવાની સ્વતંત્રતા છે.

World Hindi Day 2026: ભારતમાં હિન્દી ભાષાનું મહત્વ

બ્રિટિશ શાસનથી સ્વતંત્રતા પછી, ભારતે હિન્દી ભાષા માટે કાયદો ઘડવામાં આવ્યો હતો. કન્હૈયાલાલ માણિકલાલ મુનશી (Kanhaiyalal Maniklal Munshi) અને નરસિંહ ગોપાલસ્વામી આયંગર (Narasimha Gopalaswami Iyengar) ને ભાષા કાયદાનો મુસદ્દો તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર (Dr. Bhimrao Ambedkar) ને સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. 14 સપ્ટેમ્બર 1949 ના રોજ બંધારણની કલમ 343 અને 351 હેઠળ ઘડવામાં આવેલા કાયદામાં હિન્દીને ભારતની રાજભાષાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ વર્ષ 1953 થી ભારતમાં 14 સપ્ટેમ્બરે રાષ્ટ્રીય હિન્દી દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો------- Iron Man's Moral Dilemma: જ્યારે એક ૨૦ વર્ષના છોકરાએ લોખંડી પુરુષ સરદાર પટેલને કરી દીધા નિરુત્તર!

World Hindi Day 2026: બંધારણ શું કહે છે

ભારતના બંધારણના ભાગ 17ના અનુચ્છેદ 343(1) માં જણાવાયું છે કે હિન્દી ભારતની સત્તાવાર ભાષા રહેશે, જેની લિપિ દેવનાગરી ભાષા છે. જોકે સરકારી કામકાજમાં હિન્દીનો ઉપયોગ 15 વર્ષ સુધી કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ મોટાભાગનું કામ 15 વર્ષ પછી પણ અંગ્રેજીમાં જ રહ્યું. ત્યારબાદ બંધારણે અન્ય ભાષાઓને માન્યતા આપી.

10 જાન્યુઆરીએ વિશ્વ હિન્દી દિવસ કેમ ઉજવવામાં આવે છે?

સ્વતંત્રતા પછી ભાષા અંગેનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ હતો કે શું હિન્દી ભારત સુધી મર્યાદિત રહેશે કે વિશ્વભરમાં માન્યતા મેળવશે. તે સમયે, અંગ્રેજી એક વૈશ્વિક ભાષા બની ગઈ હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય (International) સ્તરે સ્પેનિશ (Spanish), ફ્રેન્ચ (French) અને ચાઈનીઝ ભાષા મજબૂત થઈ રહી હતી. જ્યારે હિન્દી પ્રભુત્વ ગુમાવી રહી હતી. ત્યારબાદ હિન્દી ભાષાને મજબૂત બનાવવાની પ્રેરણા મળી. 10 જાન્યુઆરી 1975 એ એક ઐતિહાસિક તારીખ બની ગઈ. કારણ કે ભારતના તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધી (Indira Gandhi) એ પ્રથમ વિશ્વ હિન્દી પરિષદનું આયોજન કર્યું હતું. જેમાં 30 થી વધુ દેશોના હિન્દી વિદ્વાનોએ હાજરી આપી હતી.

આ પરિષદમાં હિન્દીને વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ અપાવવા અંગે ગંભીર ચર્ચાઓ થઈ. વિદેશમાં હિન્દી શીખવવાનું, સંશોધન સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવાનું અને આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોનું આયોજન કરવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું. તે ઐતિહાસિક દિવસની યાદમાં, ભારતના તત્કાલીન વડાપ્રધાન ડૉ. મનમોહન સિંહે (Dr. Manmohan Singh) વર્ષ 2006માં 10 જાન્યુઆરીને વિશ્વ હિન્દી દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો. ત્યારથી દર વર્ષે 10 જાન્યુઆરીએ વિશ્વ હિન્દી દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો------- 2026 Festival: વિવિધતામાં એકતા, ભારતમાં અલગ અલગ નામ ધરાવતા તહેવારોનું એક જ મહત્વ, જાણો ઉજવણી અને પરંપરા

આ પણ વાંચો------- Krishna Draupadi Samvad : મહાભારતના અંતે કૃષ્ણએ દ્રૌપદીને શીખવ્યો શબ્દોનો મહિમા